I уст. старший брат; биим мой старший брат.
II лезвие, остриё; быһах биитэ лезвие ножа.

1) старший родной брат; 2) старший родственник по линии отца (моложе отца); 3) дядя, дядюшка (обращение к старшему).

дядя (старший брат отца) # сугун абаҕата бот. багульник; сиһик абаҕата бот. ольха кустовидная.

сущ
1. По линии отца - абаҕа (старше отца), убай (младше отца). 2. По линии матери - таай.

сущ.
абаҕа (старший брат отца), убай (родственник по отцу, моложе отца), таай (родственник по матери, мужчина)

аат. Бииргэ төрөөбүт эбэтэр чугас аймахтыы уол (эр киһи) уонна киниттэн балыс кыыс (дьахтар). ☉ Родные старший брат с младшей сестрой
Убайдыы-балыстыылар Куйахалара күүрэн Эттэрэ салаһан Эймэнэ быһыытыйдылар. П. Ойуунускай

младший брат.

1) старик, старец; 2) в притяж. ф. муж; оҕонньорум мой муж; 3) ирон. разг. старик (об основательном, спокойном, а также зрелом не по годам человеке); 4) почтённый (почтительное обращение к старшему по возрасту); убайым оҕонньор, хаһан кэлэҕин ? наш почтённый старший брат, когда ещё приедешь?

совм.-взаимн. от бар= 1,2; убайгын кытта барыс поезжай вместе со старшим братом.

аат.
1. Бииргэ төрөөбүт оҕолорго уонна биир эбэ-эһэ удьуордарын оҕолоругар аҕа саастаах уол. ☉ Старший родной и старший двоюродный (или троюродный) брат
Үс убайым биир күн аармыйаҕа барбыттара. Амма Аччыгыйа
Маны көрөн убайа балтыгар сүүрэн кэлэн: «Туох буоллуҥ?» — диир. Суорун Омоллоон
Ол иннигэр кинини убайа хас да хонук устата үөрэппитэ. Н. Якутскай
2. Чугас аймаххыттан (ийэ аймаҕыттан ураты) бэйэҕиттэн аҕа саастаах, аҕаҕыттан балыс эр киһи. ☉ Старший родственник по линии отца (моложе отца)
Убайа оҕонньор: «Хайа, доҕоор, тугу биллиҥ-көрдүҥ? Сэбиэккэ туох сонун баарый?» — диэтэ. П. Ойуунускай
Аҕыйах хонуктааҕыта бу улууска сэрииттэн кэлбит киһи — Кэнтэй диэн мин ырааҕынан убайым баар. Эрилик Эристиин
Аҕаларбыт, убайдарбыт ыраах фроҥҥа өстөөхтүүн кыргыһаллара. Ч. Айтматов (тылб.)
3. Дьоһун билиилээх, итэҕэллээх, дурда-хахха буолар киһини ытыгылаан ааттааһын. ☉ Почтенный, заслуживающий уважения человек, а также обращение к нему. Эн миигин сибилигин өлөрбүтүҥ, таһыйбытыҥ да иннигэр убайым Ньургун Боотур обургу — ир суолбун ирдиэҕэ, тор суолбун тордуоҕа, мин кэппин бэйэҕэр кэтэрдиэҕэ. Ньургун Боотур
Олох туһугар турунан Охсуһууга сылдьаҥҥын Охтубакка кэлбиккин Уруйунан көрсөбүт, Ойуунускай убайбыт... Амма Аччыгыйа
Тойон убайыам, Лампа бухатыыр! Мин, Маһарах кэлэн, өлөр тыын көмүскэлиттэн аккын илдьэ бардым. Эрилик Эристиин
4. кэпс. Сахалар бэйэлэрин икки ардыларыгар нууччаны ааттыыр тыллара (нууччаларга тэҥнээтэххэ, аҕыйах ахсааннаахтарын быһыытынан). ☉ Старший брат — так якуты между собой называют русских, выражая таким образом отношение малочисленного народа к более крупному по аналогии «младший к старшему»
Өлөртөн өрүһүйбүт Нуучча убайыгар Үйэлэртэн үйэлэргэ Саха махтаныаҕа! Эллэй
«Тыый, доҕор, оттон биһиги нууччалары убайдар диир буолбаппыт дуо?» — киһим мин диэкки бэркиһээбиттии көрдө. И. Данилов
Убайдар тугу сатаабатахтара, кыайбатахтара баарай! В. Яковлев
◊ Убайдаатар убайым үрд. — ураты күндү, чугастык саныыр, эрэнэр киһим диэн аҕа саастаах ытыгылыыр киһигэр туһаайан этии. ☉ Обращение к старшему по возрасту, выражающее особо почтительное отношение
Убайдаатар убайым, Уордайбыккын уҕарыт! Аҕалаатар аҕам, Абарбыккын аралдьыт! П. Ойуунускай
Ол да иһин бүгүн убайдаатар убайым, атастаатар атаһым, олоххо, үлэҕэ үөрэппит Василий Афанасьевич Даниловка барҕа махтал истиҥ тылларын этэр иэстээхпин. «Кыым»
ср. тур. аби, тат. абай ‘старший брат’, тюрк. абай ‘отец’, тув. увай ‘обращение к старшей сестре’

старший; старшай баһаатай старшая вожатая; старшай лейтенант старший лейтенант; старшай научнай сотрудник старший научный сотрудник.