см. булаттаа =.

аат., эргэр. Көмүстээх буору (кумаҕы) сууйуох иннинэ сиидэлииргэ аналлаах станокка туруоруллар ылтаһын эрэһэлэр. ☉ Бутара (жестяное сито для промывки породы на золото)
Олег Камов бэйэтэ тоннанан тааһы мас мотуокка, бутаараҕа сууйбута, бастакы алмаас дьэҥкир кыырпахтарын луупанан көрөн булаттаабыта. Н. Габышев

уоп I диэнтэн төхт
көрүҥ. Эһэтэ дьэдьэннээх быһыы килиэп улахан өттүн чугаһата аспытын Тээйэ, кэпсээнигэр аралдьыйа олорон, көрбөккө эрэ ылан, аҕыйахта уобуталаан кэбистэ. Софр. Данилов
[Алаа Моҥус] Чаачахаан оҕолорун, Үгэххэ саспыттарын, Харбыалаһан булаттыыр, Биирдиитэ уобуталыыр. М. Ефимов

кэт диэнтэн төхт
көрүҥ. Тириилэрин орон анныларыттан булаттаан кэтитэлииллэр уонна тахсан көтөн хаалаллар. Суорун Омоллоон
Оҕонньор туран, кулгаахтардаах кулун бэргэһэтин кэтэн баанна, кулун тыһа үтүлүктэрин кэтитэлээн өттүктэригэр сууралаамахтаан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Кяҥучан мааныга таҥнар сарыы этэрбэһин, сарыы сонун кэтитэлээтэ. П. Ламутскай (тылб.)

аат. Сир анныттан сүүрүгүрэн тахсар уу, оннук уулаах үрүйэ; сыккыс. ☉ Источник, родник, ключ
Айаҕалыы сатаан, үрэх тэҥкэтинээҕи дьүүктэлэртэн бастахтарына - эмиэ туус! И. Данилов
Тарыҥ уута тахсар дьүүктэлэриттэн, итии минеральнай уу өрө тыгар сирдэриттэн, куһаҕан сыттаах, аһыы амтаннаах туустаах уу тахсар источниктарыттан, күөллэртэн боруоба ылыллыахтаах. ДНА СХБКК
Саха сирэ эмтээх уу саппааһынан дойду хотугулуу-илиҥҥи өттүгэр баһылыыр миэстэни ылар. Кини [Саха сирин] киин, үчүгэйдик олохсуйуллубут оройуоннарыгар эмтиир дьоҕурдаах сүүстэн тахса күөлү, үрүйэни, дьүүктэни уонна тоҥмот сыккыһы булаттаабыттара. ДьДьДь

туохт. Ханна эмэ, кимиэхэ эмэ дьэҥдьиирдэ оҥор, тугу эмэ көрдөө. ☉ Произвести обыск где-л., у кого-л., обыскивать
Кыраныыссаҕа наада буоллаҕына, пограничниктар ким баҕарар дьиэтин дьэҥдьийэр бырааптаахтар. Н. Якутскай
[Харачааһы] онтон сиэбин, хоонньун хастылар, таҥаһын бүтэйдии кум-хам тутан дьэҥдьийэн хачыгыраттылар. П. Филиппов
Дайыыла өлүктэри дьэҥдьийэн, туох эрэ кумааҕыларын булаттаата. Д. Таас.
△ Кичэйэн көрдөө, ирдээ. ☉ Тщательно искать, обыскивать
Ити бэйэлээх элбэх үрүйэлэри, сээннэри, таас үрэхтэр түһүүлэрин сууйдулар, дьэҥдьийдилэр да, барыта кураанах. И. Бочкарев. Сиэптэрин барытын дьэҥдьийэн Испиискэ уматан табахтыыр. С. Васильев
монг. дэгдьи

даҕ. Курдары аһаҕастаах, дириҥ хайаҕастаах. ☉ Со сквозным или глубоким отверстием, с дырой
Сир ньуура бүтүннүү хаан халҕан буолан харталаспыт, дьөлөркөй баас буолан тоҕута барбыт. Суорун Омоллоон
Харалдьыктаах аппата олус дириҥ уонна элбэх дьөлөркөй хорооннордоох. М. Доҕордуурап
◊ Дьөлөркөй күпсүүр - ыраах дуорайан иһиллэр улахан тыастаах охсон оонньонор былыргы муусука сэбэ (үксүгэр кыргыһыыга эбэтэр улахан үөрүүгэ дьону ыҥырарга аналлаах). ☉ Старинный якутский ударный музыкальный инструмент, имевший большую резонансную громкость (употр. для созыва соплеменников для борьбы или по случаю большого торжества)
Чэйиҥ эрэ, бөҕөстөөр, өрөгөйдөөх күн үүннэ! Өрө көрөн биэриҥ! Муос чапчыырдары булаттаан, дьөлөркөй күпсүүрү охсуҥ! Далан

сыһ.
1. Булгуччулааҕынан ааҕан, хайаан да толорор, олоххо киллэрэр курдук. ☉ В обязательном порядке, обязательно, категорически. Булгуччулаахтык сорудахтаа. Булгуччулаахтык боп
□ Өрөспүүбүлүкэ иһигэр ханнык баҕарар тэрилтэ, кини салайааччыта уонна үлэһиттэрэ бырабыыталыстыба бу уурааҕын булгуччулаахтык толорор уонна олохтуур эбээһинэстээхтэр. «Кыым»
Биһиги Сокольниковтыын улуус кулубатын былааһын — инородческай быраабаны суулларарга булгуччулаахтык быһаарыммыппыт. ОСИ УоС
2. Мүччүрүйбэт, тумнуллубат курдук (туох эмэ улахан сорук, кыһалҕа үөскээһинин этэргэ). ☉ С неумолимостью, настоятельно (о возникновении каких-л. задач, серьезных забот). Министиэристибэлэри эбии кыратытан өссө элбэтиэххэ дуу эбэтэр салалта ордук табыгастаах производство билиҥҥи усулуобуйатыгар сөп түбэһэр формаларын булаттыахха дуу диэн боппуруос булгуччулаахтык тирээбитэ. «Ленин с.»
3
көр булгуччутук. Соппуруон Ыстапааҥҥа муос-таас курдук булгуччулаахтык этэн кэбистэ. И. Никифоров
Кини мэлдьитин дьэбин уоһуйа сылдьара, Ньырбачаан кэлэн уруккутунуу сыстаҥнаан бардаҕына, ыарахан илиитинэн төбөтүттэн имэрийэрэ уонна аргыый булгуччулаахтык халбарыччы анньара. Далан

даҕ., кэпс.
1. Кимитугу эмэ кытта ситимнээх, хардарыта сыһыаннаах эбэтэр тутулуктаах; ситимнээх. ☉ Имеющий связь с кем-чем-л., поддерживающий связь с кем-л.; взаимообусловленный с чем-л.
Ол да буоллар кинилэр ортолоругар бэрт кистэлэҥинэн бартыһааннары кытта сибээстээх оҕолор эмиэ бааллара. Суорун Омоллоон
Кылбановскай — биһиэхэ аптарытыат. Сойууска дьоһун үлэлэри биэрбит эһиги обсерваторияҕыт аата кини аатын кытта сибээстээх! В. Яковлев
Аан дойдуга бары барыта сибээстээх, төрүөттээх, биричиинэлээх. ДИМ
Бу муҥурдаах уонна куртах нервнэй-рефлекторнай сибээстээхтэриттэн тутулуктаах. ВА ОМЫа
2. Балаһыанньалаах, кыахтаах дьону кытта билсэр-көрсөр, билсиилээх. ☉ Имеющий связи, близкое знакомство с влиятельными людьми. Киэҥ сибээстээх киһи
□ Ол биир рецензия сыыһын суруйар улахан үһү дуо? Ол оннугар үгүс сибээстээх табаарыстанан хаалыаҥ этэ. Далан
Унитааһы, араакыбынаны Уларытыахха наада аны. Балары да булаттыаҕым, Ыскылааттан ылаттыаҕым, Ыкса онно сибээстээхпин, Ылсарбэрсэр иэстээхпин. «ХС»
3. Ис хоһоонунан утумнаах-ситимнээх. ☉ Имеющий логическую последовательность, связь (напр., о речи, мыслях)
Ис хоһооннорунан уонна грамматическай тутулларынан бэйэ-бэйэлэрин кытта сибээстээх хас да этии тиэкис дэнэр. ПНЕ СТ

туохт.
1. Сылгыта биэр, сылгынан хааччый; сылгылаах буоларын ситис. ☉ Обеспечить кого-л. лошадью; дать возможность обзавестись лошадью. Оҕонньор уолун сылгылаабыт — биир биэни анаабыт
2. Ырааппыт эбэтэр сүппүт сылгыны, ынаҕы, табаны көрдөө. ☉ Искать, разыскивать, пригонять лошадей, коров, оленей
Биир сарсыарда туран, биэс ынахтаах Бэйбэрикээн эмээхсин алаас сыһыыга ынаҕын сылгылыы барбыт үһү. Саха фольк. Биир ынахпыт кэлбэтэ, ону сылгылаан аҕалан киллэр, түүн буолла дии. А. Софронов
Табалар өлгөм, намчы лабыкталаах, улахан тыал-куус түспэт бүччүм сиригэр түбэһэннэр, ырааппаттар, онон уол кинилэри дөбөҥнүк сылгылаан булаттыыр. А. Кривошапкин (тылб.)
△ көсп. Кими эмэ көрдүү бар, көрдөө. ☉ Идти искать кого-л.. Маша кыра уолаттарын сылгылыы барда
□ Хотуой, аны киһи сылгылаатаҕына эрэ дьиэҕэр хоно кэлэр буолбуккун дуу? И. Гоголев
Сылга биирдэ алҕас иһэн кэбиһэн ыалга охтон хааллахпына, эмээхсиним сылгылаан кэлэр буолара. В. Иванов