туохт. Хонноҕуҥ анныгар туох эмэ тутуурдан. ☉ Иметь, держать за пазухой что-л. Дьэ, оҕобут, чыычаахпыт, Өрөгөй-талаан үктэллэн, Дьол-соргу тутуурдан, Кыайыы-хотуу кыбыныылан! Саха нар. ыр. III

даҕ. Сүҥкэн, сүдү улахан, модьу (олоҥхоҕо). ☉ Исполинский, огромный, мощный (встречается в языке олонхо)
Өлүү үс модьоҕотун Үктэллэнэн үөскээбит, Алай-далай алта халҕаны Таҥнары тайахтанан төрөөбүт Тимир Сүлүнтэй бухатыыр обургу. Күннүк Уурастыырап

аат. Кэтэх бас билиигэ баар үп-ас, мал-сал. ☉ Частное имущество, недвижимое богатство
Үөл-дьүөл үктэллэнэн Үөдэн-таһаан өйдөнөн, Үбүмалы үрэйэн Үтүөбүн үлтүрүппэтим. А. Софронов
Үрүлүйэн туран муспут Үбүм-малым, сүөһүм-аһым, Харалыйан туран булбут Хаарыан баайым ханна барда?! Күннүк Уурастыырап
«Уолуҥ баайдар үптэрин-малларын былдьаанталаан ылан иитиэ-аһатыа», — Сараапап ойоҕо ааны хайа быраҕан тахсар. Н. Якутскай

туохт.
1. Илиигэр тугу эмэ тута сырыт. ☉ Иметь ручную кладь, носить что-л. в руке. Элбэх тутуурданным
□ Уоттаах саһыл тутуурданан, Хара саһыл дэйбиирдэнэн, Бэргэн сааһыт Бэргэнчэй, Сэргэх булчут Сэргэхчэй …… Олорбуттара үһү диэммит Остуоруйабытын бүтэрэбит. М. Ефимов
2. көсп. Туох эмэ аргыстан (хол., үөрүү-дьол). ☉ Быть сопровождаемым чем-л. (напр., радостью)
Дьэ, оҕобут, чыычаахпыт, Өрөгөй-талаан үктэллэн, Дьол-соргу тутуурдан, Кыайыы-хотуу кыбыныылан! Саха нар. ыр. III

туохт. Туохтан эмэ куттанан, соһуйан туора ыстан, ыһыллан хаал, (сүө7ү, кыыл ту7унан) тарҕан (төрүт олоҕун ф-гар тут-бат). ☉ Испугавшись чего-л., отскочить, кинуться врассыпную, разбежаться в разные стороны (о животных) (в форме исходной основы не используется). Торбостор үргэннэр ыраах кыйданан хааллылар
□ Үргэн көтөн иһэр Үөр хабдьы курдук Үрүҥ толох үктэллэниҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Үөр кыыл табаҕа үргэллэр эбит дуо диэн үөгүлээн бытарыппыта. «ХС»
ср. кум. үркмек ‘пугаться’

туохт. Ыган тиийэн кэл, ааҥнаа (улахан иэдээн-алдьархай, өлүүсүтүү туһунан этэргэ). ☉ Наступить, нагрянуть, навалиться (о больших бедствиях)
Мин аҕаһым Ытык Хахайдаан обургу, кэл эрэ! Өлөр күн дьэ үтүрээтэ, хаалар күн дьэ хаххалаата, суон ойуур курдук өһөх хааны үктэллэнэн кэлэн, дурда буол эрэ. Саха фольк. Сэрии үтүрээн киирбит сирдэриттэн куотан дойду улаҕа өттүн диэки баран иһээччи мөлүйүөнүнэн дьон хоргуйан өлбүттэрэ. Эрилик Эристиин
Ол үлүгэрдээх өлүү үтүрээбититтэн ханнык албаһынан ордон хаалабыт? Үтүө сүбэҕиттэн бэрис. Р. Кулаковскай

туохт.
1. Ыраахтан биитэр хараҥаҕа чуолкайа суохтук көһүн. ☉ Иметь неясное очертание
Ол уҥуоргутун одуулаатахха, Уу харахтаах кыайан көрбөт Уйаар-куйаар урсуннанан Сирдиин-халлаанныын Силбэһэргэ дылы буолбут. С. Зверев
Тула-кырыы тыалара Торҕо күөххэ куустаран, Унаартунаар урсуннаммыт. Күннүк Уурастыырап
2. Көнө, дэхси уонна киэҥ ньуурдаах буол, нэлэһийэ тэлгэнэн көһүн. ☉ Иметь широкую гладкую поверхность, простираться широкой гладью
Унаар күөх урсуннанна, Хампа күөх хадьааһыннанна, Торҕо күөх тубуста, Чээлэ күөх чэлгийдэ. Саха нар. ыр. I
Сылаас салгын тыыннанан, Итии тыал илдьиттэнэн, Күөх унаар урсуннанан, Өҥүрүк куйаас үктэллэнэн Иэйэхсит Хотун Илбиргэстээх аартыга Тэлэллэ тэлгэннэ. Саха фольк. Самаан сайын барахсан Тымныыны уҕарытан, Хаары хараардан, Күөх унаар урсуннанан Тиийэн кэлэр. Өксөкүлээх Өлөксөй

туохт.
1. Туох эмэ бүтүнү ыһан-тоҕон кэбис, онно-манна быраҕаттаа. ☉ Разрушать, разорять что-л. [Эһэ] кымырдаҕас оргулун Кырыы өттүн үрэйдэ, Кыһыл тылын таһааран Кыныһахтыы кирийдэ. Т. Сметанин
Эһэ тиит устун өрө хатаастан тахсан ампаар үрдүн үрэйэн, үөдэн-таһаан оҥорбут. «ХС»
2. Ыһан-тоҕон, туһата суохтук ороскуоттаан, матайдаан кэбис. ☉ Тратить бездумно, легкомысленно, мотать, растранжиривать
Үөл-дьүөл үктэллэнэн, Үөдэн-таһаан өйдөнөн, Үбү-аһы үрэйэн Үтүөбүн үлтүрүппэтим. А. Софронов
[Уйбаан] Аҕа уустаһыытын таһааран, холкуос үбүн-аһын үрэйдэ, биригээдэлэри аҕа уустарынан араартаан олорор. Амма Аччыгыйа
ср. алт. үре ‘портить; расточать, тратить’

1. бул диэнтэн хай. аата. Оттон күөх харыйаны бэйэтин булуу — дьиҥнээх проблема. Н. Лугинов
   Эмиэ саҥа тиэмэ булуута, установка тэрээһинэ, уопут ыытар саҥа ньыманы сыыһыы-табыы. В. Яковлев
   2
   көр булумньу. [Бэйбэрикээн] Булуу киэнин бастыҥын Булбут курдук сананан, Титириктэн оҥорбут Титиигэр ойон тахсан, Тигээрдээбит ынаҕын Тиэтэл-ыксал бөҕөнөн Тумугуттан тардыалаан, Туллаҥалыы олордо. И. Чаҕылҕан
2. Ханна эмэ ыраатан харчыга эбэтэр тугунан эмэ эргинэн булбут ас-үөс, мал. ☉ То, что приобретено, добыто с выездом в отдаленные места за деньги или путем торговли чем-л.. Настааччыйата утары тиийэн кэлэн: «Баһылай, доҕоор, дорообо! Эргиэн бөҕөнү эргинэҥҥин, булуу бөҕөнү булан, үп-ас үктэллэнэн кэллэҕиҥ ээ». Саха фольк.
   4
   көр булумньу. Булчут булбут булуутун Булууһугар түһэрбэт. Лөкөй этин, чоҥкутун Бэйэтэ эрэ сиэбэт. С. Данилов

аат., эргэр. Былыр сэриигэ киһини эбэтэр булду дьөлө быраҕан өлөрөр сэп: кылгас үҥүү, эбэтэр улахан быһах. ☉ В старину: метательное оружие (боевое и охотничье) — короткое копье (дротик) или большой нож. Үрүҥ Уоланы Кустук курдук Куоһатан кэбистэ, Быыра курдук Быһыылатта, Ох курдук оҥортордо. П. Ойуунускай
Умуннум быһыылаах хабылык хабарбытын, Умуннум быһыылаах быыра быраҕарбытын. Л. Попов
Бырахпыт быыратааҕар быдан түргэнник ойон унаарытан истэ. С. Васильев
◊ Быыра быһах эргэр. — былыр булду эбэтэр өстөөҕү дьөлө быраҕан өлөрөргө туттуллар улахан быһах. ☉ В старину: большой метательный нож, применявшийся на охоте и войне. Кыыра Кыстай хатын обургу, быыра быһаххын аргыстаһан, чохороон сүгэҕин доҕордоһон — кыа хааны үктэллэнэн хара хааны моойторуктанан бэттэх көрөн мичиҥнээн көр! Саха фольк. Быыра бытык — хараҥаччы кутуругун курдук тыраҕастаан тарааммыт бытык (уот иччитэ Хатан Тэмиэрийэни ойуулуур эпиитэт). ☉ Борода, похожая на хвост ласточки (эпитет, используемый при описании духа огня Хатан Тэмиэрийэ)
Аал уот иччитэ Быыра бытык, Хатан Тэмиэрийэ, Түүнүк тө-бө, күөнэ көччөҕөр, Аан уххан, тойон эһэм! — Бултуу тахсар күммэр — көрдөстүм. Саха нар. ыр. II