ж. 1. (кусок еды собаке и т. п.) ас сыыһа; 2. (из милости, снисхождения) умнаһыкка бэрсии; жить подачками умнанан олор.

көр атыы
1.
Онно [эбэҥкилэр сирдэригэр] атыытутуу буолар. Атыыһыттар үмүөрүһэн тиийэннэр эбэҥкилэр муҥнанан булбут түүлээхтэрин дуона суох сыанаҕа атыылаһаллар. Амма Аччыгыйа
Киһисүөһү элбээн истэҕин ахсын, аһыыртаҥнар наадата улаатан, атыы-тутуу кэҥээн, ылсыы-бэрсии элбээн иһэр. Болот Боотур

ыпсар диэнтэн холб. туһ. Былаахыга быстартан Быыһаммыт Чурумчуку Ыраахтааҕы тойоҥҥо Ылсыы-бэрсии ыпсарыһа, Ымыы тааһын ыйытыһа Ыраах-ыраах үктэнэн Ыстаҥалыы турбута. Эллэй. Саха суругун саҕаласпыт, Саҥатын сатардыспыт, Ырыатын ыпсарыспыт Өксөкүлээх Өлөксөй Өй үлэтин үлүскэнин Өркөннөөҕүн көрсүбүтэ, Өрөгөй тугун билбитэ. «Чолбон»

аат. Тугу эмэ тэҥ сыаналааҕы хардары-таары бэрсии, атастаһыы. ☉ Обмен, мена
Борохуот Үөһээ Бүлүүгэ син өр тохтоотоҕо — бырааһынньык курдук дьон бөҕө муһуннаҕа, хорчуоппа этэ, араас атыы, мэнэйдэһии дэлэйдэҕэ. «ХС». Кини тылын ылынан киэһэ мэнэйдэһии б у о л л а. П. Л амутскай (тылб.)

туохт., кэпс. Кылгас кэмҥэ оҥоһуллар, толоруллар буол, түргэтээ (хол., ханнык эмэ үлэ). ☉ Убыстряться, ускоряться (напр., о процессе какой-л. работы)
Аны таас дьиэлэри бэйэлэрин собуоттара оҥорбут матырыйаалларынан туталлар, онон үлэ сулбутуйбут. С. Руфов
Кэнникинэн оонньуу [хаарты оонньуута] сытыырхайда, ылсыы-бэрсии сулбутуйда. В. Гольдеров
Аныгы бурдук ыһыыта үс-түөрт эрэ суукка иһинэн бүтэр. Бурдук хомуура эмиэ олус сулбутуйан турар. «Кыым»

аат., эргэр. Туохтан эмэ өлүүтүн таһынан бэрсии, сэмсэ. ☉ Прибавка, добавка чего-л. сверх положенной нормы
Өссө Исаакка бэйэтигэр биир убаһа этин эбии хоргуот манньа биэриэх буолбута. Болот Боотур
Балыгы биэс сиргэ тэҥнээн бугуллуохтарын иннинэ, урут өссө собо саамай бөдөҥүн талан, — мааныларга, бастаахтарга — диэн хоргуот өлүү биэрээччилэр. С. Васильев

1. аат., кэпс. Кыһалҕалааҕы быстах салҕааһын, үп-ас бэрсии. ☉ Разовая материальная помощь оказавшемуся в нужде. Салҕамньыта ыл
2. даҕ. суолт. Быстахха туттуллар, быстах кэмнээх. ☉ Предназначенный для временного пользования, временный. Салҕамньы аһылык. Салҕамньы хотон
   □ Мантан үрэҕи таҥнары балтараа көстөөх сиргэ Молтой салҕамньы лаабыһа баара. И. Федосеев
   Салҕамньы ханаалларга уу сүүрүгүрүүтүн тохтотор …… тимир сабыылары туруоруллар. СОТ
   ◊ Салҕамньы хаһаайын (иччи) — паразит личииҥкэтэ иһигэр киирдэҕинэ сайдан улаатар организм. ☉ Организм, в котором развивается личинка паразита, промежуточный хозяин
   Киһи уонна дьиэ сүөһүтүн сороҕо (табалар, барааннар, ынахтар) эхинококка салҕамньы хаһаайын буолаллар. СВИ ЛХХС

туохт.
1. эргэр. Тугу эмэ (хол., ылсыыны-бэрсиини) сурукка тиһэн, бэлиэтэнэн ис. ☉ Составлять опись, письменный перечень, реестр чего-л. (напр., прихода-расхода)
Дьэ, тукаам, Куостаа, мин иэстээх-күүстээх, дайыымпалаах дьоммун барытын эридьиэстээ. Суорун Омоллоон
Онно биир балык атыыһытыгар ылсыытынбэрсиитин эридьиэстиир суруксут аатыран сылдьыбыта. Софр. Данилов
Эдэр учуутал Власов атыыһыт эргиэнигэр, суругун эридьиэстииригэр элбэҕи туһалыыр. Ойуку
Бүөтүр …… төһө булду туттарбытын кыбартаалынан эридьиэстээн болокунуотугар тиһэн иһэр. ДӨАҮөКТ
2. кэпс. Тугу эмэ ырытан, сааһылаан биэр. ☉ Разбирать, рассматривать, систематизировать что-л. Аркадий институт тиһэх сонунун эридьиэстээн, суруйан кэчигирэппит. Н. Лугинов
Хаһыат маҥнайгы салаатыгар үлэ түмүгүн эридьиэстиир уонна соруктары туруорар сыаллаах ыстатыйа киирбит. Багдарыын Сүлбэ

1. киир-таҕыс диэнтэн хай. аата. Дьон эрдэттэн оннуларын булунаары, утуу-субуу киирии-тахсыы буолар. Күннүк Уурастыырап
   Соппуруон баай дьиэтигэр киирии-тахсыы иһиллибэт. Н. Якутскай
   Кыһыҥҥы киирии-тахсыы, үлэ-хамнас буолла. Бэс Дьарааһын
2. Сир, суол ньуура үөһэ-аллара түһүүтэ. ☉ Неровности в виде спусков и подъемов на поверхности земли, на дорогах
   Киэҥ тайҕа дьиэллигэстэнэн, Киириитахсыы дэхсилэнэн, Улахан суол оҥоһулунна, Оройуон аартыга аһылынна. С. Васильев
   Хаһан да сылдьыбатах киириилэрэ-тахсыылара кэлитэлээн бардылар. Н. Заболоцкай
3. көсп. Араас албаһы туттуу, албаһырыы; түөкүннээһин. ☉ Уловки, хитрости; махинации
   Марьяна, араас тэрилтэлэргэ үлэлээбит киһи быһыытынан, дьон киириитин-тахсыытын билэ үөрэннэ ини. Р. Баҕатаайыскай
   Сахалар урутуруккуттан эргиэмсик, араас ылсыы-бэрсии, киирии-тахсыы боппуруостарыгар атын омук дьонун майгыларын-сигилилэрин сатаан табалларынан аатыраллар этэ. ВУА БС
   △ Айылҕа, күн-дьыл эмискэ уларыйыыта. ☉ Внезапные перемены в природе, погоде
   Быйыл дьикти күһүн …… буолбутун туһунан куоракка, тыаҕа өр олорбут, айылҕа киириитинтахсыытын кэтээн көрбүт дьон кэпсэтиилэрин үгүһү истэҕин. «Кыым»

туохт.
1. Күлүүһүнэн хатаа, хаай. ☉ Запереть, заточить, посадить под замок
Алталаах атыыр баһын саҕа Диэһийэр дьэс эмэгэтинэн Дьиэҕэ биллибэт күлүүстээн, Отут ордуга тоҕус тиһиликтээх Оҕуруктаах уот-чарай быанан, …… Кэлгийэн кээспиттэрэ үһү. П. Ойуунускай
Чэ, оҕолоор, ити хааллын. Аны ааны таһыттан хатыах дуу, күлүүстүөх дуу буолаллар. С. Федотов
2. Кими эмэ кытта дуогабардаһыыны, тыл бэрсиини бигэргэт. ☉ Закреплять, подтверждать заключенный с кем-л. договор
Кылааннаах Кыыс Ньургун обургу эттэ таалан туран баран: «Эргэ барар санаа суоҕа да хайдах көҥүл барыамый? Урут да тылбын күлүүстээн турабын». Ньургун Боотур
Киһи киэнэ бирисээгэтэ баар буолар. Эн атын киһиэхэ эргэ барыа суох буолаҥҥын, мин атын дьахтары ойох ылыа суох буоламмын тылбытын күлүүстүөх. Саха нар. той. IV
Чэ эрэ, хата, кэпсэтиибитин күлүүстээн кэбиһиэх, ыл илиигин аҕал! Күннүк Уурастыырап