нүөсүтэр систиэмэлэ-ри өрөмүөннээһин (нүөлсутуү тутууларын (хоруулары, быһыттары), тэриллэрин (турбалары, массыыналары) кэ-миттэн кэмигэр өрөмүөннээһин.)

ыпсарааһын, ыпсарыы (дэтээллэр таарыйсар ньуурдара элэйбитин эбэтэр аанньа ыпсыбатын көннөрүү эбэтэр өрөмүөннээһин үлэтэ.)

онорон таһаарар эргиир (оҥоһугу оноруу эбэтэр өрөмүөннээһин саҕаланыаҕыттан бүтүөр диэри ааһар кэм.)

сири тупсарар систиэмэлэри үлэлэтии (сири тупсарар систиэмэлэр бары ситимнэрин дьүөрэтик, бэйэ-бэйэлэриттэр сибээстээхтик үлэлээһиннэрин хааччыйыы, көрүү-хара-йыы, бириэмэтигэр өрөмүөннээһин.)

сыһ. Үрдүк таһымнаахтык, таһаарыылаахтык. ☉ Продуктивно, качественно
«Хаачыстыбалаахтык үлэлииргэ санаммыт быһыылаах», — дии санаата Ананий. М. Доҕордуурап
Тыраахтардары кэмигэр уонна хаачыстыбалаахтык өрөмүөннээһин, таҥастанар сир ньуурун таба талыы улаханнык туһалыыр. ЭБТ

хастаа диэнтэн хай
аата. Хаппыт тирии, тыс субатын кыһыйыы, хастааһын тыаһа-ууһа да намыраабат. Хомус Уйбаан. Остуолбаны саас мас сүмэһинэ сүүрүүтэ хатырыгын хастааһын, этин алдьаппакка суллааһын үйэтин уһатар, үлэтэ да чэпчиир ПАЕ ОС
Кыбартыыраны өрөмүөннээһиҥҥэ биир ыарахан үлэ — эргэ обуойдары хастааһын буолар. ДьХ

1. кэмчилээ диэнтэн бэй. туһ. Ити миэбэллэрин, матасыыкылларын, массыыналарын, кэмчилэнэн, күөмэйдэрин быһа баанан баран, мунньунан ылаллар эбээт. Далан
   «Кини [кэргэним] бэйэтин хара көлөһүнүттэн таҥара суолугар кэмчилэниэх эрэ санаа суох», — диэн баран, ытаан барда. Эрилик Эристиин
2. Кэмнээн, харыстаан туттуу түмүгэр орт, хаал. ☉ Быть сэкономленным, сбереженным
   Соҕурууҥҥу курдук, дьиэни көннөрү сиргэ тутан таһаарар буоллар үлэ төһө эрэ судургутуйар, үп-ас кэмчилэнэр этэ! Н. Лугинов
   Ол [эриэйдэ] түмүгэр үгүс итэҕэстэр-быһаҕастар туоратыллыбыттар, уматык, оттук кэмчилэммит. ПДИ КК
   Массыыналары көрүүгэ-харайыыга, өрөмүөннээһиҥҥэ элбэх үп кэмчилэнэр. ЭБТ

совм. от өрөмүөннээ =.

побуд. от өрөмүөннээ =.

аат.
1. Туох эмэ алдьаммытын (көтүллүбүтүн, хайдыбытын, тостубутун, сиҥнибитин эҥин) чөлүгэр түһэрии, өрөмүөннээһин; оҥорон туһаҕа таһаарыы. ☉ Ремонт, починка
Быйыл эн [оһох] да абыраххыттан ордубат дьон буоллубут. Амма Аччыгыйа
Саатар күрүө эҥин абыраҕар сылдьыаҥ этэ. А. Федоров. Сарсыныгар ийэтэ кичэллээхтик абырахтаабыт ырбаахытын, илбирийбитэ эмиэ абырах күүһүнэн эрэ тулуһа сылдьар ыстаанын кэппитэ. Уустаах Избеков
2. Туох эмэ алдьаммытын сабар, самыыр самалык, киллэһик. ☉ Заплата, заплатка
Хотун икки сиринэн сибиниэс абырахтаах, лааҕа бараммыт тимир тэриэлкэни биэрдэ. Суорун Омоллоон
Бачыыҥката буоллаҕына эргэрэн, олус өр кэтиллэн, төбөтө салтайан уонна хас эмэ абырах, киллэһик оҥоһуллан, ханнык да холуоһаҕа — саҥаҕа да, эргэҕэ да наадыйбат таҥас буолбут этэ. Н. Заболоцкай. Үрдүк күүлэлээх ампаар айаҕар ситэ түспэтэх кур түүтэ онон-манан сыһыартаабыт абырах курдук күкээрийэн көстүбүт хара ыт түүрүллэн сытар. А. Федоров
♦ Төбө (бас) абыраҕа кэпс. — арыгыга баттаппыт киһи «эмтэнээри» иһэр арыгыта. ☉ Вино, оставленное для похмелья
Бары кыһалҕаттан быыһаабыт доҕоругар Кэйэр Ыстапааҥҥа «төбө абыраҕа» диэн ааттаан бүтүн иһити туруорбута. Н. Босиков
Ээ, төбө абыраҕа барахсан ханна тиэрпэтэҕэ, тугу оҥорботоҕо баарай. И. Егоров
Бары мустан аһаатылар. Бас абыраҕа ааттааннар, Бар дуома арыгылаатылар. П. Ершов (тылб.)