сов. кого-что, разг. 1. (перенести) тас, таһыталаа, илдьитэлээ; они перетаскали все брёвна в сарай кинилэр бэрэбинэлэри барытын сарайга тастылар; 2. (выкрасть) илдьэ барыталаа, уоран барыталаа.

көр иҥнэритаҥнары
Санаатыгар, сирэ күөгэҥнииргэ, куталдьыйарга дылы, хараҕа ирим-дьирим буолуталаата, куула тыа иҥнэр-таҥнар барыталаан көһүннэ. Болот Боотур
Онно-манна иҥнэр-таҥнар үктэнэн, оронугар кэлэн, «тимис» гынан хаалбыта. И. Федосеев
Ыгылыйбыт, буочара быһытталанан, буукубалара иҥнэр-таҥнар барыталаабыттар. В. Яковлев

дьүрүһүй диэнтэн төхт
көрүҥ. Арыт тэйэ түһэн, арыт чугаһаан кэлэн, соловейдар чабыргыыллар, дьүрүһүйтэлээн барыталыыллар. Л. Толстой (тылб.)

сыһ. Токуруйбут курдук, өҕүллэр курдук. ☉ Криво, косо
Сыыр кырыһа токурдук хайыта барыталаабыт. Амма Аччыгыйа
Суол курдук субуллар сурааһын — Бу бачча токурдук ким тардар. Эрчимэн

уларыт диэнтэн холб. туһ. [Хаартыһыттар] мөккүһэн хаһыытаһаллар, оруннарын уларытыһан, Микиитэни сиирэ-халты олороллор, илэйбалай ыллаан барыталыыллар. Амма Аччыгыйа
Симиктик иһиирсэллэр, олорор мутуктарын уларытыһаллар. Н. Борисов

дьүһ. туохт. Көнөтүк буолбакка эрийэ-буруйа барыталаа. ☉ Виться, извиваться (напр., о т ропинке)
Сатыы дьон, ыҥыыр аттаахтар сылдьар хоролҕон суоллара үрдүк дулҕалаах үрэх сөкүтүн быыһынан мунньараҥныыр. Амма Аччыгыйа
Кудай оҕонньор бу уһун-синньигэс илин-арҕаа мунньараҥнаабыт өрүстэри өрө-таҥнары сыыйбыт, …… уһаты-туора кэмнээбит булчут. Н. Босиков
Сылгы ороҕо дулҕа быыһынан ынах быатын курдук м у нньараҥныыр. В. Яковлев

үүй диэнтэн атын
туһ. Доруоп маһа хайыттан тус-туспа барыталаабыта сигэнэн, тирбэҕэнэн, ньаалбаанынан үүйүллүбүт. Амма Аччыгыйа
Өһүөнү батыһа хаптаһын долбуур. Онно ньаалбаанынан үүйүллүбүт аҕыйах чааскы, кытыйалар, мээрэй, быдараах көстөллөр. Р. Кулаковскай
Титириктэр тастарыгар талаҕынан үүйүллэн, түспэт гына тииккэ, ыҥыырдар ыйаммыттар. Н. Абыйчанин

сыһ. Оргууй аҕай, аадьуо, тиэтэйбэккэ (хол., бар, кэл). ☉ Тихо, неторопливо (напр., приходить, уходить)
Буруйдамматах оҕолор аҕабыыт кэнниттэн аам-саам барыталаан хааллылар. Дьүөгэ Ааныстыырап
«Чэ баран көрүөх», — диэн Бурхалей хайыһардарын атаҕын төбөтүгэр иилэ анньыталаан, уруккутун курдук аам-саам хааман барда. Эрилик Эристиин
△ Аат эрэ харата, дуомугар эрэ (хол., аһаабыта буол). ☉ Незначительно, чуть-чуть, только для вида (напр., есть)
Аамсаам аһыыр, Үөл-дьүөл үктэнэр. Буоһата суохтан Буугунаан буллайар буолла. А. Софронов
Аам-саам, аата-суола суох аһаатылар. Айталын

аат.
1. Киһи, сүөһү түөһэ, ойоҕосторо бүтүннүү ылыллыбыта; түөс иһэ, түөс иһинээҕи көҥдөй. ☉ Грудная клетка
Ким эрэ кэлэн кинини агдатыттан өрө тардан олорто уонна төбөтүн баайыытын өһүллэ. Н. Якутскай
[Соно] соһуллубат, хаамарын-сиимэрин мэһэйдээбэт буолбут, хата, олус сарбыйан агдатын эрэ сабар. Т. Сметанин
Бу барахсаттар [сылгылар] бөдөҥнөрүн. Эчи көрүөххэ да астык! Бу усталарын, агдалара халыҥын, атахтара модьутун, туйахтара үчүгэйин. В. Протодьяконов
Агдам иһэ хам тутан тыыммын хаайара, хараҕым ирим-дьирим буолан өй-мэй барыталыырым. Г. Колесов

даҕ., поэт. Устата туората биллибэт киэҥ, нэлэмэн (хочо, алаас уо. д. а. туһунан). ☉ Имеющий необъятную ширь, простор (о долине, аласе и т. п.)
Үөр-көт, сырдык мичиктэн, мин тапталлаах Сахам сирэ, аҥаат-муҥаат алаастарым, дэбилийэр дьэҥкэ өрүстэрим, дьалкылдьыйар тайҕа тыаларым! Амма Аччыгыйа
Сорох сири тараҕай сирэйдэнэн кэлэ-кэлэ ыраатан, хаптайан барыталыыр, арыы-арыы бөлкөй талахтардаах аҥаат-муҥаат хочо нэлэһийэ сытар. Р. Кулаковскай
Маа бэйэлээх аҥаат-муҥаат буолактар усталаах-туораларын сыыйан, хамбаайыннар күнүстэри-түүннэри үлэлээн тиҥийэллэр. «ЭК». Үрүҥ көмүс кырыаны Үгүөрүтүк тиһинэн, Аҥаат-муҥаат халыҥ тыаны Атахпынан кэмниибин. Хоһоон т.