куруускалаа диэнтэн холб. туһ. [Күөх Көппө:] Хата балыйтарбат барахсаммын
Кэбис, бырыылаабаппын, куруускалаһыах. Суорун Омоллоон

уорбалаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Маайа:] Дьэ бу сымыйанан балыйтарар, уорбалатар курдук куһаҕан суох буолар эбит. А. Софронов
Оломо суохтук кэпсэтэн, Олуонатык туттунан Уорбалатар эбит үһү. С. Зверев

көр балыйтар
Барытын көнөтүнэн, кырдьыгынан ылына үөрүйэх ыраас дьон олоххо аан маҥнай көрдөрөн туран балыттардахтара дии. Н. Лугинов. «Кырдьыкпын балыттаран бараммын, тиҥилэххин салыахтаах үһүбүн дуо?» – Хабыкка утары дьохсойбут. Р . Баҕатаайыскай. Соруйан үлэҥ күнүн балыттарбыт аатыраҕын. М . Д о - ҕордуурап

сыһ. Сонно тутуһан туран, хойутуу илигинэ, сылааһыгар. ☉ Тут же, немедля
Хор, тукаам, киһи балыйтарбыт буоллаҕына, тутатына өйдөһөр, быһаарсар баҕайыта. М. Попов
Каракурт ытырбыт киһитин тутатына эмтиир тэрилтэлэргэ тиэрдиллиэхтээх. ББЕ З

туохт. Ким эмэ итэҕэйэрин ситис. ☉ Добиться чьего-л. доверия к себе
[Дружина тойоно:] Мин эппит тылбын итэҕэйбэтэҕи, мин чиэспин-суобаспын эрэммэтэҕи бу манан итэҕэттэриэм [наганын көрдөрөр]. П. Ойуунускай
Микиитэ балыйтардаҕына эбэтэр кырдьыгын итэҕэттэрбэтэҕинэ кыайан саҥарбат муҥнаах. Амма Аччыгыйа
Сибиэтэ, мин эйигин хайдах гынан итэҕэттэриэхпиний? С. Ефремов

сыһ. Соһуйбут курдук киэҥ-киэҥник (көр). ☉ Широко раскрытыми глазами, как будто от удивления (смотреть, глядеть)
Кини [Маайа] олус балыйтардаҕына, хап-хара харахтарынан чанчыктарынан соҕус тэрбэлдьиччи көрүтэлээн кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
Ася хараҕын тэрбэлдьиччи көрүтэлээтэ. Р. Баҕатаайыскай
Эр бэрдэ үүн тиэрбэһинии тэрбэлдьиччи көрбүт уоттаах хараҕын Кэчиинэҕэ хатаабыт. Нэртэ

сыһ. Көнөтүк эбэтэр уунутары буолбакка туора халыйан, туора. ☉ В сторону, не прямо, вкривь, вкось (напр., направляться)
Уматыктаах бытыылкатын Уунна-ууммутунан, Хараҥаҕа балыйтаран, Хадьы сыыллан биэрдэ. Күннүк Уурастыырап
Петя эккирэтэн иһэрин көрөн, Маша бэстэргэ сөрүөстэн, суолтан хадьы сүүрэн биэрбитэ. М. Доҕордуурап
Мунуох, хоту диэки хадьы барыах дьону Чуор диэн маныыһыт ыт бэйэтин биригээдэтигэр сирдээн аҕалбыт. С. Дадаскинов

хаххалаа диэнтэн дьаһ
туһ. Кырдьык кимиэхэ да балыйтарбат, сырдык туохха да хаххалаппат, ньургун сүрэх туохтан да, кимтэн да дьулайбат. Амма Аччыгыйа
Баанньык сыгынньахтанар хоһо кыараҕас, тас өттүнэн муус түннүктэрдээх, иһигэр биир таастаах арааманы мууһа уулбатын диэн хаххалата ууруллубут. Эрилик Эристиин
Сыралҕаннаах Сырдык күҥҥүтүн хаххалатымаҥ! С. Васильев

туохт.
1. Өрүкүй, өрө көтөн будулуйан таҕыс (буруо, быыл, туман, паар, буор о. д. а. тустарынан). ☉ Подниматься, взвихриться (о пыли, золе, паре и т. п.)
[Аал Луук Мас] Бурҕайа көппүт буордаах Бухсайа үллүбүт буор туруу дойдуга Сэргэ буолан анньылламмын [үүнэбин]. П. Ойуунускай
Тулабар маҥан хаар бурҕайар, Туркубут очурга охсуллар, Халыйар, тэхтиргэ тэбиллэр, Тутуспут илиибин имитэр. С. Данилов
Тыал өссө күүһүрэн кэлэр. Ол аайы чагда иһэ бүтүннүүтэ сииктээх туман бурҕайан тымныыны кытта охсуһан сырдыргыы хаалан истэ. Эрилик Эристиин
2. Үөһэттэн саккыраан, ыһыллан түс, ыһылын. ☉ Падать сверху хлопьями, сыпаться, рассыпаться
Арай комбайнтан туох эрэ от бурҕайар уонна кээбил курдук туорах тохтор. Суорун Омоллоон
Сиримэ, эн таба таҥаһы Сиримэ, бурҕайдын сиримэ. Табалаах буоламмыт арааһы Тиктэри намтатан этимэ. И. Федосеев
3. көсп. Эмискэччи, олус түргэнник кыыһыр. ☉ Вспылить, горячиться (о человеке)
Оок-сии, киһини барытын кытта ньылаҥнас диэн ханна баарый? Кыыһырда да бурҕайдаҕа дии. Н. Габышев
• Табаарыс силиэдэбэтэл, бу дьахтарынан миигин сымыйанан балыйтарымаҥ. — Сымыйанан балыйтарымаҥ, — өссө бурҕайан кэллэ Трофимова. М. Попов

даҕ.
1. Нымсата, имигэһэ суох, көһүүн (үксүн быаны этиллэр). ☉ Жесткий, грубый (большей частью о веревке, проволоке). Бороҕой баҕайы быа
2. көсп. Халы-мааргы, салаҥ. ☉ Сделанный или делаемый неумело; неумелый, неуклюжий (напр., о выражении)
Литератураҕа уонна искусствоҕа дьиҥ талааннаахтык айыллыбыт өлбөт-сүппэт айымньылары сэргэ сүрдээх салаҥ, бороҕой эрээри тас лаахтарынан балыйтаран киирбит оҥоһуктар баар буолааччылар. «Кыым». Бороҕой буолбукка дылы Тылыҥ хас хоһоон аайы. Төрүкүттэн да нарылыы Сатаабат киһи баарыҥ. Баал Хабыырыс. Тэҥн. болгуо II