бык диэнтэн хай
аата. Бастааҥҥы быгыылар таҕысталлар эрэ, ыһыыны көрүүнү-харайыыны саҕалыыллар. ХКА
Турнепс быгыытын убатыы ыытыллыбыт. ТСР
Ыам хомурдуостарын личииҥкэлэри үөскэхтэрин иккис сылыттан ыла араас мастар, сүнньүнэн, бэстэр силистэринэн аһылыктаналлар, онон саҥа быгыылары уонна эдэр мастары өлөрөллөр. ББЕ З

туохт.
1. Туох эмэ кэнниттэн, иһиттэн эбэтэр ортотуттан өҥөй, өҥөс гын, көһүн, көстөн кэл. ☉ Выглянуть, высунуться откуда-л. Арай биллэрик орон быыһын үрдүнэн оҕо сирэйэ аргыый быган кэллэ. Суорун Омоллоон
Бэҕэһээ биһиги сыппыт сирбититтэн киһи төбөтө быкта, киһи буолуо дуо, бөлүүн биһиги оҥорбут чуучалабыт. Т. Сметанин
Кэлин ыаллара уоскуталлар, Бэйэлэрин биллэрэллэр, Онтон-мантан дьоннор быгаллар, Кэҥээн, кэпсэтэн бараллар. Дьуон Дьаҥылы
2. Үүнэн таҕыс, сир үрдүгэр, кырсыгар көһүн (саҥа үүнэн эрэр от-мас туһунан). ☉ Взойти, всходить (о растениях)
Онно эппиттэр сүллэр этиҥнэр, Онон ааспыттар иэрийэр силлиэлэр, Улахан да халааннар устубуттар, Кэрэ чэчирдэр сиртэн быкпыттар. С. Данилов
Сотору халдьаайыга харалдьыктар тахсыахтара, онно маҥнайгы ньургуһуннар быгыахтара. С. Никифоров
Хаар хайдарын кытта Тимэх оттор быкпыттар. Баал Хабырыыс. Тэҥн. былтай
3. көсп. Туох эмэ кэнниттэн көстөн тур, туох эмэ иһиттэн көстө сырыт (тыыммат эттиктэр тустарынан). ☉ Выступать из-за чего-л., торчать из чего-л. (о неодушевленных предметах)
Хонук сиргэр бэрэмэдэй туолуор дылы Кыһыл эмэхтэ хаалаа, Саһылгын үрдүгэр уган тураҥҥын Кутуруга быга сылдьар гына Кыбыс-кытаанах гына тис. Саха фольк. Бэл диэтэр кырдьаҕас эмээхситтэр соҕуруу халлаан анныгар саҥардыы быган эрэр ыыстыйбыт хара былыт түгэҕин чарапчыланан көрөллөр. Эрилик Эристиин
Эмээхсин соһуйан, күөх луук адаарыйа быга сылдьар суумкатын мүччү ыһыктан кэбистэ. Л. Попов
4. көсп. Таҕыс, көһүн (халлаан сырдатааччыларын туһунан). ☉ Взойти, показаться (о небесных светилах)
Өлбөөркөй сарыаллаах дьэс ыйым — Үптэри эрэйбэт банаарым, Саатар, эн былыттан быкпаккын. Эллэй
Тымныы тыына халбарыйда, Былыттан быган мичик-мичик, Күнүм уота чаҕылыйда. Дьуон Дьаҥылы
5. көсп. Кэлбэт, сылдьыбат буол, кимнээххэ эрэ сылдьаргын тохтот (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Перестать ходить, приходить (в какое-л. место)
Дьэкиим, дьахтарыҥ тугу гынар, тоҕо хайаҕыт да быкпат буолан хааллыгыт, туохтан хоргуттугут? А. Софронов
Хас да хонук ааспыта. Ольга Александровна ити күннэргэ биирдэ да хонтуора диэки быкпатаҕа. Д. Таас
Оҕолононурууланан, бу дойдуга букатын быкпат буолан хааллыҥ дуу? Дойдугунсиргин умнан эрэҕин дуу? Далан

сущ
атыыр оҕус, оҕус уопсай аата

м. оҕус; # здррбв как бык оҕус курдук үскэл.

высовываться, показываться; былыттаах халлаантга быкпат фольк. не показываться (даже) облачному нёбу (о красавице, воспитанной в холе, неге и одновременно в строгости); ый быкта показалась луна, луна взошла; бурдук быган эрэр хлеба всходят; быган көр = выглянуть; быган таҕыс = торчать; выступать; выдаваться; таһырдьа быга түс = высунуться наружу; иннигэр быга түс = выдвинуться вперёд.

v. to look out, peep out