Якутские буквы:

Якутский → Русский

алларыйыы

и. д. от алларый =.

алларый=

слабеть, обессиливать (напр. от непосильной физической работы, болезни); ср. ньамньарый =.

Якутский → Якутский

алларый

туохт.
1. Өтөр өрүттүбэт курдук, быста сылай, сэниэҕин эс, доруобуйаҕын улаханнык мөлтөт (хол., күүһү таһынан үлэттэн, ыарыыттан). Изнуряться, обессиливать (напр., от непосильной физической работы, болезни)
Хаайыыттан босхоломмуттар наһаа дьүдьэх дьүһүннээхтэрэ, кубаҕай сирэйдэрин түү бүөлүү үүммүт, олус алларыйбыт көрүҥнээхтэрэ. В. Протодьяконов
Алын күүһэ Алларыйбыт быһыылаах, Онон охсуспакка-этиспэккэ Ороҕун тутуста быһыылаах. П. Ойуунускай
Түүннэри-күннэри суруйар этим. Доруобуйам онно ордук алларыйбыта. П. Ойуунускай
[Ыараханнык бааһырбыт] Чинарин кэпсэтииттэн бэркэ алларыйдар даҕаны, Маарыкчааны хайдах хаалларбытын быһыта-орута кэпсээтэ. Эрилик Эристиин
Илистэ долгуй, айман. Быть в состоянии тяжелого душевного волнения, смятения
Өкүүсэ аан дойдуга дьэ дьоло суоҕун чахчытын билинэн, ис-иһиттэн алларыйан уйадыйан ытыы олордо. Эрилик Эристиин. «Кэпсэтиэх... Ийэкээ!» — диэмэхтээтэ алларыйбыт куолаһынан. А. Федоров
2. Улаханнык алдьан-кээһэн, эһин-быһын, дьадай (ханнык эмэ күүтүллүбэтэх содултан). Терпеть большое бедствие, разорение (обычно в результате каких-л. внезапных бедствий)
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар сэбиэскэй дьон олохторо-дьаһахтара улаханнык алларыйбыта. И. Аргунов
«Үп-ас өттүнэн олус алларыйдым», — диэн Анна Михайловна куолаһын намтатан, хомолтолоохтук саҥаран барда. Л. Толстой (тылб.)


Еще переводы:

измождённый

измождённый (Русский → Якутский)

прил. алларыйбыт, илистибит; измождённый вид алларыйбыт көрүҥ.

ньамньарый=

ньамньарый= (Якутский → Русский)

ослабевать, терять силы; сильно уставать; ньамньарыйан сылдьар он совершенно вымотался; ср. алларый =.

лөглөтөлөө

лөглөтөлөө (Якутский → Якутский)

лөглөт диэнтэн төхт. көрүҥ. [Куралай Кустук] туундара дьаалыга …… үөр табаларын бултаан, үс сүүс наарталарга тиэйэн лөглөтөлөөн айан бөҕөттөн алларыйан утуйан уһугуннаҕына, олус чэбдигирэн ойон тура эккириир эбит. Д. Апросимов

үлгэдий

үлгэдий (Якутский → Якутский)

туохт., фольк. Мөлтөөахсаа, сылайа быһыытый. Ослабевать, начинать уставать. Күн Дьирибинэ Үрүт күүһэ үлгэдийэн барда, Алын күүһэ Алларыйан барда: Алта хонугу мэлдьи аһаран биэрэ сырытта. П. Ойуунускай
ср. монг. үлхийх ‘расслабляться’

мөлтөө-ахсаа

мөлтөө-ахсаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Уру кку туруккун сүтэр, алларый (ыалдьан, кырдьан). Терять силы, здоровье (из-за болезни, старости)
Кырдьан мөлтөөн-ахсаан барыы ханна барыай? Ол барыта олох кытаанах ирдэбилэ буоллаҕа. Онтон ханна да куоппаккын. Н. Якутскай
Барыта үчүгэй курдуга гынан баран, сотору кини этэ-сиинэ мөл төөн-ахсаан алларыйан барбыта бил либитэ. Н. Кондаков
2. Быстах кэмҥэ мөлтөөн ыл, туох эмэ сабыдыалыгар оҕустар. Проявить слабость, дать слабину
Ким бу кытаанах күннэргэ мөлтөөн-ахсаан биэрбит, кыра да кыаҕын кэннигэр туттубут …… саллар сааһын тухары саата-кыбыста сылдьыаҕа. Амма Аччыгыйа
Ыраах сиргэ сылдьан мөлтүүр-ахсыыр кыбыстыылаах. Далан
«Устин, хайдах эмэ гынан көмөлөстөххүнэ сатанар, мөлтөөн-ахсаан сылдьар кэммэр үтүөнү оҥорбуккун хаһан да умнуом суоҕа», — дии олорбута хайыһардьыт. Р. Баҕатаайыскай

салыгыныар

салыгыныар (Якутский → Якутский)

аат., бот. Хоту үүнэр, сылгы олус таптаан сиир уонна уойар ото. Произрастающая на севере трава с хорошим кормовым качеством (особенно для лошадей), крестовник арктический
Хоту оройуоннарга саха сылгылара чыыбаайылаах уонна салыгыныар оттоох сирдэргэ хаһан аһыыр буоллахтарына …… алларыйбакка сыл тахсаллар. ГКН МҮАа

чаллахсый

чаллахсый (Якутский → Якутский)

туохт. Мөлтөө-ахсаа, алларый. Становиться хилым, чахнуть; приходить в упадок. [Кыһыл Ойуун:] Сир ийэ иэнигэр Сидьиҥ быһыы сириэдийдэ, Орто дойду уолуйда, Олохдьаһах дьадайда, Чаллахсыйар кэмэ кэллэ. П. Ойуунускай
Буор сир үүннэрэр муҥкук мастара Тааска кэлэннэр чаллахсыйар — Уларыйбат улуу аналлара, Ол иһин хатыҥнар кыралар [Кавказка]. И. Эртюков
Ити бириэмэҕэ бэмиэссик кылааһа таҥнары баран, чаллахсыйан эрэрэ. А. Чехов (тылб.)

мииннээ

мииннээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Мииннэ буһар. Сварить суп
Бочугураспытын б у һ а р а н мииннээн көрдүм. Амма Аччыгыйа
Никита элбэх гына мииннээн, лапсалаан сахалыы эт буһаран билгитэр. Н. Лугинов
Собону сыһа сылдьан сииллэрэ, үөлэллэрэ, ыһаарылыыллара, мииннииллэрэ. И. Федосеев
2. Күүһэ эстибит, улаханнык алларыйбыт киһиэхэ эти буһаран ол миинин иһэрт, сэниэ киллэр. Восстановить кому-л. силы горячим мясным бульоном
Ог дооччуйа, быһыыта тыҥата бэргээтэ, Болот ону көрөн аһата, мииннии түспүт киһи дии саныыр да, күүс-кыах суох. Н. Заболоцкай

ньамньарый

ньамньарый (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Ыалдьан алларыйан эбэтэр сылайан, күүһэ, сэниэтэ суох буолан хаал. Обессилеть, ослабеть от болезни или усталости
Сытан хаалан ньамньарыйан, Сылдьыахпар да сылдьымына, Сир алларатын, Сир араайын Ситэри туойумуна. С. Данилов
Утуктаан киирэн бар, сылаарҕаа (хол., тото аһаан баран, сылайбыккын өйдөөн эҥин). Впадать в полусонное, дремотное состояние (напр., от сытости или усталости)
«Туруоҕуҥ, олус ньамньарыйаары гынныбыт», — диэбитэ Лөгөнтөй оҕонньор сөһүргэстээн тура-тура. П. Аввакумов
Петро, дьэ эбии ньамньарыйан, хараҕын быһа симнэ. Тулхадыйбат д. Тэҥн. ньамньыраа

тыһытый

тыһытый (Якутский → Якутский)

туохт. Мөлтөө (хол., тымныыны этэргэ); сымнаа, сыһый (хол., аты этэргэ). Слабеть (о морозе); стать уступчивым, присмиреть (о лошади). Кырдьыга, кини тыһытыйан биэрдэ
Билиги кэлбит кэрдиигэ Тыыммытын ыкпыт, Тыынньабытын быспыт Тымныы баҕадьы, Тыыҥҥын уйумуна, тыһытыйда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Нуоҕалдьын Кугас ат барахсан, Уһун суолтан Уолдьаһа быһыылаата, Амырыыннаах айантан Алларыйан барда, …… Эмньик иҥиирэ эллэннэ, Тыйыс сындааһына тыһытыйда. Күннүк Уурастыырап
Күөх оттооҕу сылгы уоҕа начаас тахсар, тыһытыйар, улгумнук санаа хоту салаллар. Ф. Постников