несов. разг. апыы амтаннан; яблоко кислит яблоко ;^һыы амтаннаммыт.

даҕ., түөлбэ. Буорту буолан хос амтаннаммыт, аҕырбыт. ☉ Прогорклый; протухший, затхлый
Аһыы буруонан аҥкыйар хахсык сыт. «ХС»

туохт. Луугуран, никсийэн сытыйа быһыытый, сытыган амтаннан. ☉ Протухать, загнивать
Күөл балыга, булууһу эрдэттэн бэлэмнээн үчүгэйдик харайбатахха, түргэнник лыыбарар. ПГН ИККО
[Сиилэс] сороҕор иһиттэн түүнүк ыһан, лыыбаран, сытыйан тахсара. В. Яковлев

туохт. Ахтый, киһи күөмэйин үрэр аһыы амтаннан (арыы, сыа, балык, көтөр эҥин туһунан). ☉ Горкнуть, прогоркнуть (о вкусе масла, жира, рыбы и нек-рых других продуктов, появляющемся от долгого хранения)
Кырдьыга, сааскы анды аҕырбыт, балык мастыйбыт этэ гынан баран, бары да сирбэтэхпит. Далан
Астаахтыыр астарым Аһыахха тиийбэккэ Аҕыра сытыйан Амтана тупсара. П. Ойуунускай
Эт уонна балык мээккэлэрэ аҕырбыт сыттара суох, букатын кураанах буолуохтаахтар. ЛЕВ ССКИиС

аат., бот. Күкээркэй эминньэхтээх, намыһах эбэтэр оһорбо сирдэргэ үүнэр кылгас уктаах, куһаҕан сыттаах сыыс от. ☉ Ярутка полевая
Малыын саба үүммүт хонуута күкээрэн көстөр.  Малыыны сиэбит ынах үүтэ хабархай амтаннанар. ИИК СУоҮ ҮЫ. Малыын сытын курдук курулҕан курус санаа кини дууһатын ыга аста. И. Тургенев (тылб.)

аат.
1. Туус уонна онтон да атын аһы тупсарар эбииликтэр (хол., луук, хартыыһа, уксуус). ☉ Соль и другие приправы к пище, специи. Тууһа-тумата ситтэҕинэ, амтана да суох ас амтаннанар
2. көсп., кэпс. Ыыстаах-кыһыылаах өттүнэн эбэтэр уустаан-ураннаан тупсаран саҥарыы. ☉ Слова, украшающие, обогащающие или уродующие речь
Чэ, чэ, эн миигин кытта ол-бу тууһа-тумата суох кэпсэт. Софр. Данилов
«Туохтарын эмиэ үөхсүүтэй, тууһайтуматай?!» — кыйаханан кэллэ Дьэллик. «ХС»

I
аат. Адьырҕа кыыл оҕото (хол., эһэ оҕото). ☉ Детеныш хищного зверя (напр., медвежонок)
Бу уордаах тыһы эһэ мойборугар иилистэ сылдьар аһыҥастарын таһыйан часкыппыт. СГФ СКТ
Ол турдаҕына, адьас чугастан, арҕах ойоҕоһуттан иккис аһыҥас, сүрдээх хатаннык часкыйаат, Василийга уун-утары ыстанна. «ХС»
Сис тыаларыгар эһэлэр бэйэлэрин аһыҥастарын биэбэйдээн улаатыннараллар. Г. Колесов
II
даҕ. Аһыы соҕус (туох эмэ амтанын туһунан); хабархай соҕус, аһыы соҕус (сыт туһунан). ☉ Кисловатый, горьковатый, островатый (на вкус); едковатый, горьковатый (о запахе)
Маннык бэлэмнэммит бааҥкаларга тууһаммыт тэллэй сыл кэриҥэ буортуйбат, ол гынан баран, хатан аһыҥас амтаннанар. Г. Угаров
Ньырбачаан үһүс холомоҕо тахсаат, аһыҥас соҕус туох эрэ туора сыт баарын билбитэ. Далан

туохт.
1. Үчүгэй амтаннаах буол, амтаннан. ☉ Становиться вкуснее, набирать вкус
Иккиэн аччыктаабыттара сүрдээх …… Дьуукала ордук минньийбиккэ ды лы. И. Гоголев
Арааһа, хортуоппуй күл анныгар хаҕын иһиттэн тыына тахсыбакка, күҥкүйэ буһан, ити курдук минньийэр эбит буоллаҕа. Г. Колесов
△ Саахар амтаннаах буол, саахардан. ☉ Становиться слаще
Уулаах отон күһүҥҥү хаһыҥҥа олус минньийэр. М. Попов
2. көсп. Сылаанньый, дуоһуй, астын. ☉ Таять, млеть от удовольствия; обрести доброе расположение духа
Мин санаам минньийэн, Мичээрэ үөрэбин. Күннүк Уурас тыырап. Ылдьаа …… халтаһалара мин ньийэ-минньийэ силбэһэн, бүрүйэ тыы тан бардылар. Н. Заболоцкай
[Испиэн] Аманаастыын аҕыйах сыллааҕыта аан маҥнай булка үөрэммит сылларын санаталаан сүрэҕэ үөрүүнэн минньийэр. Н. Абыйчанин

туохт. Туох эмэ аһы (хол., эти, мундуну) хахтаныар эрэ диэри уокка сырайан эбэтэр бэйэтин сүмэһинигэр хобордооххо ыһаарылаан буһара түс. ☉ Печь, обжаривать что-л. (напр., мясо, гольян) на сильном огне, накаливая, нагревая с обеих сторон до румяной корочки
Төлөҥҥө халаҕыттахха, мунду буруо амтаннанар. Хомус Уйбаан
Доруобай убаһа этин халаҕытан буһарыыны биһиги, сахалар, ордук минньигэһиргээн сиибит. ТИИ ЭОСА
Сылгы куҥ этин үөлээт, оһох эбэтэр кутаа уотун чоҕор эргитэ сылдьан саллан, халаҕытан буһараллар. КЕФ СТАҮө
Эти хобордооххо ууран үчүгэйдик умайа турар уокка, булкуйан биэрэ-биэрэ халаҕыта буһарыллар. Дьиэ к.

аат. Убаҕас үрдүгэр тахсар салгын эбэтэр ханнык эмэ газ хабахтара. ☉ Пена
Оргуйа турар миин күүгэнэ.  Үрүҥ күүгэн күппээрис-тунаарыс буолла, ирим-дьирим өрө оргуйда. П. Ойуунускай. Мотуордаах оҥочо Күндэлини икки аҥыы тэлэ сүүрэн иһэр, оҥочо тумсугар үрүҥ күүгэн өрүкүйэр. Л. Попов
Сүөдэйбит улахан оһоххо икки обургу соҕус солуурга эт буһан үрүҥ күүгэнинэн ыһыахтанар. Н. Якутскай
Үөһэттэн көрдөххө, уу күүгэнэ ахса биллибэт үрүҥ холууп үөрүгэр маарынныыр. «ХС»
♦ Күүгэн айах кэпс. — омуннаан, күүрдэн кэпсиир киһи. ☉ соотв. с пеной у рта. Тыҥатын күүгэнэ баранна — наһаа түргэнник сүүрэн, олус аҕылаата; олус саҥаран сылайда. ☉ Выдыхаться, уставать (напр., от бега, от длинной речи; букв. пена его легких кончилась)
Тыҥам күүгэнэ бараныар диэри кэпсээтим.  Хабытчаарап сыыры дабайа бырдааттанарыгар, тыҥатын күүгэнэ баранар. Е. Неймохов
Барахсан тыҥатын күүгэнэ баранан ситтэрдэҕэ. В. Иванов
Степа ийэ-хара көлөһүнэ тоҕо түһэн таҥаһа этигэр хам сыстан хаалыар, тыҥатын күүгэнэ баранан, мэктиэтигэр, айаҕын иһэ симэһин амтаннаныар диэри сүүрэр. «ХС»
ср. бур. хөөһэн ‘пена’