нареч. 1. (честно) бэрээдэктээхтик, сиэрдээхтик; он поступил порядочно кини бэрээдэктээхтик быһыыламмыт; 2. разг. (много, значительно) балачча, балачча улаханнык; ждать пришлось порядочно балачча күүтэргэ тиийиллибитэ.

электрон (атом мэлдьэх (отрицательный) иитиилээх өлүүскэтэ. Э-нар атом тутулун тас араҥатыгар эргийэ хамсыыллар. Эттик иһигэр Э-нар бэрээдэктээхтик хамсааһыннара электрическэй сүүрээни үөскэтэр.)

аат. Бэрээдэги олохтооһун, бэрээдэккэ киллэрии, бэрээдэктээх оҥоруу. ☉ Упорядочивание, приведение в порядок чего-л., наведение порядка.

аат. Ылыныллыбыт бэрээдэктээх ханнык эмэ сурук буукубалара. ☉ Совокупность букв какого-л. письма, алфавит. Саха алпаабыта. Ноҕоруодап алпаабыта
△ Буукубалар сэргэстэһэ турар ылыныллыбыт бэрээдэктэрэ. ☉ Порядок расположения букв, алфавит. Дьон испииһэгин алпаабыт бэрээдэгинэн суруй

бүтэр диэнтэн хай
аата. Биһиги киһибит этэр тылын бүтэриитигэр: «Хаанын сууммут Россия аны сүүс сылларга бу курдук бэрээдэктээх турарын үлэһит норуот тулуйар кыаҕа суох». Эрилик Эристиин
Бөрөлөр кэтэһэн олорбуттар, эһэ …… маһын үлтү сынньан бүтэриитигэр икки өттүттэн түһээри ыксаппыттар. Далан

прил. 1. бэрээдэктээх, аанньалаах, сиэрдээх; порядочный человек сиэрдээх киһи; 2. разг. (довольно хороший) хоп курдук, аанньалаах; вполне порядочный костюм хоп курдук көстүүм; 3. разг. (довольно большой) балачча (улахан); порядочное расстояние балачча (ыраах) сир; сегодня порядочный мороз бүгүн балачча обургу тымныы буолбут.

сыһыан холб. Туох эмэ соһуччу буолбутун сэргээн, астынан, хайҕаан бэлиэтээһини көрдөрөр. ☉ Выражает удовлетворение, положительное отношение говорящего к чему-л. неожиданно свершившемуся (вот как хорошо)
Ити баар ээ. Хата бу үчүгэй дьыала буолаарай. Ол хайдах бэрээдэктээх тугу-тугу тутар үһү. В. Ойуурускай
Тыыннаах буолан ону-маны истэн эрдэхпит. Ити баар ээ, дьэ. «ХС»

туохт. Бэрээдэктээх буола сатаа, сиэри-сокуону тутуһа сатаа. ☉ Выказывать честность, правдивость, проявлять прямоту, прямодушие
Ону эн, көнөмсүйэҥҥин, чиэһимсийэҥҥин, үҥэ-хобулуу сырыт. М. Доҕордуурап
Дьоннор «уол оҕо эдэр сааһын баттаһа элбэхтик таптаан, талаҕалаан ааһыахтаах» диэччилэр. Олортон мин туохпунан ордук дуу, итэҕэс дуу буоламмын куруук көнөмсүйэ сылдьабыный!.. «ХС»
Эн көнөмсүйэн сокуонтан туорааһыны утараргын мин өйдүүбүн. Э. Войнич (тылб.)

даҕ. Атыттар курдук буолбатах, атыннаах, туох эрэ уратылаах. ☉ Особый, особенный
Мин санаабар, биһиги дьэдьэммит оһуобай минньигэс, ол эрээри олус сэдэх. Далан
Оннук ээ! Ойуур салгына оһуобай! Тааллыбат кистэлэҥ эмтээх, Салгынтан эрэ доруобай. П. Тобуруокап
Саха тылыгар аһаҕас дорҕооннор биир тылга киириилэрэ оһуобай бэрээдэктээх. ПНЕ СТ

сыһ. Чиккэччи, чиккэйэр гына (атахтаргын тэп). ☉ Распрямив, во всю длину (вытягивать ноги)
Быанан икки кэлин атахтарын тыраччы тардан ньылбы соһон ылыыларыгар муоһунан, төбөтүнэн ааҥҥа, санааларыгар, ыарыылаах баҕайытык охсуллумахтаата. Болот Боотур
[Туруйа] эдэрдэрэ кинилэр кэннилэриттэн, моонньуларын уһатан, атахтарын кэннилэрин диэки тыраччы тэбэн, тэбис-тэҥҥэ бэрээдэктээхтик айанныыллар. И. Сосин
Көрбүтүм — тыһаҕас эрэйдээх, түөрт атаҕын тыраччы тэбэн баран, мөхсө-тэбиэлэнэ сытара. «ХС»