Якутские буквы:

Якутский → Якутский

быһымахтык

сыһ. Олус түргэнник, онон сэрэҕэ суохтук. ☉ Очень быстро (потому неосторожно)
Быыра курдук быыппастыгас Быста-быста салҕанар, Былаҕайга былдьаппакка Быһымахтык сырыы сылдьар. С. Данилов
[Алыһар] Былыыкка тиийэн саалынна, Быһымахтык охсуоланна, Былыр билэр күөгүтүгэр Былдьата сыһан баран, Быһыыта, син быыһанна. П. Тобуруокап
Биһигини олус быһымахтык барымаҥ диэн табаарыс Игнатьева сэрэтэр. Н. Островскай (тылб.)

быһымах

даҕ. Түргэнник өрүкүйэр, толкуйа суох тиэтэйэр, ыксыыр, ыгым, уолҕамчы. ☉ Торопливый, поспешный, скоропалительный
Соппуруон уола Миитэрээс мэник-тэник аҥаардаах, быһымах майгылаах киһи, сылдьар сырыыта да дохсун. Кустук
Егор Михайлович үрдүк уҥуохтаах, кыраттан даҕаны салыбырыар диэри кыыһырар, быһымах киһи. «ХС»
△ Түргэн атахтаах (сүүрүк сылгы туһунан). ☉ Быстроногий (о скакуне)
Бу оройуоҥҥа уруккуттан биллэр үчүгэй сүүрүктэри тэҥэ, кыра саастаахтарга быһымах атахтаахтар бааллара билиннэ. «Кыым»
△ Кылгас кэмнээх эрээри дохсун, күүстээх (хол., ытыалаһыы, сэрии, ыарыы о. д. а. туһунан). ☉ Кратковременный, но бурный, сильный (напр., о бое, перестрелке, боли и т. п.)
Субу аҕай бүппүт быһымах ытыалаһыыттан төбөтүн хаппаҕа аһыллан хаалбыт курдук. Д. Кустуров

Еще переводы:

эһиллэҥнээ

эһиллэҥнээ (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Быһымахтык, холустук хамсан, садьыаланар курдук тутун (үксүгэр туохтан эмэ өһүргэнэн эбэтэр кыыһыран); быһымахтык хамсанан хааһаҕы быраҕаттыыр курдук бүтүн бэйэҕинэн өрүтэ ыстаҥалаан сүүр (хол., эһэни эбэтэр улахан арбаҕар түүлээх ыты этэргэ). ☉ Двигаться резко, порывисто, раздражённо дёргаться (обычно обидевшись или рассердившись на кого-что-л.); бежать, резко и порывисто бросая тело вперёд, словно большую суму (напр., о медведе или об огромной лохматой собаке). Кыыс, хоско эһиллэҥнээн киирэн кинигэни ылан таҕыста
□ Эһэ, өс киирбэх, чагда быыһынан, тыс хааһаҕы бырахпыттыы, сүүрэн эһиллэҥнии турбут. Күннүк Уурастыырап
[Эһэ] бөртөлүөт түһэр сирин диэки, хааһаҕы быраҕаттаан эрэр курдук, өрө эһиллэҥнээн сүүрэ турда. «ХС»

омуннур

омуннур (Якутский → Якутский)

туохт. Уохтаах-төлөннөөх буол, күүркэй, быһымахтык, сыыдамнык тутун. ☉ Горячиться, возбуждаться, вести себя чрезмерно шумно, неоправданно активно
Эн солуута суох омуннурар уонна, ардыгар, ситэ санаабакка эрэ саҥарар үгэстээххин. Амма Аччыгыйа
Кини төһө да арыт тосту омуннурдар, эппит тылын баҕас толорон тэйэр киһи. Н. Лугинов

буомурт

буомурт (Якутский → Якутский)

буомур диэнтэн дьаһ
туһ. [Дьаакып кинээс:] Былырыын аанньа көрбөккө, аһаппакка буомурдан өлөрбүт оҕус борооскугун быйыл тиҥэһэ киирэр оҕус сыанатынан аахсыллыа... А. Софронов
Киһи кыаҕын таһынан ыарахан кэмнэр. Ол төһө да утарынан буомурдубутун иһин, дьон кэпдьэбэргэ букатыннаахтык түһэн хаалбакка, бүк баттаабыт кыһалҕа быһымаҕа ааста да, эмиэ көнөн, сырдык эрэлинэн туолбут харахтарынан кэнэҕэски диэки көрөллөр. Н. Лугинов

өһөччү

өһөччү (Якутский → Якутский)

өһөччү көр — өһөстүк, өһүөннээхтик, дьэбидиччи көр. ☉ Смотреть упрямо, мрачно, злобно
Егор Михайлович үрдүк уҥуохтаах, өһөччү соҕус көрбүт түҥнэстигэс харахтаах, кыраттан даҕаны салыбырыар диэри кыыһырар, быһымах киһи. Н. Босиков
Дьэгин халчаҕай сүүһүн ытыһын тилэҕинэн өрө имэриммэхтээтэ, кэргэнин диэки өһөччү көрөн олордо. И. Никифоров
Далбыыйап сөбүлээбэккэ иэдэс биэртэлээтэ, дьэбиннээҕинэн өһөччү көрдө. В. Титов

сүпсүгүрт

сүпсүгүрт (Якутский → Якутский)

туохт. Кими эмэ тугунан эмэ түбүгүрт, аймаа. ☉ Беспокоить, тревожить кого-л.
Саһан-бүгэн олорбут чуумпу ыаллары саалаах-саадахтаах быһымах дьон быһыта түһэн сүпсүгүрдүбүттэр. П. Аввакумов
Кыыдаана, ыалын сүпсүгүрдүмээри тиэрмэскэ чэй уонна ас ойутан таһаарда. Суол т. Кими да сүпсүгүрдүмээри, Гена сэрэниинсэрэнэн, таһырдьа таҕыста. А. Кривошапкин (тылб.)

түҥнэстигэс

түҥнэстигэс (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. кэпс. Сабыччы түспүт (хол., хаас, сүүс); сүүһүн аннынан өһөччү көрбүт (хараҕы этэргэ). ☉ Насупленный; смотрящий исподлобья
Түҥнэстигэс сүүстээх, таҥнастыгас чабырҕайдаах …… киһи өттүк баттаммыт. ПЭК ОНЛЯ I
Егор Михайлович үрдүк уҥуохтаах, өһөччү соҕус көрбүт түҥнэстигэс харахтаах, быһымах киһи. Н. Босиков
2. көсп., фольк. Толоос, табыгаһа суох. ☉ Непристойный, неуместный
Түҥнэстигэс дьүүллээх Түҥкэтэх өлүү дойдутуттан Төлө мөҥөн тахсаммыт, Саҥа сайдыылаах аартыкка Дабайан тахсыбыппыт. Саха нар. ыр. III
[Аллараа дойду] Күнүһэ суох Түүнүнэн түбүлээбит, Сайына суох Кыһынынан кыскыйбыт, Түҥнэри эргиирдээх Түҥнэстигэс түҥ хара күннээх, Кэрис бараан ыйдаах. Суорун Омоллоон

дохсун

дохсун (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Олус түргэн, күүстээх, үлүскэннээх (сүүрүк). ☉ Бурный, стремительный (о течении)
Устар дохсун сүүрүктээх Улуу Днепр өрүс. Күннүк Уурастыырап
Элиэнэ эбэ Эриллэр дохсун сүүрүктээх. С. Васильев
Дохсун сүүрүктээх дьаргыл таас үрэхтэр. Н. Заболоцкай
2. Хабараан, тыйыс, олус улахан (тымныы). ☉ Лютый, жгучий (о морозе)
Торолуйбут дохсун тымныы. Күннүк Уурастыырап
Тохсунньу дохсун тымныыта сирэйин муус салаппаанынан салаамахтаан ылла. М. Доҕордуурап
Туманынан бурҕачыйан Турда Дохсун тымныыбыт. А. Абаҕыыныскай
3. Олус күүстээх-уохтаах, олус түргэн сырыылаах (ат). ☉ Буйный, горячий (о лошади)
Субуоталарга дохсун тураҕас атынан кэлэн, хонон бараллар. Амма Аччыгыйа
Сындыыһап дохсун тураҕас атыырын миинэн, субу иннибэр аҕай харбыалатан иһэр эбит. Н. Заболоцкай
4. көсп. Баламат, бардам, кэрээнэ суох, быһымах. ☉ Дерзкий, наглый, резкий
Сэмэн кулуба бэрт тордурҕас, дохсун майгылаах киһи этэ... Н. Якутскай
Маппыр хабараан, дохсун тойон буолбута. Л. Попов
Кини харахтарыгар туох эрэ эр киһилии дохсун майгы, сороҕор баламат да быһыы баара. Ч. Айтматов (тылб.)

ньиэрбэ

ньиэрбэ (Якутский → Якутский)

аат. Киһи ис туругун быһаарар, мэйииттэн тарҕанан барар уйулҕа утахтарын тиһилигэ; өҥсүү. ☉ Нерв
Биһиги ньиэрбэбит да кытаанаҕын …… аан дойдуну бүтүннүүтүн баһылыахтарын баҕарбыттар билэн тураллар. Суорун Омоллоон
Билбэт дьыалаҕар орооһума. Айдаары ким да куһаҕан архитектор диэбэт. Хата баран сынньан, ньиэрбэҕин харыстаа. Н. Лугинов
Дьиҥ үлэ ньиэрбэни эмтиирин Олоххо көрдөрөр этилэр. Таах сылдьар дууһаны кэрбиирин Эрдэ да билбиттэр кинилэр. Р. Баҕатаайыскай
◊ Ньиэрбэҕэ оҕустар — ньиэрбэ ыарыһах буолан хаал. ☉ Становиться нервнобольным, страдать нервной болезнью
Мин кинини ньиэрбэтигэр оҕустарбыт дии санаабытым: илиитэ салҕалыыр, туттара-хаптара быһымах, майгыта-сигилитэ быһыттаҕас буолбут этэ. Далан. Ньиэрбэтигэр оон- ньоо — соруйан кыйахаа, ньиэрбинэйдэт. ☉ Играть на нервах у кого-л., трепать кому-л. нервы
[Чуораан] Эчи тыаһа улаханын, хатанын! Киһи ньиэрбэтигэр оонньуур. Кэмниэ кэнэҕэс чуораан тыаһа дьэ ах барда. Н. Лугинов. Ньиэрбэ ыарыһах — ньиэрбэтинэн ыалдьар (киһи). ☉ Нервнобольной
Ойууннар акаары буолбатахтар. Хабырыыһы салыннараары, баҕар, ньиэрбэ ыарыһах оҥороору Кыһалҕа ойуун соруйан бэлэхтээтэҕэ. И. Гоголев
Оннук сүрэҕэ өрүү быллыгырыы сылдьар киһи ньиэрбэ ыарыһах буолар. П. Аввакумов

салыбыраа

салыбыраа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Аллара ыйанан түс, аллара ыйанан эйэҥнээ, эйэҥэлээ. ☉ Свисать, болтаться на весу. Остуолбаҕа боробулуоха уһуга салыбыраан турар
□ Неверов аҕабыыт, түөһүгэр салыбыраан түспүт кыһыл көмүс кириэһин көннөрүнэ-көннөрүнэ, дьоһумсуйан олорунан кэбистэ. П. Филиппов
Киирэн соһоҕостоон таһаартара, илиитэ тостон салыбыраан хаалбыт. Эрилик Эристиин
2. Титирээ, титирэстээ (хол., тоҥон, куттанан). ☉ Дрожать, трястись (напр., от холода, страха). Титирээн салыбыраа
□ Маайа куттала уонна үөрүүтэ иккиттэн уҥуоҕа босхо баран салыбырыы турда. Эрилик Эристиин
Егор Михайлович …… кыраттан даҕаны салыбырыар диэри кыыһырар быһымах киһи. Н. Босиков
Нина Евсеевна эттээх иэдэстэрэ салыбырыы түстүлэр, сирэйэ дьэс кытах курдук буолан баран, туймаарталаан ылла. В. Ойуурускай
♦ Уҥуоҕа (тэллэҕэ) салыбырыыр — олус куттанар, уҥуоҕа хамсыар диэри куттанар. ☉ Очень боится, трясётся от страха
[Даайыс:] Урут мин биир иннэни сүтэрдэхпинэ дьоммуттан куттанан тэллэҕим салыбырыыра. А. Софронов
ср. казах. жалбыра ‘развеваться (о полотнище)’, ног. ялбыра ‘колыхаться, развеваться’

уолҕамчы

уолҕамчы (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Сөбүлээбэтэҕин тута биллэрэр, дохсуннук, баламаттык быһыыланар, ыгым, быһымах. ☉ Несдержанный, вспыльчивый, горячий
Эдэр уолҕамчы уолаттар харахтара уоттанаат ойон турдулар, үҥүүлэрин, ох сааларын бэлэмнээтилэр. И. Гоголев
Ергин дэҥи тулуйбат, уолҕамчы уонна сүрдээх түрдэстигэс киһитин өйдүүбүн. П. Филиппов
Оҕо сүрэх уолҕамчы, Омун, уох үлүгэр. Баал Хабырыыс
2. Уһуну-киэҥи толкуйдаабакка, санаабычча, ылбычча оҥоһуллар (хол., быһаарыныы туһунан). ☉ Необдуманный, слишком поспешный, опрометчивый (напр., о решении)
[Дроздев — Сергейгэ:] Мин эйигин итинник уолҕамчы түмүктэри оҥортуура буолуо диэбэт этим. В. Яковлев
[Сибиэтэ:] Захар, эн үчүгэйдик толкуйдаан көөртүҥ дуо? Баҕар, уолҕамчы санаа буолаарай? С. Ефремов
Бардасов, бука, саҥата бэрт буолан, Байбал ааспыт олоҕун-дьаһаҕын, кини ис дууһатын билбэтиттэн итинник уолҕамчы быһаарыыны ылыннаҕа буолуо ээ... «ХС»
ср. халх. уулгымчы ‘смеряк (кликуша, нервнобольной, повторяющий чужие слова)’