сущ
(ед. ч. нет)
үргэл

сас диэнтэн хай
аата. Күүттэрэн, үргэл саһыытыгар Төттөрү кыыран дуксуйа, Ыарыһаҕын бохсуруйа, Кулахы саҕа кутун ылар; Алгыыалгыы үөһэ үрэр, Абааһытын үүрэн бүтэр. Дьуон Дьаҥылы

аат. Үксүн киһи моонньугар, сиһигэр, көхсүгэр тахсар ириҥэлээх улахан искэн. ☉ Гнойное воспаление кожи и подкожной клетчатки, карбункул. Үс бастаах саанык
□ Муостаҕа утуйарыттан сылтаан моонньугар икки сүүнэ саанык тахсыбыта. Н. Островскай (тылб.)
◊ Үргэл саанык эргэр. — хас да бастаах саанык. ☉ Многоголовый карбункул. Үргэл саанык тахсан, Сэмэни наһаа эрэйдээтэ
ср. бур. шиихан ‘фурункул’, пратюрк. йангук, йангык ‘карбункул’, йан ‘гореть, воспаляться’

I
көр саппах
Кырдьык да үтүө сарсыарда Кылбаарыйа талбаарбыт. Халлаан саҕаҕар ханна да Хараарбат сарпах былыт. Болот Боотур
II
көр сарпа
Сааскы тахсар саһарҕа Сандаарыйда бу сиргэ, Сарпах кыымнаах күн уота Алаас күөлгэ сыдьаайда. С. Зверев
Чолбон сарпаҕа ойуулаах таҥастаах Чолбон тойон кыыһа, үргэл уота ойуулаах таҥастаах Үргэл тойон кыыһа, …… чоҥкунас чуорааннаах, Көҥдөй от дүҥүрдээх, Күөх от былаайахтаах сиргэ кэлэн түһэллэр. Суорун Омоллоон

даҕ., түөлбэ. Киһи-сүөһү сылдьыбат, бүтэй, хорҕо. ☉ Отдалённый от людных мест, укромный
Мин айылгым …… Миигин ыҥырар Үрдүк түөстэригэр Үргэли сахпыт лунду тыаларга, Иннибэр көөчүктүү төгүрүҥнүүр Ириэнэх оҥку суолларга. В. Миронов

аат. Тиксиһии, көрсүһүү, чугасаһыы. ☉ Кратковременная встреча, сближение, пересечение (небесных тел, путей-дорог незнакомых людей и др.)
Сааскы кэм күнэ-дьыла хайдах буолуон сахалар алтыһыынан быһаараллар. Ый үргэли кытта алтыһыытын кинилэр кыраҕатык кэтииллэр. «Кыым»
Бар дьон араастаан алтыһыыта — Ол биһиги уопсастыбабыт. С. Данилов

даҕ., фольк. Олус, сүүнэ улахан. ☉ Огромный (о шаманском бубне)
Аҕыс уон атастарым, Тоҕус уон доҕотторум, Буура булаайахтаныахпыттан ылата, Дьүөрбэ дүҥүрдэниэхпиттэн ылата Кэннибэр кэбири [мэһэйи, куһаҕаны] оҥорботоххут. Саха фольк. Түөлбэ күөл саҕа дьүөрбэ дүҥүрдээх. ПЭК СЯЯ
Үргэл тойон кыыһа - Дьүөрбэ дүҥүрдээх Дьүөгэтэ буолбут. П. Ойуунускай

туохт. кэлтэгэйдээ диэн курдук
Түүн үөһэ ырааппытын бэлиэтэ — Үргэл халлаан оройун кэлтэйдээбит этэ. Далан
Наар кэлтэйдээбэккэ, барытын дьүөрэлиэххэ наада. БВВ ӨУоӨ
Төһүүнү хайа баҕарар икки күүһүнэн кэлтэйдээбэт гына оҥоруохха сөп. ПАВ Ф-7
Ындыыларын хайа да өттүгэр кэлтэйдээбэт гына оҥорон баран, айаннаабытынан бардылар. Б. Лунин (тылб.)

тыһытый диэнтэн дьаһ
туһ. Самаан сайын барахсан …… Тымныыны тыһытытан, Хаары хараардан, Күөх унаар урсуннанан …… [кэлэр]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тымныы тыынар тыыннааҕы Тыынын ыгар тыйыһын Тыһытытан, кыайаары, Дьылҕа хааны утаран, Үрдүк халлаан Үргэлин Үлтү кэрдэн түһэрээри Уохтаах Улуу Кудаҥса Оҥостунан турардаах. Күннүк Уурастыырап

аат. Тугу эмэ угарга, хаалыырга аналлаах хордуон эбэтэр мас дьааһыктыҥы оҥоһук, хаа. ☉ Вместилище для чего-л. в виде деревянного или картонного ящика, коробка
Биир хоруопка түөрт күлүүстээх үһү (тааб.: халлаан (ый, күн, чолбон, үргэл)). Женя сиэбиттэн сабыс-саҥа «Казбек» хоруопкатын ылан нэлэҥнэттэ. Н. Габышев
[Хоско] эмтээх хоруопкалар, ыарыһаҕы көрөргө туттуллар бары тээбириннэр остуолга, муостаҕа күөдэллэммиттэрэ. Л. Попов