Якутские буквы:

Якутский → Русский

аҕый

диал. домашняя работа, домашние хлопоты, заботы.

Якутский → Якутский

аҕый

I
туохт. Кырдьа бар, кэхтэ бар; кырдьан бүдүгүр. Стареть; стать немощным от старости
Алгыс-силик тылбынан Айхаллаары сананан, Аҕыйдарбын даҕаны, Аттаммытым баар этэ, Сорсуйдарбын даҕаны Соруммутум эрэ, дьэ — Истиҥ эрэ, сэгэрдээр! Имнэригин хааннара Эхтибиттиир эбит диэн, алтан чуораан айаҕа Аҕыйбыта буолуо диэн, Ахсарбаттай буолумаҥ! С. Зверев
II
аат., түөлбэ. Дьиэ истас үлэтэ. Домашняя работа, домашние хлопоты
Дьиэтин аҕыйа бүппэт. Аҕыйыгар тиийиммэт киһи. КЕИ С-ВДЗ

ад аҕый

туохт.
1. сөбүлээб. Айгыстан, дархаһыйан кэл, түбүлээ (күүтүллүбэтэх эбэтэр түбүгү сүпсүгүрүүнү таһаарар «ыар ыалдьыттар» тустарынан). Приходить, приезжать, прибывать с большим шумом, помпой (обычно о незваных гостях или гостях, пребывание к-рых сопряжено с большими хлопотами, неприятностями для хозяев)
Биирдэ Силтэһин Махсыыҥҥа Сэбиэт сэкирэтээрэ киирдэ. Атыыһыт Сүөдэр, «таарыччаҕа» Адаҕыйан тиийдэ. С. Васильев
Сибэтиэй бөҕө сэлэлээтэ, Аанньал бөҕө арыаллаата. Аккыырай аймаҕа адаҕыйда, Оппуостал бииһэ уолдьаста. С. Зверев
Аҕабыыттаах лөчүөк аҥаардастыы адаҕайдылар. «ХС»
2. көсп., үрд. Өһөөбүт курдук соруйан куһаҕанынан бул, кыһалҕалаах, эрэйдээх өттүнэн күөнтээ. Неотступно преследовать; грянуть, нависать (о беде, несчастии, явлениях, влекущих за собой большие неприятности)
[Ньукулай:] Атаҕастабыл аччыан кэриэтэ адаҕыйан иһэр, баттабыл бараныан кэриэтэ бастаан иһэр, хаһан да уурайара биллибэт. А. Софронов
Ахса-аана биллибэт Алдьархай адаҕыйдаҕа буолуо, Үксэдьүүлэ биллибэт Үлүгэр бөҕө үтүрүйдэҕэ буолуо. П. Ойуунускай
Дьэ, доҕоттоор, Саха сиригэр өтөрүнэн түспэтэх уот кураан таҥнары сатыылаан, быйыл улуу сут адаҕыйда. И. Гоголев


Еще переводы:

булкуйуу

булкуйуу (Якутский → Якутский)

булкуй диэнтэн хай. аата. Кымыһы булкуйуу
Кылгас, уһун дорҕооннор этиллиилэрин булкуйуу курдук итэҕэстэр улам аҕыйыахтара. КИИ МКТТҮө

аччааһын

аччааһын (Якутский → Якутский)

аат. Аҕыйааһын, көҕүрээһин. Уменьшение, убыль. Үлэ оҥорумтуотун аччааһына
Метафизиктар этэллэрин курдук баарга барытыгар буолар процесстары аҥаардас улаатыы эбэтэр аччааһын курдук, көрүү улахан сыыһаҕа тиэрдэр. ДИМ

көҕүрээһин

көҕүрээһин (Якутский → Якутский)

аат. Уруккутааҕар аҕыйааһын, аччааһын (ахсаанынан, кэриҥинэн, сабардамынан). Уменьшение в количестве, объеме, размере, величине
Сүөһү иитиитэ сайдыбыт оройуоннарыгар бөрөлөр буортулаахтар. Ол иһин кинилэр ахсааннарын элбээһинэ, көҕүрээһинэ кэтэнэр. ББЕ З
Аччыктааһынынан эмтэнии олус элбэхтик мунньуллубут сыа көҕүрээһинигэр …… көдьүүстээх. АН БЭХСКТ

кыччааһын

кыччааһын (Якутский → Якутский)

аат. Аҕыйааһын, көҕүрээһин. Уменьшение, убавление, сокращение (в количестве, числе)
Масштаб кыччааһыныттан хаарта географическай объектары көрдөрүүтүн ымпыга-чымпыга аҕыйыыр. КВА МГ
Саха сирин төрүт норуоттарын тылларын туттуу эйгэтэ кыччааһыныгар биһиги бэйэбит эмиэ буруйдаахпыт. «Чолбон»

быһаҕалас

быһаҕалас (Якутский → Якутский)

туохт. Кимиэхэ эмэ туох эмэ бэрт аҕыйаҕын, кэмчитин кэрэйбэккэ көрдөөн ыл. Выпросить что-л., несмотря на то, что того, что просят, совсем мало
Баара-суоҕа иккиэйэх былааттаах этим, биирдэһин саҥаһым быһаҕалаһан ылла. СГФ СКТ. Бу сир дьоно сылгы, ынах быатыгар хамаҕа соҕус эбиттэр. Сиэллэрин, кутуруктарын дэлби сүлүйэн ылбыттар. Өссө мин тыыннаах сүөһүттэн быһаҕаласпыт дойду дьонун итэҕэйбэтим. Саха фольк.

дьиибэргээ

дьиибэргээ (Якутский → Якутский)

туохт. Урут үөйбэтэххин билэн эбэтэр тугу эмэ атыҥырыы көрөн дьиктиргээ, тугун, тоҕотун өйдүү сатаа. Удивляться чему-л. неожиданному, непонятному, странному
Үгүс кырабааттар баалларын үрдүнэн дьон аҕыйаҕын Микиитэ дьиибэргии көрдө. Амма Аччыгыйа
«Туох эрэ муода сиргэ түбэстим ээ», - диэн киһи дьиибэргии санаата. Н. Заболоцкай
Уоллара үс дьахтардааҕын көрөн, дьиибэргииллэр даҕаны, үөрэллэр даҕаны. Суорун Омоллоон

сүүр-көт

сүүр-көт (Якутский → Якутский)

туохт. Туох эмэ дьыаланан күүскэ дьарыктанан элбэхтик кэлбар. Хлопотать, бегать, суетиться по какому-л. делу
Төһө да барарбыт түөрт-биэс хонук баар буоллар, Ниналыын тута сүпсүгүрбүттэрэ, кэлбиттэрэ-барбыттара, сүүрбүттэрэ-көппүттэрэ. Далан
Күнү быһа сүүрэбинкөтөбүн да түбүгүм аҕыйыахтааҕар элбээн иһэр курдук. Н. Лугинов
Тофалария табаларын Муомаҕа аҕалан ууһатыыга Николай Егорович элбэхтик сүүрдэ-көттө, үгүс эрэйи көрүстэ, араас тылы-өһү да иһиттэ. АНТ ДьҮС

убыль

убыль (Русский → Якутский)

ж. аҕыйааһын, көҕүрээһин; түһүү (воды); вода пошла на убыль уу түһэн эрэр.

уменьшение

уменьшение (Русский → Якутский)

с. 1. (по гл. уменьшить) аччатыы, аҕыйатыы, көҕүрэтии; 2. (по гл. уменьшиться) аччааһын, аҕыйааһын, көҕүрээһин.

аҕыйат

аҕыйат (Якутский → Якутский)

аҕыйаа диэнтэн дьаһ
туһ. Оҕонньор сылдьарын аҕыйатан, сытарын элбэттэ. Кини «манныгым сатаммат» диэн саҥарбат, «ыарыйдым» диэн ынчыктаабат, «түөһэйдэҕэ» диэҕи түөс-маас тылласпат. Дьүөгэ Ааныстыырап
«Бутукаай Өндөрөй, кырдьаҕас ээ, кини оччо бугулу кыайан охсуо суоҕа. Кини бугулун ахсаанын аҕыйата түһүөххэ», — диир биир үөрэнээччи. Амма Аччыгыйа
Биһиги холкуос сүөһүбүт аҕыйаҕын үрдүгэр, сүөһүнү аҕыйатарга этэр букатын алҕас этии буолар. М. Доҕордуурап
«Эн кустуургун аҕыйат, оччоҕо ынах сүтүө суоҕа», — диэн чаҕаарда мааҕыҥҥы куолас. Н. Заболоцкай