көр адьас (ардыгар күүһүрдэр дэгэт суолт. тут-лар)
Бүгүҥҥү күммүн сиһилии суруйа иликпинэ адьаһын — ончу, букатын, ыыра! — утуйуом суоҕа. Софр. Данилов
Оҕобун ахтан адьаһын аҥаарым буолла. М. Доҕордуурап
Биллибэти билиллиэ, Өйдөммөтү өйдөнүллүө, Бэл адьаһын кыаллыбаты Хайаатар да, Хайаатар да, Син биир кыаллар оҥоһуллуо! П. Тобуруокап

1. сыһ. Чахчытын билбэккэ эрэ сэрэйэн, үлүбээй. ☉ Точно не зная, наугад
   Муоданы бүдүмүк үтүктээччилэргэ ити атыннык иэҕиллэн өйдөнүллэр. «Кыым»
   Ити киһи билбэт, бүдүмүк этэр. СГФ СКТ
2. даҕ. суолт. Чуолкай биллибэт эрээри, сэрэйиллэр, сэрэниллэр. ☉ Четко не осознаваемый; ожидаемый; подразумеваемый. Мифология сүдүкэн уобарастарыттан санаа баттатыылаах бүдүмүк кутталы, итэҕэйиини үөскэтэр өттүн ойуун итэҕэлэ туһаммыта. Саха фольк.

сыһыан холб. Этэр санааны стилистическэй быһаарыынан, чуолкайдааһынынан көрдөрөр. ☉ Употребляется для пояснения, уточнения высказываемой мысли (в частности)
Дакылаакка быстахтык ыллахха, мин үлэм үчүгэй өттүнэн сыаналанна. Софр. Данилов
Дьэ, холобур, быстахтык ыллахха, быһыт тутуута буоллун. В. Яковлев
Мин санаабар, эһиги улуустарга ыыппыт ыҥырыы суруккутугар үөскээбит балаһыанньа сөпкө сыаналаммыт, аһаҕас охсуһуу, быстахтык ыллахха, барыкаада суолтата таба өйдөнүллүбүт. Болот Боотур

даҕ.
1. Харалталаах, харайыылаах; (үчүгэй) дьаһаллаах, дьаһалталаах. ☉ Домовитый, хороший (хозяин), хозяйственный
Дьаһаллаах талыыта. Көрүүлээх үтүөтэ, Истиилээх бэрдэ, Былыргылыы быһыылаах, Уруккулуу туттунуулаах, Эргэтээҥилии идэлээх. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. Олох, уопсастыба сайдыытын туһунан (ханнык эрэ) өйдөбүллээх. ☉ Имеющий определенное представление, собственное мнение о чем-л.
А. Кулаковскайдааҕар буолуох уустук дьылҕалаах, көрүүлээх уонна оннук айымньылардаах …… суруйааччылар нэһилиэстибэлэрэ букатын атыннык, ордук объективнайдык сыаналанар, ааҕыллар, өйдөнүллэр буоллулар. Эрчимэн

туохт. Биир гына холбоо, биир сомоҕо оҥор. ☉ Соединить, срастить, составить одно целое
Айанныыгын адаар хайа Арҕастарын туорааҥҥын, Силлиэ тыал хаары ытыйан, Силбиир сиргин-халлааҥҥын. Эллэй
Оҕо тымныыга тоҥон, куйааска буһан, икки хараҥаны силбээн ыар үлэҕэ мүккүллэрэ. ТМН ЫМК
Дорҕооннору таба силбээн таһаардахха эрэ тыл өйдөнүллэр. ОМЕ БМЫ

1. даҕ. Атыттарга биллэриллибэт, кистэлэҥ. ☉ Имеющий тайну, секретный (о деле)
   Миша улахан кистэлэҥнээх дьыаланы этэрдии, Сережаны көрүдүөргэ ыҥыран таһааран, сибигинэйэн эттэ. Н. Лугинов
   Ити туохтааҕар да сэрэхтээх, кистэлэҥнээх «Байыаннай таайына» диэн буолар. Н. Якутскай
2. Киһи бэйэтэ иһигэр тута сылдьар, кимиэхэ да кэпсээбэт, истиҥ. ☉ Тайный, сокровенный (о желании, мысли)
   Оҕонньор тойонугар көмөлөһөөччү, аҕабыыт саамай кистэлэҥнээх ыйытыытын этэн тоҕо барар. Амма Аччыгыйа
   Кистэлэҥнээх санаабын Кэпсээн-этэн биэрээхтээ! С. Васильев
3. Биллибэт дьиктилээх, таайыллыбат таабырыннаах. ☉ Таинственный, загадочный (о месте)
   Кистэлэҥнээх арыы. Кистэлэҥнээх күөл. — [Оҕо эрдэххэ] олох …… дьиктилээхэй кистэлэҥнээх туманынан тунаарара, умсугута угуйара. Н. Лугинов
   Мин эһигини ханна да ыраах дойдуларга, көҕөрөр муоралар кистэлэҥнээх хоннохторугар …… ыҥырбаппын. Н. Габышев
   Сахам сирэ барахсан! Эн бараммат барҕа баайдааххын, киһи билэ илик кэмэ суох кистэлэҥнэрдээххин. И. Никифоров
4. аат суолт.
5. Ситэ өйдөммөт, биллибэт туох эмэ дьикти. ☉ Тайна, таинство, загадка
   Киэһэрэн чуумпурбут дуолларга, …… туох эрэ кистэлэҥнээҕи сипсиһээри кэтэспит чараҥнарга дууһаҕа ситэ өйдөнүллэ илик ис иэйиилэрбин кимиэхэ эрэ кэпсиэхпин баҕардым. Далан

I
саҥарт I диэнтэн хай. аата. Оҕону нууччалыы саҥардыы
II
саҥарт II диэнтэн хай
аата. Оройуоннааҕы элэктэриичэскэй ыстаансыйаны саҥардыыга үс бастыҥ болуотунньукпутун көрдүүллэр. Л. Габышев
Суортары саҥардыынан производствоҕа тарҕаммыт суорт сиэмэтин ол суорт саҥа бастыҥ сиэмэтинэн уларытыы өйдөнүллэр. ХКА
III
сыһ.
1. Субу саҕалаан, билигин эрэ. ☉ Только-только, только что (начинать что-л.), едва
Сарсыарда, халлаан саҥардыы сырдаан эрдэҕинэ, биһиги мырааҥҥа куобахтыы таҕыстыбыт. Амма Аччыгыйа
Манна бааллар: саҥардыы атан эрэр мутукча курдук эдэрдэр, чанчыктара үрүҥ көмүс кыырпахтаммыт кырдьаҕастар. Суорун Омоллоон
Саҥардыы киирсэн иһэн, Павел атаҕыттан ылларан баран чуут аҕай куотта. И. Федосеев
Ийэ хараҕар Таня саҥардыы хааман түөрэҥниирэ, быычыкайкаан ытыһын охсон таһырҕатара. М. Доҕордуурап
2
кэпс. саҥардыыта диэн курдук. Саҥардыы түспүт кыстык хаар …… мөлбөйөр. Амма Аччыгыйа

индикатор (хонтуруолланар үлэ технологиятын ханнык эрэ кэриҥэ уларыйыытын киһи түргэнник өйдүүр гына көрдөрөр оноһуу. Хараҕынан көрөн, кулҕааҕынан истэн эбэтэр сыт тахсыытынан билэн өйдөнүллэр И-дар бааллар. Араастара элбэх: лаампалаах, сыьшпаралаах, ыйардаах (стрелочный) уо. д. а.)