көрүдьүөстүк диэн курдук
Кэпсээн аһара көрүдьүөстээхтик саҕаланар. Эрчимэн
Балаатаҕа сытааччылартан иккиһэ — дөрүн-дөрүн көрүдьүөстээхтик саҥарталаан, дьонун быара суох ыыталыыр сүүрбэччэлээх Коля. Р. Кулаковскай

аат., кэпс. Эмп тэрилтэтин ортоку персонал үлэһитэ. ☉ Медицинская сестра
[Быраас] сиэстэрэлэр уонна эдэр практикантка кыргыттар арыалдьыттаах балааталары кэрийдэ. Н. Лугинов
Ыалдьааччыны көрөр хос ааныгар сиэстэрэ дьахтар маҥан халпаага кылбайа көһүннэ. П. Аввакумов
Бойобуой сиэстэрэ буолан Еля боруоҥҥа барбыта. Баал Хабырыыс

содьой диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Сэмэн балаататыгар содьоҥноон киирдэ. Н. Якутскай
Дьөгүөссэ сэниэтэ баранан, аргыый содьоҥноон истэ. М. Доҕордуурап
Максим доҕорун, аргыый аҕай содьоҥноон уулусса муннугар тиийэн сүтүөр диэри, батыһа көрөн турда. П. Филиппов

туохт. Баттыгынан сырыт, баттыгынан хаамп. ☉ Ходить, передвигаться на костылях
Атаҕы тэҥнээн хаамар Аналым быстыбытын да иһин, Мас баттыктанан Барар-кэлэр буоллахпына, – Син биир этиэҕим Сирдээҕи дьолу билэбин диэн. Т. Сметанин
Сотору баттыктанан уҥуох-тирии буола дьүдьэх бэйэтэ балаата иһигэр туран, икки өттүттэн өйөтөн, бэрт өр атахтарын сыҕарыта үөрэннэ. СЮ ЫБ

тэлэй диэнтэн көстө түһүү. Утаакы буолбата, аан дэлэй соҕустук тэлэс гынна. Суорун Омоллоон
Ларьяна биллэ, аанын күлүүһүн төлөрүттэ — аан тэлэс гынна. Р. Баҕатаайыскай
Кыым [уол аата] аан тэлэс гыммытыгар өйдөөн көрбүтэ — балаата ааныгар Коля Сергеев күлэн ньэмэйэн турар эбит. С. Никифоров

I
көр балаата I
Палааталары кэрийэн, кылаабынай луохтуур эмтэнээччилэри кытта бырастыыласта. Амма Аччыгыйа
Уон алта куойкалаах палаатаҕа симсэн сытабыт. Софр. Данилов
Палаата иһигэр өйдөннүм мин бүгүн, Сыттыкпар мичээрэр кыһыҥҥы симик күн. И. Гоголев
II
1. көр балаата II
1. Парламент палааталара
□ Англияҕа ХIV үйэҕэ парламент икки аҥыы мунньахтыыра: лордар, атыннык эттэххэ «тойоттор», палааталара уонна общиналар палааталара. АЕВ ОҮИ
Англия палаататын чилиэннэрин санааларыгар, Наполеон баһылыктыырга наһаа дьулуһуута сэриигэ төрүөт буолбута. Л. Толстой (тылб.)
2. Ону-маны киэҥник тэрийэр сорох судаарыстыба тэрилтэлэрин аата (үксүгэр тиэрмин буолбут ситимнэр). ☉ Название некоторых государственных учреждений (обычно в составе терминированных сочетаний)
Эргиэн-бырамыысыланнас палаатата диэн атын дойдуларга бөдөҥ быыстапкалары тэрийэргэ, аан дойдутааҕы дьаарбаҥкаларга кыттарга …… тэриллибит бөдөҥ пиирмэтэ буолар. «ХС»
3. эргэр. Ыраахтааҕылаах Арассыыйаҕа куорат, күбүөрүнэ үрдүкү суутун тэрилтэтэ. ☉ Название городского, губернского суда в царской России
Матвей Борисов, Дьокуускай суута быһаарыытын сөбүлээбэккэ, Иркутскай судебнай палаататыгар аасыһан үҥсүбүт. БИГ СБСК

1. аат. Үрүҥ көмүстүҥү дьүһүннээх дьэбиннирбэт, тапталлымтыа сымнаҕас чэпчэки ыйааһыннаах металл. ☉ Олово
   Ремесленниктэр алтаны уулларан хорҕолдьуҥҥа былыырга үөрэммиттэрэ. Оннук булкаас боруонса диэн ааттанар. КФП БАаДИ
   Николай Иванович Дьааҥыга өр сыллар усталарыгар хорҕолдьуну уонна кыһыл көмүһү көрдүүр баартыйалары салайбыта. «ХС»
2. даҕ. суолт. Хорҕолдьунтан оҥоһуллубут. ☉ Оловянный
   Хорҕолдьун тэриэлкэ. ЯРС
   Балаатаҕа ыарыыһыт дьахтар киирдэ, илиитигэр икки хорҕолдьун миискэни, ньуоскалары уонна икки быһыы килиэби туппут. А. Чехов (тылб.)
   ср. др.-тюрк. хоруҕжин ‘свинец’, половецк. коргасин ‘свинец’, тув. коргулчун ‘слово’

1. аат. Ыалдьыбыт киһини эмтиир тэрилтэ. ☉ Больница
   Холкуостара сопхуос буолбутун кэнниттэн биир кулуубу, куораттыы тииптээх балыыһаны, биир маҕаһыыны, гарааһы уонна да элбэҕи тутуталаан туһаҕа киллэрэргэ ылыммыттара. Р. Кулаковскай
   Таисия Захаровна балыыһаттан уон, сүүрбэ көстөөх сирдэргэ, түҥкэтэх түөлбэлэргэ ыалдьааччыларга ыҥырыкка барааччы. Л. Попов
   Түксү! Мин олус өр сыттым бу манна – Үтүөрдэр дьаныардаах балыыһа дьиэтигэр. С. Данилов
2. даҕ. суолт. Балыыһатааҕы, балыыһа киэнэ буолар. ☉ Больничный; пребывающий в больнице
   Биһиги, балыыһа балаататыгар сытааччылар, бу киэһэ кылаабынай докторбытын М.Д. Михельманы хайҕаан сэһэргэстибит. Амма Аччыгыйа
   Киниэхэ [Даайаҕа] оҕонньоро ньургуһун тута-тута көрсүһэ кэлбит буолуох этэ. Ону кини балыыһа тумбочкатыгар туруорбут буолуох этэ. В. Гаврильева
   ◊ Балыыһа киһитэ кэпс. – ыарыһах буолан, балыыһаттан арахпакка эмтэнээччи. ☉ Человек, который по состоянию здоровья не может обходиться без стационарного лечения. Ээ, ол, Бүөтүккэ балыыһа киһитэ буолбута хас да сыл буолла

1. хомуй диэнтэн бэй. туһ. Ийэлэрэ күнүскү ынахха тахсыбытын кэннэ, Чүөчээски малын-салын барытын хомунна. Суорун Омоллоон
   Айаан тиэтэйбэккэ, төттөрү-таары тэлбиҥнээн оронун хомунар, таҥнар. Н. Лугинов
2. Ханна эмэ бараары, айаннаары малгын-салгын тэрин, бэлэмнэн. ☉ Собираться в дорогу
   Сарсыарда туран, халлаан суһуктуйуута, уолаттар бараары хомуннулар. Болот Боотур
   Балаата иһигэр ол-бу атын кэпсээн уурайда, айаҥҥа хомунар сүпсүлгэн буолла. С. Никифоров
   Сотору аһаан-сиэн бүтэн, булчуттар суолга хомунан бардылар. С. Никифоров
3. Бэйэҕин көрүнэ, дьаһана сырыт. ☉ Заботиться о себе, содержать себя в порядке
   Хомуна соҕус туттан, билигин орто ыал ахсааныгар сылдьар. П. Ойуунускай
   Уруккута диэн баара дуо, били нарын уостара хатырыктыйан хаалбыттар, сатаан бардаҕына баттаҕын аанньа хомуммат буолан хаалбыт. Эрилик Эристиин
   ♦ Тыас хомун көр тыас
   Бэрт ыраахтан да өстөөҕүн сытын ыллаҕына арҕаһын түүтэ адьырыйан хаалара. Көхсө кирдьигинии-кирдьигинии, эрдэттэн тыас хомунара. И. Гоголев
   Өстөөхтөр, эмиэ дьулайан, тыас хомуннулар. «ХС»
   Чугас доҕордуулар кэпсэтиһээри гыналларын билээт, …… биллибэккэ-көстүбэккэ тыас хомунан, сүтэн хааларыҥ ордук. ПБН КСКТ

даҕ. Өлүөр, доруобай. ☉ Пышущий здоровьем, здоровый
Валентина Васильевна К., эдэр, чэбдик, кырасыабай дьахтар, балыыһа балаататыгар биирдэ өйдөммүт. Амма Аччыгыйа
Сэттэ уоҥҥун да туолларгын, Сэргэх, чэбдик буолаҥҥын, …… Элбэх сылга истииктэргин Үлүһүйэн ай, уһан. Күннүк Уурастыырап
Катерина Ивановна чэбдик, көрдөөх, омуннаах, элбэх тыллаах алта уончалаах дьахтар этэ. Л. Толстой (тылб.)
△ Тэтэркэй, чэгиэн (көрүҥнээх). ☉ Здоровый, румяный (о внешности)
[Кыыс] оҕолуу чэбдик уостарын ньимиччи туттан, килбиктик мичээрдээн ааһа турда. Амма Аччыгыйа
[Кыргыттар] иккиэн маарыннаһар, сабыс-саҥа, халлаан күөҕэ былааччыйаламмыттар — чэбдиктэр, тэтэркэйдэр, бэһиэлэйдэр. Л. Толстой (тылб.)
△ Сөрүүн, ыраас (салгыны этэргэ). ☉ Прохладный, свежий (о воздухе)
— Ларьяна, чэбдик салгыны сии таарыйа Сэргэлээх даачатын диэки бара сылдьыахха диэн этиилээхпин, хайдаҕый? — Лев кэккэлэһэ олорон баран ыйытта. Р. Баҕатаайыскай
Өлөксөй оҕонньор, таһырдьа чэбдик салгыҥҥа тахсан, …… сүһүөҕэ босхо баран тэмтэриҥнээтэ. П. Аввакумов. Сайаҕас чэбдик салгыннаах Кыһыҥҥы күннэр үүннүлэр. С. Данилов
ср. монг. себдег ‘оледенелый’