несов. 1. үчүгэмсий, баҕарда сатаа; 2. чем, перен. (рисоваться) киэмсий, өҥүн.

үчүгэмсий диэнтэн хай
аата. Биһиги оҥоро сатаан үчүгэмсийиини, үтүөмсүйүүнү, мунньаҥнааһыны араарыах кэриҥнээхпит. ПБН ОПТ

с. үчүгэмсийии, үтүөмсүйэн туттуу.

прил. үчүгэмсик, үчүгэмсийии-лээх; кокетливый взгляд үчүгэмсийэн көрүү.

туохт., эргэр. Күлэмичээрдии мээрик буол (эр киһини көрөөт да, араастаан туттар-хаптар, үчүгэмсийэр кыыс туһунан). ☉ Смеяться, улыбаться, глядя на мужчину, при виде мужчины (о девушке).

туохт., сөбүлээб. Туох да кыһалҕата суох киһи курдук чэпчэкитик, солуута суохтук, үчүгэмсийбиттии туттан-хаптан сырыт. ☉ Вести себя легкомысленно, игриво, кокетливо
Айаххар угарыҥ суох буолтун кэннэ, киэргэнэн кэдэҥэлииргин саныаҥ дуо? В. Миронов

1. оонньоо диэнтэн холб. туһ. Баран ити оҕолордуун оонньос
2. Кими эмэ кытта (эр киһи дьахтардыын, дьахтар эр киһилиин) эйэргэһэ сатаан, үчүгэмсийэ сатаан кэпсэт. ☉ Заигрывать (с женщиной, мужчиной)
   Оҕонньор киһи сордоох Оһоҕоһо тотто, Оронуттан оронно, Оонньуулаах уостанна, Уолан санаата уһугунна, Ойоҕун кытта оонньосто. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Икки дьахтар дьиэҕэ киирбиттэрин кэннэ, Манчаары били Өрүүнэ диэн дьахтардыын, уруккуттан билсэр быһыынан оонньоспут. МНН

сыһ. Үөннээхтик, дьээбэлээхтик, үчүгэмсийэ (көр). ☉ Кокетливо, лукаво, шаловливо (взглянуть)
Тырымынайдар миигин билэн Тылбык-илбик имнэннилэр, Сыһыгырыы күлэ-күлэ, Сырбаҥнаһа сүүрдүлэр. И. Гоголев
Тылбык-илбик көрбүт, Тыгылигил тыыммыт, Тырах-ирэх тэбиммит Тылбыыкаба Эльвира — Кулууп дьиэҕэ үҥкүүлээн, Хобулугун тыаһатта. Е. Васильев
Институкка бииргэ үөрэммит тылбык-илбик көрбүт, тыыр-таар тэбиммит кыргыттары кытары доҕордоспотоҕо. М. Прилежаева (тылб.)

дьүһ. туохт. Аргыый аҕай, ньылбаарыйан тупса сатаан көһүн (хол., тутта-хапта сылдьаргынан). ☉ Стараться выглядеть лучше в чьих-л. глазах (напр., манерой держаться)
Ньуолбар, албын Сымыйа Үөмэрчүөмэр үктэнэр, Солко курдук ньылбаарыйар, Арыы курдук чөмчөөрүйэр. И. Гоголев
Барбилара маҥнай утаа үчүгэмсийэ туттан чөмчөөрүйбүтэ улам сүтэн барбыта. «Чолбон»

сыһ. Үчүгэмсийбиттии, үтүөмсүйбүттүү, үөннээхтик, дьээбэлээхтик (көр). ☉ Игриво, кокетливо, лукаво (взглянуть)
Дыгыйа …… ходьоччу тутунна, үтүөмсүйбүттүү хоҥкус-хаҥкыс гынна, хараҕын тылбыччы көрдө. Болот Боотур
Саһыл уһун кутуругун куймаҥната-куймаҥната, хараҕын сыыһын тылбыччы көрөн баран, быар куустан туран эрэ, хара тыа улуу кырдьаҕаһыгар бэйэтин санаатын, кыһыытын-абатын тоҕо-хоро кэпсээн барбыт. В. Ойуурускай
Ити кэмҥэ Алина, бэйэтэ этэринэн, кылаас биир кырасаабыссата, үөннээх баҕайытык тылбыччы көрөн Катяҕа сыста олорунан кэбистэ. «Чолбон»