1. балыктаа диэнтэн бэй. туһ. Хата сарсыарда эрдэ тураммын балыктанан киирдим. Эрилик Эристиин
   Соҕотох эн дьүһүҥҥүттэн да балык былыр үйэҕэ күрэммитэ буолуо ээ. Күнүс балыктанар баҕайы үһү дуо? Н. Островскай (тылб.)
2. Балыгыр, балыктаах буол. ☉ Разводиться, размножаться (о рыбе)
   Үрэх күөлэ үчүгэй балыктаммыт. —Бу күөл балыктаммат. ПЭК СЯЯ

1. аат. Лапчааннаах, хайыытынан тыынар киһи сиир уу харамайа. ☉ Рыба
   Балык ыамнаах, киһи күннээх (өс ном.). Ойуурдаах куобах охтубат, уулаах балык быстыбат (өс ном.). Күөлгэ кыһыл көмүс балык уста сылдьар үһү (тааб.: күн). Эбэ көтөрүнэн, балыгынан бу нэһилиэк кырата-дьадаҥыта сылы быһа иитиллэн олорор. Күннүк Уурастыырап
2. даҕ. суолт. Балыктан оҥоһуллубут, балыкка аналлаах. ☉ Рыбий, рыбный; рыболовецкий
   Бүгүн балык бөрүөк астаабыт. Софр. Данилов
   Биир балык кэнсиэрбэнэн эбиэттэннибит. Н. Габышев
   [Миша] балык биригээдэтигэр киирэн, хоту түһүспүт сурахтааҕа. Н. Лугинов
   Итиннэ мин эһиэхэ амсатыыга хатарыллыбыт балык дьуухалатын кэһиибин аҕаллым. Далан
   тюрк. балык.
   ♦ Балык айах – айаҕар биир да тииһэ суох. ☉ Лишенный зубов, беззубый
   Балыыһаҕа оҥоһуу тиис уктарыахтаах этэ. Балык айах буолбут куһаҕана сүрдээх. «ЭК»
   Сорохтор син баччааҥҥа диэри ханнык да эмэ буоллар туһалаан кэлбит тиистэрин тобоҕун барытын туурдаран балык айах буола түстүлэр. «Кыым». Балык буол кэпс. – өйгүн сүтэр, тугу гынаргын билбэт буол (хол., итириктээн). ☉ Лишиться рассудка, самоконтроля, находиться в забытьи (напр., от пьянства)
   Киин сирдэргэ көрдөххө боростуой норуот өттө төһө да испитин иһин балык буолбаттар ээ. Тумарча. Балыктааҕар кэлэҕэй – олус көрсүө, көнө, сэмэй. ☉ Очень скромный, честный, смирный
   Бу үллэр үйэтин тухары биир алтан харчылааҕы эргинэн эбиммэтэх балыктааҕар кэлэҕэй киһи киэнэ муҥутуур кэнэнэ оҕонньор. Амма Аччыгыйа
   Балыктааҕар кэлэҕэй, сымыыттааҕар бүтэй, им-дьим, саҥата суох сылдьыбыт бүрэ уол уон тоҕустааҕар эмискэ улуу ойуун буолан турбут. Л. Попов
   Балыктааҕар кэлэҕэй бэйэтэ айахтааҕы атыппат араатар. «Кыым». Барбатах балык миинин курдук фольк. – абааһы бииһэ олорор Аллараа дойдуну ойуулааһын. ☉ Художественное описание Нижнего мира, где обитает враждебное людям племя абаасы
   Барбатах балык миинин курдук Бадыа-бүдүө устун баран истэ, Буспут мунду миинин курдук Борук-сорук устун баран истэ. Ньургун Боотур
   Кус куттаҕын курдук күннээх, куобах куртаҕын курдук ыйдаах барбатах балык миинин курдук дойдуга тиийдэ. П. Ойуунускай. Билэр күөлүм балыга – кинини баҕас үчүгэйдик билэбин диэн эҕэлээх этии. ☉ Рыбка из известного мне озера (известная мне личность, знаю всю ее подноготную)
   Тустууккунан да билэр күөлүм балыга этиҥ... Холоон ини – Бүлүү бөҕөһүн хоторуҥ! «ХС»
   Дьадаҥы Мөрүһүөй Сиэҥкэтэ биллэр күөл балыга буоллаҕа, илээттээн буруйга-сэмэҕэ туруоҕа. Эрилик Эристиин
   Олоххо киһи үөйбэтэҕэ баар үһү ээ! Клим да билэр күөл балыга ини! А. Сыромятникова. Салыҥнаах балык курдук – 1) саталлаах, албын, тиийбит-түгэммит баҕайы (киһи). ☉ Ловкий проныра, проникающий всюду с помощью хитрости, обмана
   Дьаакып этэ-этэ күлбүт, баайы баһынан, халлараан, сымыйаччы тыллаах-өстөөх, атыыһытымсыйар, салыҥнаах балык курдук киһи. А. Софронов; 2) таба туттарбат, буруйга-сэмэҕэ түбэспэт (бэрээдэги тутуспат эрээри). ☉ Такой, которого невозможно привлечь к ответственности (хотя часто нарушает общепринятые порядки). Кини салыҥнаах балык курдук буруйтан-сэмэттэн куотан иһэр. Ыам балыгын курдук – олус үгүс, аһара элбэх. ☉ Чрезмерно много, тьма-тьмущая (букв. как рыбы во время нереста)
   Киһи аймах ыам балыгын курдук барҕарар, күөс курдук өрө оргуйар кэмигэр-кэрдиитигэр төрөөн-үөскээн, социализм дьоллоох, көҥүл саарыстыбатыгар биирдэ чүөмчүлээн түспүппүт. Суорун Омоллоон
   ◊ Балык арыыта көр арыы II
   Балык арыытын хайаатар да булкаас хомуок буолбат гына биир дэхситик мэһийэллэр. ЛЕВ ССКИиС
   Балык булда көр балыктааһын. Кинилэр сааскы балык булдугар туттуллар сэби-сэбиргэли сэлбийэ-абырахтыы сылдьаллар. Т. Сметанин. Балык быһыта көр быһыт III
   3
   Боротуоха синньигэс буомугар балык быһыта баарыгар тиийэн бэрэбинэлэр иҥнэн хаалтар, ону булан, ол күн кытылга таспыттар. М. Доҕордуурап
   Балык искэҕэ көр искэх. Мааппа эмээхсин хатаҕалаан балык искэҕин киниэхэ тэриэлкэтигэр куппутугар, Нина сиргэнэрдии сирэйин мырдыс гыннарбыта. Далан. Балык үөрэ эргэр. – лыыбаламмыт мунду бэс эбэтэр тиит сутукатын кытта холбуу буһарыллан баран, тарынан тумаламмыта. ☉ Рыбная похлебка из озерных гольянов и сосновой или лиственничной заболони, приправленная заквашенным молоком – таром. Балык харыстабыла – балык баайын хаҥатар, элбэтэр туһатыгар ыытыллар үлэ. ☉ Рыбоохрана, охрана рыбных богатств
   Балык харыстабылын ыйа. Балык харыстабылын уопсастыбата. Балык харыстабылын иниспиэксийэтэ. Балык ыама көр ыам. Саас балык ыамын саҕана, собото күөл кытыытыгар тахсан, иэнинэн лаһыйар буолара. Н. Якутскай. Балык ыамата зоол. – балык үөскэхтэрэ. ☉ Малек
   Көрбүтүм: арай уу кытыытыгар кып-кыра үөн курдук балык ыамалара үөмэхтэһэллэр. Н. Тарабукин (тылб.)
   Балык ыыр ыйа көр ыам ыйа. Оҕом төрөөбүт күнэ, дьолум төрөөбүт күнэ балык ыыр ыйа баар диэммин барыгытыгар этэбин! Л. Попов. Балык эт – киһи сиһин тоноҕоһуттан хонноҕун анныгар диэри ойоҕосторун кэлин өттүн сабар кэтит быччыҥнар. ☉ Широкая мышца спины
   Сиһэ көһүйбүтэ хамсаппат буолбут, сытыы бүргэһинэн дьөлүтэ анньардыы хаҥас балык этэ чабырҕаччы кэйиэлиир. Тумарча
   Кэдэйэр сиһим уорҕатыныын, Сис балык эттиин Бары баар сибээс силгэлэрим Сириэһиннээх ыарыылара тулуппатылар. Саха нар. ыр. Сиһим балык этэ аһый гынарга дылы гынна да, сотору буолаат баҕалыы сыылан хааллым. А. Софронов
   Бил балык көр бил II. [Саха сирэ] бил балыгынан бидилийэр, кыыл муоһунан кыдьымаҕырар муоралардааҕа, өрүстэрдээҕэ. Суорун Омоллоон
   Бүлүү эбэ, бил балык өрөҕүтүнүү, килбэҥнии мөхсө сытар. Л. Попов
   Буһук балыга көр буһук. Онон билигин кинилэр эрэллэрэ эрэ харыйалаах күһүҥҥү буһугун балыга. Н. Якутскай. Быа балык – бытархай хатырыктаах уһун синньигэс кыра балык. ☉ Минога
   Ити булумньуларын музейга аҕалбыттара, ону көрөн баран – бу быа балык диэн быһаарбыттара. «Кыым». Тэҥн. дьиэрбэҥ балык. Куйуур балыга – муус үрдүнэн балыктыырга аналлаах уһун уктаах иигэ кэтэрдиллэр кылтан өрүллүбүт мөһөөччүгүнэн бултаммыт балык. ☉ Рыба, добытая сачком, специальным приспособлением для подледной ловли
   Мин эрэйдээх Сааһым тухары куйуур балыгын, Чохутун чохчойон олорон итигэстээн Сис ыарыһах буолуом. И. Гоголев. Кутуу балыга – анаан киһи үөскэппит балыга. ☉ Специально разведенная озерная рыба
   Кутуу балыгын көрөр-истэр киһи суох буоллаҕына, эстиэхтэрэ диэн дьиксинэрин биллэрбитэ. «Кыым»
   Күөнэх балык көр күөнэх. Күндүл уутун күөнүгэр Күөнэх балык көптө. Эллэй
   Кыһыы (кыһыллыбыт) балык көр тоҥ балык. Атын тэриэлкэлэргэ сылгы иһэ, чохоон, кыһыллыбыт балык бааллар. Софр. Данилов
   Майаҕас балык көр майаҕас. Кинилэр анныларынан, маһы-оту быыһынан майаҕас балыктар үрүҥ көмүс хатырыктарынан күлүмүрдэһэн, өрөтаҥнары устан сулукучуһан ахан эрэллэр. Амма Аччыгыйа
   Мунду балык көр мунду. Муҥутуур тииттэр Мунду балык Үтэһэтин курдук Булкуллан бардылар. Нор. ырыаһ. Өлүү балыга миф., эргэр. – уолугунан айахтаах, кэтэҕинэн харахтаах Аллараа дойду балыга. ☉ Сказочная рыба Нижнего мира наподобие безобразного чудовища
   Тумаан-имээн дойду туоһа туостаах, Хамаан-имээн дойду хатыҥа хатыҥнаах, Өлүү балыгын сиһин үөһэ силимнээх, тоҕус халлааҥҥа уһуутуу сүүрэр Уһун ньургун саалаах эбит. Ньургун Боотур. Өрүс балыга – үрүҥ хатырыктаах сүүрүктээх ууга үөскүүр балык. ☉ Речная рыба
   Биир солуур өрүс балыгын аҕалла. А. Федоров. Сир балыга көр тыймыыт. Собо балык көр собо. Онно Бырама диэн күөлтэн бэрт элбэх собо балык кэлбитин үллэстибиттэрэ. Саха фольк. Ыраастыйбыт ходуһаҕа Ырылыччы кэрэлэнэн, Собо балык ойоҕоһун Субу баардыы санатан, Кэрдиис-дьарҕал хотуур суола Кэчигирии кэккэлээтэ. Күннүк Уурастыырап
   Бу сир хара мас тыалаах, алаадьы алаастаах, күндээр уулаах үрэхтээх, собо балыктаах күөллээх. П. Аввакумов. Сордоҥ балык фольк. – олоҥхоҕо бухатыырдар хомуһуннарын хоһуйуу. ☉ Описание волшебства, колдовства богатырей в олонхо
   Өлүү уута өрө түллүүтүгэр уҥуоргу очуос таас үрдүгэр тахсан сордоҥ балык «лас» гына түстэ да, киһи киһинэн буола түстэ. Ньургун Боотур
   Ытык Хахайдаан обургу үс күөс быстыҥа холобурдаах тимир сордоҥ балык буолан уот сымалаҕа киирэн, көрдүү сатаан кэбистэ – дьэ, мэлиттэ. Саха фольк. Сыалыһар балык көр сыалыһар. Сыалыһар балык быарынан Сыыллан сытарын курдук Сыдьаан мастаах Сылгы ынах торолуйбут Сыҥаһа алаастар Сындыыстардаах эбит. Нор. ырыаһ. Тоҥ балык – тоҥнуу сиэнэр, кыһыллыбыт балык. ☉ Строганина (тонко настроганная мороженая рыба, употребляемая в пищу)
   Хайа уонна дьиҥ саха аһылыгына: сылгы хаһатына, чохоонно, тоҥ балыкта эҥин бэлэмнээ. Софр. Данилов
   Кэпсэтии итиитэ, тоҥ балыга суох буолбат. Ити амарах бэлиэтэ. Н. Якутскай
   Биһиги эт эбии буһаран, тоҥ балык кырбаан – баар-суох аспытынан барытынан сахалыы остуол тартыбыт. А. Кривошапкин (тылб.). Туустаах балык – ириэнэхтии сиикэйдии сиэнэр гына тууһунан тумаламмыт балык. ☉ Приготовленная в рассоле рыба, соленая рыба
   Бары саҥата суох мокоруоннаах кэтилиэккэ, халбаһыга уонна туустаах балык өрөҕөтүгэр биилкэнэн түстүлэр. Л. Попов
   Онуоха эбии остуол аттыгар турар туустаах балык буочукатыттан ыарахан сыт саба биэрэр. Софр. Данилов. Туут балык кэпс. – тууччах балык саамай бөдөҥө, улахана. ☉ Самая крупная нельма
   Туут балык Амма өрүс анныттан Лабычаанын хамсатан дагдайан тахсан Лаһыллан сытан, өгдөйөн көрдө. П. Ойуунускай
   Тууччах балык көр тууччах. Өрүстэн, муора кытыы хомолоруттан тууччах балыгы бултууллар. Н. Якутскай. Устуу балыга – ыыр кэмигэр айанныы сырыттаҕына бултаммыт өрүс балыга. ☉ Речная рыба, добытая в миграционный период (во время икрометания)
   Кинилэр иккиэн сырдык үрүйэҕэ күһүҥҥү устуу балыгар быһыттыыллар. Н. Заболоцкай. Үрүҥ балык – сырдык хатырыктаах өрүс балыга. ☉ Речная рыба с серебристой чешуей
   Саха сирин сыаналаах үрүҥ балыктарын саппааһын үксэтиигэ кэскиллээх үлэ саҕаланна. Айылҕаны х. Хабыы балыга – уу тымныйыытын саҕана мэҥиэнэн бултаммыт балык. ☉ Рыба, выловленная с помощью приманок в период осеннего похолодания
   Хатыыс балык көр хатыыс. [Бухатыырдар] Байҕалы хаба ортотунан Хатыыс балык курдук Хайа сырбайан сыр гынан хааллылар. П. Ойуунускай
   Ханааба уутугар Хатыыс балык устубут, Хабырыыс туутугар Ханыылаһан мустубут. Амма Аччыгыйа. Ыам балыга – искэҕин түһэрээри кытыыга тахсыбыт сааскы балык. ☉ Рыба, приплывшая в период икрометания к берегу. Ыам балыгар туулаа. Ыам балыгар илимнээ

аат., зоол. Үүтүнэн иитээччилэргэ киирэр, балык курдук быһыылаах, улахан төбөлөөх, түүтэ суох килэркэй халыҥ тириилээх, бороҥ өҥнөөх муора кыыла (сир шарын саамай бөдөҥ харамайа). ☉ Кит
Дельфиннэр уонна кииттэр сыты төрүт билбэт кэриэтэлэр. ББЕ З. Кииттэри, муорсалары, ньиэрпэлэри балачча элбэхтик бултууллар. ХС. Таһырдьа туох эрэ улахан баҕайы дагдайа сытарын көрбүтэ. Ол киит төбөтүн уҥуоҕа этэ. А. Алдан-Семенов (тылб.)
◊ Күөх киит — уу бытархай харамайдарынан аһылыктанар киит саамай бөдөҥ көрүҥэ. ☉ Голубой кит. [Антарктидаҕа] биһиги планетабыт саамай бөдөҥ харамайдара — күөх кииттэр …… үөскүүллэр. КВА МГ
Күөх киит тииһэ суох кииттэргэ киирсэр. ББЕ З
Киит бытыга көр бытык. Киит муос быластыыҥкалара бытыга дэниллэр. ББЕ З

аат.
1. Бытархай булт (хол., кус, куобах, мас көтөрө). ☉ Мелкие промысловые звери (напр., заяц, белка), водоплавающие птицы и боровая дичь
Боччумнаах булка сылдьан быстах куска-балыкка аралдьыйар сатаммат. Амма Аччыгыйа
Ыта куобах тутан кэлэн имнэммитигэр, эргиллэн көрөн баран: «Оо, кускуобах эрэ тойотторо буолуох муҥмут буоллаҕа дуу», — диэтэ. Р. Кулаковскай
2. көсп. Кыра ычалаах куттас дьон. ☉ Малодушные трусливые люди
Үрэкииннээх Дьэргэ диэн, син-биир Сүллүкү ойуун курдук, эргэ олох эмэх эмэгэттэрэ буоллахтара дии, кинилэртэн кус-куобах куттаннын. Болот Боотур

1. рыба || рыбий; рыбный; баҕа балык бычок-подкаменщик; быа балык вьюн; сыа балык тугунок; туут балык нельма; балык ыама икрометание; балыгы бултаа = ловить рыбу; балык айах шутл. рыбий рот (обычно говорится о младенцах и беззубых стариках); билэр күөлүм балыга погов. рыба из знакомого мне озера (т. е. известна вся подноготная того, о ком идёт речь); 2. рыболовецкий; балык биригээдэтэ рыболовецкая бригада # балык өһүө главная матица; балык эт поясничные мышцы; өлүү балыга фольк. дракон.

м. балык уорҕата (кыһыл балык сиһин этин тууһаан баран хатарыллыбыта).

n. fish; балыктаа= v. to fish; балыксыт, балыкчыт n. fisherman; балыгымсак a. fish-loving, piscivorous