самдай үктэс (ойус) кэпс. — кимтэн, туохтан эмэ хаалсыбакка ситэн ис. ☉ Поспевать за кем-л., не отставать от кого-л.
Онтон өрүһү туорааһыҥҥа, нөҥүө кытылга сэриилэһэн тахсыыга эмиэ бастакы дьону кытта самдай ойустум. ССХУо

уоп I диэнтэн холб. туһ. [Күн Толомон Ньургустай] Үөлүллэн турар Буур тайаҕы тардан ылан, Олорон кэбистэ да, Уһаты-туора Уопсубутунан барда. ТТИГ КХКК
♦ Кутурук уопсан көр кутурук
Ойууру өрө барчалаан Эһэм бу тиийэн кэллэ. Олох кутурук уопсан Өрө ытынна тииккэ. Баал Хабырыыс
Ыттара өлбүт эһэ үрдүгэр түһэр, куттаннаҕа буолуо, куоппут эһэни кутурук уопсубат. «Кыым»
Олук уопсар көр олук. Билигин да бултаан, кадровай булчуттары тиҥилэх үктэһэр, олук уопсар. «ХС»
Самалык уобус түөлбэ. — саппай уобус (үктэс) 2 диэн курдук (көр саппай). Кыра уол убайын кэнниттэн харса суох самалык уопсар. Саппай уобус (үктэс) көр саппай. Айсен аҕатын ситтэ, оҕонньор кэнниттэн саппай уобуста. Софр. Данилов
Кулгаах истэринэн, тыл кэпсээнинэн буоллаҕына, киниэхэ тэҥнээх, саппай уопсар киһи төрөөбөтөх. Саха сэһ. II
Тилэх уопсар көр тилэх. Уолчаан, чэпчэки хаптаһын ааны тэлэйэ баттаат, таһырдьа ыстанна. Кинилиин эдьиийэ тилэх уобуста. «ХС»

туохт. Биир бөлөххө холбооттоо, мус, түм. ☉ Собрать, согнать в одну группу, скучить кого-л.
Сэктээйэп урукку сүөһүтүн-аһын мөрүөрэн, саҥа олох сүүрээнигэр олук үктэһэн хаамсыахтаах. Э. Соколов
Сүөһүнү мөрүөрэн аһатан хоннорорго сөптөөх сири таба хаамтаран хонуктуу тохтообуттар. «ХС»
Ахсым атыыр сылгы барахсан, …… Сылбырҕатык Сиэлэн-хааман Дьал кыһытар, Үгүс үөрүн мөрүөрэн Батыгырайар, Кистээн өрө барылатар. ГНИ СҮөТ

аат. Этиини, көрдөһүүнү ылыммат буолуу, утарыы. ☉ Отрицательный ответ на просьбу, предложение; отказ
Аймах дьоммуттан аккаас, Аҕалаах ийэбэр абакка! Улуну [киһи аата] доҕорбунуун Холбостоҕум буоллун! С. Зверев
Араастаан ааттыы, албынныы, куттуу, дьарыйа сатаан кэбиспиттэрэ да, киһилэрэ — аттыы аккаас. «ХС»
[Эмкэ] ыытыахтаах ыйдара субу тиийэн кэллэ. Ону кытта тэбис-тэҥҥэ тилэх үктэһэн тиийэн кэллэ — аккаас, кыккыраччы аккаас. С. Федотов. [Ордосов:] Биһиги [«Сайдыы» колхоһу кытта] холбоһо сатаабыппыт биэс сыл буолла да, анарааҥҥылар атыыр аккаас дииллэр. А. Федоров

аат.
1. Маһы сүгэнэн кэрдиистии охсуу, оҥо охсуу. ☉ Зарубка, надруб, надрубка (обычно топором на дереве)
Охтороору кэрдэн молуойдаабыттара — хотутар, олук таһаарар аат суох. В. Протодьяконов
Буруустар, муннук олуктара эрдэ оҥоһуллубут буолан, эркини дөбөҥнүк бүтэрбиттэрэ. ДФС КК
2. Сүгэнэн маһы кэрдэргэ мас ойута ыстаммыт кэрчиктэрэ. ☉ Щепки, щепа
Кини [Кэбигирэй Миитэрэй] санаатыгар, маһа ордук кытаанахха, оҕустаҕын аайы тимир курдук чаҥыргыырга, сүгэтин олуга ордук ыраах ыстанарга дылы буолар. Амма Аччыгыйа
Чэгиэн мастан тэйиэлии Тэрээк сүгэ кыыраҥныыр. Уҥа-хаҥас тэйиэлии, Олук ойон кылбаҥныыр. Р. Баҕатаайыскай
3. Хаамыы, сүүрүү тэтимэ; хардыы. ☉ Темп ходьбы, бега; ширина шага
Сүүрүк ат маҥнай мөдөөннүк ойбохтоот, хонноҕо аһыллан, олуга сыыйа кэҥээн, хардыыта улам сыыдамсыйан барда. Р. Баҕатаайыскай
Үҥэр ааттаах Микииппэрэп кинээс киэҥ олугун хайа кэппинэн ситиэмий? М. Доҕордуурап
Уйатыгар айаннаабыт тот тииҥ олуга кыараҕас, суола бахчаҕар буолар. ФВН ТС
△ Хаарга, бадарааҥҥа олорон хаалбыт суол. ☉ Следы, оставленные на снегу, по грязи
Кэлбит олукпунан төннүбэккэ, бэркэ сэрэнэн, иннибин-кэннибин көрүнэ-көрүнэ, сурпутугар төннөрүм. Н. Абыйчанин
Кыыл табалар биир олугунан лабырҕаччы үктээн ааспыттарынан көрөн, кыылдьыттар төһө кыыл ааспытын эндэппэттэр. В. Протодьяконов
4. Кэрдиис кэм, кэм кэрчигэ. ☉ Отрезок времени; какая-л. часть жизни
Оттоку олукка Соноон иһэрин «Суо хотун дэтээри Сонургуур этэ». Өксөкүлээх Өлөксөй
История олугар сөп түбэһэн, икки иллээх норуоту уруйдуу, үөскээн тахсыбыта ити күнтэн үтүө тыл: «Найрамдал — Доҕордоһуу». И. Федосеев
5. лит. Силлабо-тоническай хоһоон систематыгар, холобур, нуучча хоһоонун тутулугар, охсуулаах уонна охсуута суох сүһүөхтэри биир кэм наардааһын кэрдиитэ. ☉ Стопа (в силлабо-тоническом стихосложении). Баал Хабырыыс хайдах эрэ чуолкай ритмикаҕа дьулуспат, холобура, Күннүк Уурастыырап олугун курдук буолбатах. Н. Тобуруокап
♦ Олук ааҕар кэпс. — кэтээ, кими эмэ кэтээн көр; кэтээн күүт. ☉ Зорко следить за кем-л.; подстерегать кого-л.
Биригэдьиири бэркэ олук ааҕан эрэр. НАГ ЯРФС II. Олук уопсар (уурсар) — кимиэхэ эмэ туоххунан эмэ баһыйтарбат буол, тэҥнээх буол. ☉ Ни в чём не уступать кому-л., быть на равных с кем-л.
Билигин да бултаан, кадровай булчуттары тиҥилэх үктэһэр, олук уопсар. «ХС»
Үһүс табаарыһым Николай Иванович Ефимов мин бу кэпсээбит үтүөкэннээх дьоннорбуттан кыратык да хаалсыбат, тэҥҥэ олук уурсар дьулуурдаах киһи. «Кыым». Олук үктэс (үктэһэн ис) — кими-тугу эмэ кытта тэҥҥэ сайдан ис. ☉ Идти в ногу с кем-чем-л.
Нэһилиэк олоҕо сайдан истэҕин аайы, оскуолата эмиэ ону кытта тэҥҥэ олук үктэһэн тупсар, ситэр. «Кыым»
Бу да чахчы саха литературатыгар үгэ уонна сатира жанрдара атыттартан хаалсыбаттык сыһа олук үктэһэн сайдарга тугу эмэ оҥорон иһэллэрин бигэргэтэр. «Кыым». Нэһилиэк олоҕо сайдан истэҕин аайы, оскуолата эмиэ ону кытта тэҥҥэ олук үктэнэн тупсар, ситэр. «Саха с.». Олук үктээ — туохха эмэ бастакы буол, саҥаны арыйааччы буол. ☉ Быть первопроходцем в чём-л., прокладывать дорогу первым. Д.П. Коркин саха тустуута аан дойдуга тахсыытыгар олук үктээбит киһинэн буолар. «Саха с.»
ср. др.-тюрк. олух ‘выдолбленное дерево, корыто’, тюрк. олук ‘жёлоб’

аат. Сылгы кутуругун үөһээ өттүнэн тас кылгас кыла эбэтэр ынах кутуругун уһун түүтэ. ☉ Короткие волосы у основания хвоста лошади и длинные волосы на конце хвоста коровы
[Сылгы] тириитэ, тыһа — таҥнар таҥас; сиэлэ, саппайа — быа, кыла — туһах, сэлээппэ, илим, дэйбиир, муҥха. АНП СЭЭ. Ынах аһаабыт аһын эниэргийэтэ бородууксуйаны биэримтиэтигэр тиийбэт буоллаҕына, …… бастаан түүтүн кылаана, кутуругун саппайа түһэр, …… онтон ыран, дьүүкэрэн үүтэ тардан, бэйэтэ өлөрүгэр тиийэр. Биэс т.
♦ Саппай ой кэпс. — кыаҕыҥ да суох буоллар көх санааҕар сүүр, сүүрүүнэн сырыт. ☉ Охотно бежать за кем-л., стараясь не отставать
Уолаттар таһырдьа ыстаналлар. Таһараа ыалтан киирэ сылдьар кыракый уҥуохтаах Макар эмиэ саппай ойдо. Кэпсээннэр
Аны эбээ буолан саппай ойон эрэбин. В. Протодьяконов. Саппай уобу (үктэс) — 1) инники аты тумсугунан саппайыгар тиийэр курдук ситэн ис (аты этэргэ). ☉ Поспевать за предыдущей лошадью, доставая носом до верхней части её хвоста (о лошади на скачке); 2) ким-туох эмэ кэнниттэн хаалсыма, тэҥҥэ кэриэтэ сырыт. ☉ соотв. наступать на пятки кому-л.
Мин кэннибиттэн оҕолор саппай уопсубуттара. Далан
Сеня Боряҕа оччо кыайтарбат, кинини кытта саппай уопсар охсооччулар ахсааннарыгар таҕыста. Н. Босиков
Ньиргиэрдээх «Ураа!» хаһыы сатараата: пехота барахсан, …… тааҥкалары кытта саппай үктэһэн, иннин диэки үөмэхтэстэ. Н. Кондаков

даҕ.
1. Биир тэҥ; кэлимсэ. ☉ Ровный; сплошной
Ыраас күөҕүнэн ытыллар, күдьүс күөҕүнэн көҥүл холку күөгэлдьийэр. П. Тобуруокап
Хатастар үүнүүлэрэ үрдээһинин биир сүрүн төрүөтүнэн саҥа күдьүс бааһыналары оҥостубуттара буолла. «Кыым»
2. Күн тура-тура биир, салгымтыалаах. ☉ Повторяющийся изо дня в день, однообразный, скучный
Ыанньыксыт кыргыттар …… күннэтэ хатыланар күдьүс үлэттэн салгыбыттарын …… этэллэр. «ХС»
◊ Биир күдьүс — 1) тохтообокко, биир тэҥник, быстыбаттык. ☉ Безостановочно, непрерывно, не переставая, не прекращаясь; ровно
Сипсики Силиппиэн, көрдөөх сонун диэн күлбэккэ, кутурҕаннаах сонун диэн хомойбокко, биир күдьүс симик куолаһынан наҕылыччы кэпсиирин таптыыра. Л. Попов
Кыһыл болуоссат. Дьон уһуга биллибэт субурҕата Мавзолейга устан барар. Кинилэри кытта биһиги биир күдьүс үктэһэн барабыт. П. Аввакумов
Бардар бараммат дэхси хонуу биир күдьүс нэлэһийэр. П. Филиппов; 2) биир тэҥ, салгымтыалаах. ☉ Непрерывный, монотонный; скучный, однообразный
Куорат тыаһа-ууһа улам аччаан, биир күдьүс бүтэҥи дорҕоон буолан Аянитов кэннигэр куугунуура. Софр. Данилов
Күн ахсын уларыйбат биир күдьүс олох устара. П. Филиппов
Сыарҕалар сыыгыныы, кыыкыныы биир күдьүс ырыаны ыллаабыттара. И. Федосеев. Биир күдьүс буолан — барыта биир кэлим буолан, барыта биир көстүү буолан. ☉ Как одно целое, монолит
Кини аргыһа Дьэллик ньыкыйыаҕынан ньыкыйан, бастыынкөхсүлүүн биир күдьүс буолан, хамсаабакка, нүксүллэн олорор. И. Никифоров
Кини арыычча атына диэн, сиһэ олус көнөтө бэрт этэ, моойдуун, кэтэхтиин барыта биир күдьүс буолан, …… хайыһар курдук чинэччи тарда сылдьар эбит. Н. Заболоцкай

даҕ.
1. Олоччу биирдиҥи, атылыы. ☉ Совершенно одинаковый, равный
[Ньургун Боотур уонна абааһы бухатыыра] Үс түүннээх күн охсустулар да, иккиэн тэбис-тэҥ дьон буоллулар. Ньургун Боотур
[Нүһэр Дархан:] Өлөр өлүү барыбытын тэбистэҥ оҥорор... Ол эрээри бу аан дойдуттан Тойон киһи тойоннуу аттаныах тустаахпын. И. Гоголев
[Ыаллыылар] туохтарын былдьаһыахтарай, хайа-хайалара ордуга-хоһута суох эрбии биитин курдук тэбис-тэҥ дьоннор. И. Эртюков
2. Көбүс-көнө, кыра да токуруйуута суох. ☉ Совершенно ровный, прямой
Күллэҕинэ, ол уостар кэннилэриттэн тэбис-тэҥ, ып-ыраас эҥкилэ суох тиистэрэ кэчигирии түһэллэр. Амма Аччыгыйа
Айаан икки илиитин сиэбигэр уктан, «аны алҕас киһини таарыйан кэбиһиэхтэрэ» диэбиттии, тэйиччи туран эрэн мичээрдээн тэбис-тэҥ, үп-үрүҥ тиистэрэ килэйэр. Н. Лугинов
◊ Тэбис-тэҥҥэ — 1) биир бириэмэҕэ, бииргэ. ☉ В одно и то же время, одновременно
Таллан тараах хайаҕа ат сылгы тиийэн абааһыны кытта тэбистэҥҥэ сыарҕа ылаҕын курдук «лап» гына түстэ. Ньургун Боотур
Уолаттар сааларын ытарга бэлэмнии туппутунан ойон тураллар уонна иккиэн тэбис-тэҥҥэ: «Тохтоо-о!» — диэн хаһыытыыллар. Н. Якутскай
Лиэксийэҕэ кыл мүччү баттаһан, преподаватели кытта тэбис-тэҥҥэ, аудитория ааныгар үтүрүһэн кэриэтэ бииргэ үктэһэ киирбитэ. «Чолбон»; 2) кими эмэ кытары биирдик, кыратык да хаалсыбакка (тугу эмэ гын). ☉ На равных (напр., бороться)
[Боксуордар] тэбис-тэҥҥэ эрийсэр курдуктар. Н. Лугинов
Кылбайар маҥан аттар ньилбэктэрэ күөрэйэн, туйахтара харааран, буура чаҕаан көҕүллэрэ бураллан, кулгаахтарын үөргү-сүөргү туттан, илин былдьаһан ньылаҥнаһан, эрбии биитин курдук тэбис-тэҥҥэ хапсан иһэллэр. М. Доҕордуурап
Сүөдэр биир да күн өрөөбөккө сиргэ хонон дьонун кытта тэбис-тэҥҥэ сырытта. КН ТДь

аат.
1. Уллуҥах кэлин өттө. ☉ Задняя часть ступни, пятка
Тилэҕэ күлтэччи хабыллан таҕыста, от үргээн угунньа симиннэ. Болот Боотур
Мин аргыстарым …… сырсан тилэхтэрин тыаһа тибир ойо турда. Т. Сметанин
Байанай …… сыгынньах атахтарын тилэҕэ чигди мууһугар сыстан уотунан салаамахтаата. П. Филиппов
2. Атах таҥаһын уллуҥун кэлин өттө. ☉ Задняя (пяточная) часть обуви, задник
Оноҕочоон Чоохоон этэрбэһин тилэҕэр бүргэс тиктибит. Саха фольк. Этэрбэс тилэҕэ бөрө аһыытыгар сириттэн «парк» гынна. Т. Сметанин
♦ Тилэҕин (тиҥилэҕин) көрдө- рөр — түргэнник куотар, тэскилиир, атахха биллэрэр. ☉ соотв. показывать пятки
Милииссийэлэр кэлиэхтэрин иннинэ уоруйахтар тилэхтэрин көрдөрөн хаалбыттар. «Кыым». Тилэҕин элэтэр — элбэхтик хаамар, сатыы сылдьар. ☉ Много, часто ходить куда-л. (в связи с хлопотами, заботами; букв. сбить пятки)
Оҕо иннэ диэн Ийэ эмиийин ыанньытар, Оҕо туһа диэн Аҕа тилэҕин элэтэр. С. Васильев
Мээнэҕэ тилэҕиҥ элэйбэтэх оҕонньор буолуоҥ ээ. Р. Баҕатаайыскай
Тииҥниибин диэммин Тилэхпин элэттим. М. Соров
Тэҥн. тиҥилэҕин тириитин бараата. Тилэҕэ хараарда — тиҥилэҕэ харааран хаалла диэн курдук (көр тиҥилэх). «Истэбин!» — диэт, уолум тилэҕэ хараара турда. И. Никифоров
— Дьоммут ханналарый? — Тилэхтэрэ хараарбыта ыраатта. ДАЛ УуУоО
«Чэ-чэ, бар!» — дэтэн баран, сыыһа-халты чэйдээт, ахтылҕаннаах доҕоттордоох бөһүөлэгим диэки сүүрэн тилэҕим хараара турбута. «ХС»
Тилэх баттаһа (үктэһэ, тэпсиһэ) көр баттас. Булчуттарбыт биһиэнэ Тилэхтэрин тэпсиһэн Тэҥҥэ сүүрэн тиийэннэр Тиити тула турдулар. Т. Сметанин
Ньиэмэстэр уолуйан куоппуттара. Кинилэр кэннилэриттэн тилэх баттаһан, дэриэбинэҕэ киирбиппит. И. Сосин
Тайахтарым мин ыппыппынааҕар, арааһа, түргэнник ыстаннылар быһыылаах, ыттарым тилэх үктэһэ турдулар. С. Федотов
Тилэх биэр — буут биэр диэн курдук (көр буут I). Арай, сутаабыт бөрө иҥсэтин баһыттара куттаннаҕына тилэх биэрэр. «ХС». Тилэх бэрдэр — суулун, эһин (үйэ, былаас туһунан). ☉ Быть упразднённым, рушиться (напр., об эпохе чего-л., о власти). [Саһыл Ойуун — Оруос Баайга:] Эн бэйэҥ билэн олордоҕуҥ — эрэллээх-эҕэрдэлээх эргэ үйэбит Тиэрэ тэптэрэр, тилэх бэрдэрэр Тиксиилээх күчүмэҕэй күнэ кэлбитин. П. Ойуунускай. Тилэхтээх тиэстибит, атахтаах айгыстыбыт фольк. — элбэх киһи сылдьыбыт, тэпсибит. ☉ Много народу поперебывало
Тилэхтээх тиэстибит, атахтаах айгыстыбыт дойдута буолла. НАГ ЯРФС II. Тилэх уоп- сар — хаалсыбакка батыһар. ☉ Идти, ходить по пятам, не отставая (букв. хватать ртом пятку)
Бастакы ыт күрүөнү үрдүнэн түстэ, эккирэтээччибит да тохтоон-толлон турбата, тилэх уобуста. В. Сыромятникова
Саапаан доҕорун батыһан тилэх уобуста. А. Бродников. Тайҕа маһын тоҕо кулаан Тайах бэрдэ тамаһыйар! Тайыыны туппутунан Уолан киһи тилэх уопсар! ПП М. Тилэххин (тилэххинэн) тэнит — киэҥ сири үгүстүк сатыы сырыт, кэрий. ☉ Обойти много мест, побывать во многих местах (обычно пешком — букв. раздвинуть пяткой)
Барыларын былыр Ньукулааһалыын тилэхтэринэн тэниппит сирдэрэ эбиттэр. Амма Аччыгыйа
Хаалбыта тилэхпин тэниппит Кылбаархай хонуулаах кырдалым. Күннүк Уурастыырап
Киэҥ Арассыыйа хотуну атахтарын тилэҕинэн тэниппит аххан бэйэтэ эбит. Н. Заболоцкай
Эт тилэҕинэн — эт атаҕынан диэн курдук (көр атах). [Бурҕаллай:] Иннэ-кэннэ биллибэт Иҥин эгэлгэ систэрин Эт тилэхпинэн Кэмниир эрэйбиний? П. Тобуруокап
Эт тилэҕинэн элбэх сири мээрэйдээбитэ. В. Барабанскай
◊ Ытыс тилэҕэ — ытыс бэгэччэк диэки өттүнээҕи көп этэ. ☉ Мягкая часть ладони (у запястья; букв. пятка ладони)
Үрэкиин …… ыараханнык өрө тыынна, кэтит сүүһүн ытыһын тилэҕинэн сотунна. Болот Боотур
Богатырёв моонньун модьу ытыһын тилэҕинэн имэриммэхтээтэ. Р. Баҕатаайыскай
Бүөтүр Уйбаанабыс төбөтүн хаччаҕайын ытыһын тилэҕинэн имэринэр. И. Никифоров
Лөкөй …… сүүһүн көлөһүнэ бычыгыраан тахсыбытын ытыһын тилэҕинэн ньухханан кэбистэ. Тумарча. Тэҥн. тиҥилэх

несов. 1. (о человеке, животном) бар, ис; идти вперёд инники бар; идти рядом кэккэлэһэ ис; идти гулять күүлэйдии бар; 2. (о средствах передвижения) бар, аттан; поезд идёт в пять часов поезд биэс чааска барар; наперерез пароходу идёт лодка пароход иннин быһа оҥочо иһэр; 3. (быть в пути) айаннаа; письмо долго идёт сурук уһуннук айанныыр; поезд идёт пять часов поезд биэс чаас айанныыр; 4. (доставляться) кэл; чай идёт с Кавказа чэй Кавказтан кэлэр; 5. (приближаться) ис, кэлэн ис; весна идёт саас иһэр; 6. (течь, исходить, распространяться) кэл, таҕыс; иһилин (о слухах и т. п.); из раны идёт кровь бааһыттан хаан кэлэр; от этих цветов идёт приятный запах бу сибэккилэртэн үчүгэй сыт кэлэр; 7. (входить, влезать) бар, бат, киир; пробка дальше не идёт бүө мантан ордук киирбэт; 8. (пролегать) бар, аас; эта дорога идёт лесом бу суол тыанан барар; 9. (об осадках) түс; вчера шёл дождь бэҕэһээ самыыр түспүтэ; 10. (о времени) бар, ааһан ис, баран ис; время идёт быстро күн-дьыл түргэнник барар; 11. (о механизмах) бар; часы идут точно чаһы сөпкө барар; 12. (совершаться, иметь место) бара тур, буола тур; идут переговоры кэп-еэтиилэр бара тураллар; 13. (развиваться в каком-л. направлении) баран ис; идти к коммунизму коммунизмҥа баран ис; 14. за кем--чем (следовать кому-чему-л.) бар, батыс; идти за своим учителем бэйэҥ учууталгын батыс; 15. (поступать куда-л.) бар, киир; идти в военное училище байыаннай училищеҕа киир; 16. (находить сбыт) бар; этот товар хорошо идёт бу табаар атыыга үчүгэйдик барар; 17. (требоваться, употребляться) бар, туттулун; на культуру риса идёт много воды риһи үүн-нэриигэ элбзх уу барар; 18. (быть к лицу) бар, сатан; эта шляпа ей идёт бу сэлээппэ киниэхэ барар; 19. (длиться, продолжаться) баран ис; шёл 1961 год 1961 сыл баран испитэ, 1961 сыл этэ; 20. (проявить готовность) бар, киирин; идти на компромисс компромиска бар; # идёт! (ладно, согласен) сөп!, буоллун!; идти на удочку 1) (о рыбе) хап; 2) күөгүгэ түбэс, албыҥҥа киир; из головы (или с ума) не идёт өйтөн тахсыбат; на ум не идёт өйүм барбат, өйүм сыстыбат; куда ни шло буоллун даҕаны, өссө буоллун даҕаны; идти своей дорогой санааҥ хоту сырыт; идти на убыль 1) (о температуре) намтаан бар; 2) (о воде при наводнении) намтаан бар, түс; идти на что-либо (рисковать) бар, киирин; идти в ногу 1) тэҥҥэ хаамп; 2) тэҥҥэ баран ис, тэҥҥэ үктэс; идти напролом уун-утары барчалаан киир, баламаттаа; идти в гору өрө таҕыс, үрдээ (үлэҕэ, дуоһунаска): идти в дело туһа буол, туһалаа; идти ко дну уу түгэҕин бул, тимир.