көр садырыын
Сүөһү барахсан саадырын уутун истэр эрэ саламмытынан, түүтэ-өҥө ньалҕарыйбытынан бараахтыыр. Болот Боотур

1. сырылаа I диэн курдук. Сырылатан түһэн куйаас да куйаас. С. Данилов
   2
   сырылаа II диэнтэн дьаһ. туһ. Уоллаах кыыс, оһох чанчыгар тураннар, тымтык төбөтүгэр сыа саллан сырылаппытынан бараахтаатылар. А. Софронов

дьүһ. туохт. Көнтөрүктүк хамсанан хаамп, сүүр (кэтит киэптээх кыра киһини эбэтэр көтөрү этэргэ). ☉ Передвигаться, бежать неуклюже (о невысоком человеке с широким туловищем или о птицах)
[Мохсоҕол:] Атаҕым тоһуннаҕына, ким эн соруккар Хара бараахтыы дабдарыйа сүүрүөй? И. Гоголев. Хаҥхатта дэйбиирин туппутунан уолга дабдарыйан тиийдэ. А. Федоров

туохт. Испииһэккэ киллэр, испииһэктэ оҥор. ☉ Составлять список
Хомуоһап дьонун испииһэктээбитинэн бараахтаатаҕа дии. Амма Аччыгыйа
Учуутал Иван Николаевич, дэриэбинэ ыалларын кэрийэ сылдьан, оскуолаҕа киирэр оҕолору испииһэктиир. Н. Якутскай
Бастаан кимнээх ханнык үүнээйилэри биэрбиттэрин испииһэктээ. Г. Угаров
Киһи-сүөһү мүһэрин, ис уорганын ааттара топонимическай тиэрмин буолбуттарын, испииһэктээн баран болҕойон көрдөххө, кинилэр бары кэриэтэ түүр тылларыттан силис тардар буолан хаалаллар. Багдарыын Сүлбэ

сулардыы бытык — киһи иэдэстэринэн үүнэр бытыга. ☉ Бакенбарды
[Оҕонньор] хайа сахха кырдьа бараахтаабыт. Бэл сулардыы бытыга көҕөччөр буолбут. И. Гоголев
Кини үрдүк көнө уҥуохтаах, кыһыл хааннаах, сулардыы үүммүт бытыктаах, чолбоодуччу көрбүт уоттаах харахтаах эдэр киһи этэ. И. Бочкарёв
Хоп-хойуутук үүммүт кугас сулардыы бытыктаах. И. Семёнов

сыналый диэнтэн холб. туһ. Кэннилэрин хайыһан көрөкөрө, аул илин өттүн диэки …… ытаан сыналыһан баран истилэр. Эрилик Эристиин
«Саҥа ыал буолан иһэн, ити бараахтаатаҕа», — диэн оҕонньоттор, эмээхситтэр аһыйан сыналыһаллар. И. Бочкарёв
Оол, хоптолор, өрүс ортотугар мунньустан доҕордорун сүтэрэн аймалаһан, сыналыһан эрэр курдуктар. «ХС»

дьүһ. туохт. Түргэнтүргэнник чэпчэкитик үктэнитэлээн ыксыыр курдук туттан-хаптан хаамп, сүүр (чэпчэки ыйааһыннаах кими эмэ этэргэ). ☉ Идти, ходить торопливой походкой, быстро перебирая ногами (о ком-л. легковесном)
Киэһэ дьиэтигэр тахсаары турдаҕына Ньуркучаан татыгырайан киирдэ. Болот Боотур
Балта этэрбэһин быатын баана охсоот, бу сүүрэн татыгырайан кэлбитэ. П. Аввакумов
Маппый хайыай, уҥуоҕа халыр босхо барыар диэри куттанан, ат иннигэр түһэн хааман татыгырайбытынан бараахтаата. «Чолбон»

туохт. Эккин-сииҥҥин, тымыргын-быччыҥҥын бүтүннүү күүрт, түлүн, быыппаһын. ☉ Напрягаться, тужиться, прилагать максимальные усилия, делая что-л. Аата, ыһыахтыы диэн ааттаан кэлэн баран, биир кэм кыыһыран ыгыста сырыттамый. Куорсуннаах
[Ааныс] куһун куоттарбыт кыһыытын, эдьиийиттэн Даайыстан мөҕүллүбүт, ууга тиэрэ анньыллыбыт абатын, онуоха эбии Уйбааҥка уол омуннаах тылын сууһун, үһүөннэрин холбуу саныы түспүтэ да, ытаан ыгыстыбытынан бараахтаабыта. СҮК
Кырдьаҕаһа күлэн ыгыстыбытыттан төбөтүн тараҕайа кытаран тахсыбыта. Ойуку

туттул. сыһыан холб. Сэмэлээн-сиилээн этэри көрдөрөр. ☉ Выражает осуждение говорящего (надо же, и тоже мне, ну и ну)
Уонна, булан-булан, холобур да оҥорбут киһиҥ баар ээ! А. Сыромятникова
Эчи, булан-булан, ордугурҕаабыт да дьонуҥ баар ээ. Софр. Данилов
Аата, булан-булан, бэйэтиттэн төһө эмэ аҕа, огдообо киһиэхэ бараахтаатаҕа. Күннүк Уурастыырап
△ Кыыһырыы-кыбдьырыныы дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок негодования, возмущения
Туох санааттан, булан-булан, мин сааппыттан уордугут? Эрилик Эристиин. Булан-булан, саамай кыһыылааҕын таһааран иһэр ээ! И. Семенов

сыһ.
1. Тугу эмэ санаан, өйдөөн кэлбит кэмҥэр, санаан кэлбиккин аһарбакка. ☉ Не откладывая (исполнить то, что вдруг пришло в голову или вспомнилось). Санаабычча малбын ылан барыым
□ Ньукулаас, балаҕаныгар тахсан, санаабычча бэрэмэдэйиттэн илимнэрин оротолоото. С. Никифоров
2. Туох эмэ өйүн-дьүүлүн ситэри быһаарбакка, ситэ өйдөөбөккө эрэ. ☉ Необдуманно, опрометчиво
Солуута суох, санаабычча тыллаһыынан ааҕабын. Амма Аччыгыйа
Санаабычча бараахтыыгын, бу үлэҥ тугунан куһаҕаный? Н. Босиков
Санаабычча баайсыбытынан, буруйдаспытынан барбат дьон этибит. «Кыым»