несов. бөтөрөҥнөө, өкөчөҥнеө.

побуд. от бөтөрөҥнөө = пускать галопом (лошадь).

дьүһ. туохт. Атаралаан, бөтөрөҥнөөн эрэр курдук хамсан. ☉ Делать галопообразные, скачкообразные движения
Эһэм сүүрэн көҥүллэхтээн истэ. Син өр миинэн айаннаатым. Т. Сметанин

тамай II диэнтэн арыт
көстүү. Ата хааман тамалдьыйар. М. Доҕордуурап
Сиэллэҕинэ [ат] муокас баҕайытык тамалдьыйара, бөтөрөҥнөөтөҕүнэ киһи тулуйуо суохтук кирдиэхтээн ойуолуура. МЫ

туохт. Күстэх балыкка маарынныырдыы өрүтэ көт, ыстаҥалаа. ☉ Подпрыгивать, подскакивать как елец
Бөдөҥнөрүн өттүлэрэ: «Биһиги бу баарбыт!» — диэххэ айылаах, күстэхтэрин аанньа өрүтэ мөхсөн күстэхтэннилэр. П. Тобуруокап
[Чыычаах] үөттүрэҕи миинэн, «ыалтан ыал» икки ардыгар: «Һат-һат-һат», — дии-дии, бөтөрөҥнөөн күстэхтэнэр. Күндэ

сыһ.
1. Бөтөрөҥнөөн; бөтөрөҥнөөн сүүрэн эбэтэр оннук сүүрдэн. ☉ Вскачь, галопом
Тоҥмут аттар бөтөрөҥүнэн иһэллэр. Тула чуумпу. С. Тарасов
Хардааччы Хабырыыс, үрэхтэн балачча барбахтаат, айанын арыый бытаарта: туос бөтөрөҥүнэн түһэн испит Тураҕас сүүрүк аны уу дьоруонан битигирэйдэ. С. Никифоров
Күөх көҕөччөр ыҥыыр аттаах Уйбаанчык бөтөрөҥүнэн ойутта, сылгыларын арҕаа күрүөҕэ үүрдэ. В. Протодьяконов
2. кэпс. Сүүрүүнэн, олус ыксаан (киһини этэргэ). ☉ Бего ´м, быстро, поспешно (о человеке)
Мааҕын мобилизационнай лиистэрбитин тарҕатан бүттэрбит эрэ байаҥкамааппытыгар туос бөтөрөҥүнэн тэбиниэх курдук санаабыппыт баара. Софр. Данилов
Биһиги хорсун булчуттарбыт өр-өтөр гыныахтара баара дуо?! Чараҥ солооһунугар туос бөтөрөҥүнэн көтүөккэлэһэн тиийэн кэллилэр. В. Башарин

1. бөтөрөҥнөө диэнтэн дьаһ. туһ. Сарсын, сарсын сарсыарда Хаамтарбахтаан халытыам, Дьоруолатан доҕутуом, Сиэллэрбэхтээн дибдитиэм, Бөтөрөҥнөтөн көтүтүөм. Саха нар. ыр. III
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ, ыпсыытын кытыарбакка, наһаа түргэнник оҥор, толор. ☉ Делать, осуществлять что-л. с большой поспешностью, мигом
   Хорбут ырыатын истибитиҥ буоллар. Доҕолоҥнотон, бөтөрөҥнөтөн түһэн, киһи саныы-саныы кыбыстыах. Э. Соколов

дьүһ. туохт. Өгдөҥөлөөн, үллэҥэлээн сүүр, өрүтэ ойуолаан сүүр (улахан, эмис киһи эбэтэр туох эмэ туһунан). ☉ Бегать вприпрыжку, подскакивать ритмично, подпрыгивать (о большом, тучном человеке или предмете крупных размеров)
Ойуур быыһынан маары эргийэ бөтөрөҥнөөн, көппөрөҥнөөн иһэн ат хорус гына түстэ. Софр. Данилов
Ыттар туран, аймаластылар, суол устун түһүннүлэр. Улам түргэтээн, өрүтэ көппөрөҥнөөн ойуолаан бардылар. С. Дадаскинов
Турку такымын астаҕына эрэ көрүнньүк көппөрөҥнөөбүтэ буолаахтыыр таба. «ХС»

I
туохт. Икки кэлин, икки илин атахтаргынан хардары-таары тэбинэн ыстаҥалаан сүүр; бөтөрөҥнөө (түөрт атахтаах харамай туһунан). ☉ Бежать галопом, попеременно ступая то передними, то задними ногами (о четвероногих животных)
Тайаҕа туран ыраахырааҕынан атаралаан, сиэлэн акыһыйан хаалбыт. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор атын муоһатын хамсатарын кытта, ат сиэлэн атаралаабытынан барда. Н. Якутскай
Улахан алыыга киирдибит. Тайах тоҥмут бадарааҥҥа батарыта түһэ-түһэ атаралаан истэ. Т. Сметанин
II
туохт. Балыгы атаранан бултаа, батары ас. ☉ Бить рыбу острогой
Хаппыт маһы уһуктаан, балыгы атаралаан аһаата. И. Данилов
Оттон булда — соҕотох сордоҥ, бөдөҥ буолан баран соҕотох. «Түүн кылгас, сырдатааҕына атаралыам», — дии санаабыта Касказик. «ХС»

аат.
1. Сытыы-хотуу, күүстээх-уохтаах, туохтан да иҥнэн-толлон турбат эдэр эр киһи. ☉ Молодой человек, находящийся во цвете лет, сильный, энергичный, добрый молодец
Быыкапка, Хара Уулаахха Балыксыт, түүлээхсит эрэттэр Хайдахтаах да буурҕалаахха Бараллар, кэлэллэр, иҥнибэттэр. Күннүк Уурастыырап
Доҕоруҥ туһугар тыыҥҥын да уураргын кэрэйбэт эр-хорсун эрэккин. Эллэй
[Эһэ] кырдьык даҕаны саҕынньахпын устуох эрэт дии санаабыт, кэннинэн тэйбит. Далан
2. элэк. Куһаҕан дьаллыктаах, кэрээнэ, саата суох киһи. ☉ Бесчестный, способный на любой дурной поступок человек, наглец
Таксыыстар наһаалаан эрэллэр: Наадыйбыт дьоннору кыһайан, Эчэйбэт суобастаах эрэттэр Икки бүк элбэххэ тиэйэллэр. Күннүк Уурастыырап
Уолаттар ийэлэрэ эрэйдээх тылын истиэх эрэттэр буолуо дуо, сахсырҕа да саҥатыгар холуйбатахтара, кымаардаан да көрбөтөхтөрө. Далан
Элбэҕин сөҕүөҥ сытаататын, Эрэтим өйдүүрэ алыһын. Баал Хабырыыс
3. элэк. Тугу да сатаабат, олоххо үөрүйэҕэ суох эдэр киһи. ☉ Молодой человек, не приспособленный к жизни, ничего не умеющий
Бүгүн оттон уон аҕыстаах эрэттэр Аты сатаан көлүйбэттэр. И. Гоголев
Мээнэ мэник муҥнаахтар Бэйэлэрэ бэйэлэриттэн Бэркэ диэн дуоһуйаннар, Бөтөрөҥнүүр эрэттэр. Р. Баҕатаайыскай
Орой мэник Мартышка, Осёл, Козёл уонна эһэ Мишка эрэттэр квартеттаары тииспиттэр. И. Крылов (тылб.)
4. кэпс. Күүстээх-уохтаах, хорсун сиэмэх көтөр (хол., хотой). ☉ Сильный, смелый, хищный (о хищных птицах, напр., об орле)
Ханныгын да иһин, аһылыгын эрэйэ суох булунар эрэт буолуо [хотой туһунан]. И. Федосеев
♦ Эрэттэр эрэ буолларгыт — дьон бэртэрэ буолларгыт, кыахтаах дьон буолларгыт (маны гыныҥ, оҥоруҥ; фольк. формулата). ☉ Если вы лучшие из лучших (сделайте это; фольк. формула)
Эрэттэр эрэ буолларгыт, ол (маҥнайгы) ат туоһахтатын бастакы ытыыга таптаргыт эрэ биһиги өрөгөйбүт үрдүөҕэ, биһиги соргубут сонуоҕа. «Чолбон»
ср. др.-тюрк. ерэн ‘муж, мужчина, воин’, ерэт ‘мужи, мужчины, воины’