несов. см. возбудить(ся).

с. аһыныы, аһынар санаа; возбудить чувство сострадания апыныы санаатын көбүт.

1. прич. от возбудить; 2. прил. (взволнованный) күүрбүт, долгуйбут, көтөҕүллүбүт; у него возбуждённый вид кини долгуйбут көрүҥнээх.

несов., подстрекнуть сов. 1. кого (склонить к чему-л.) киксэр, кик; 2. что (взбудоражить, возбудить) тэптэрэн биэр, күүрдэн биэр; подстрекнуть чьё-л. любопытство билэр баҕатын тэптэрэн биэр.

сов. и несов. 1. что, физ. электричестволаа (эттиги); 2. что, мед. электричествонан эмтээ; 3. кого-что, перен. (возбудить) күүрт; его речь электризовала аудиторию кини этиитэ истээччилэри күүрдү-бүтэ.

с. 1. (по гл. возбудить 1) күүрдүү, көбүтүү, көҕүтүү; возбуждение деятельности сердца сүрэх үлэтин күүрдүү; 2. ^по гл. возбудиться 2) күүрүү, долгуйуу, көтөҕүллүү; радостное возбуждение үөрүүлээх долгуйуу; 3. физиол. күүрүү; # возбуждение судебного дела суукка дьыала тэрийии.

в разн. знач. дело || деловой; кэнсэлээрийэ дьыалата дела канцелярии; норуот бүттүүнүн дьыалата дело всего народа; личнэй дьыала личное дело; дьыаланы кэпсэтии деловой разговор; дьыалата оҥор = возбудить дело (судебное) # дьыалата суох пустяки, не стоит беспокоиться.

сов. 1. кого-что ыҥыр, ыҥыран ыл; вызвать врача враһы ыҥыр; вызвать ученика к доске үөрэнээччини дуоскаҕа ыҥыр; 2. кого-что на что или с неопр. (призвать к чему-л.) ыҥыр; вызвать на соревнование куоталаһыыга ыҥыр; 3. кого на что или с неопр. (склонить к чему-л.) киллэр, көҕүт; вызвать на разговор кэпсэтиигэ көҕүт; 4. что (возбудить,' породить) көбүт, таһаар, үөскэт; вызвать аппетит аппетиты көбүт; вызвать смех күлүүнү таһаар, күллэр; вызвать гнев кыыһырыыны таһаар, кыыһырт.

сов. 1. кого-что (с земли и т. п.) ыл, өрө тарт; поднять кошелёк с полу сиртэн саппыйаны ыл; 2. кого-что (удержать на весу) көтөх; поднять чемодан чымадааны кетех; 3. кого-что (наверх) таһаар; поднять вещи на третий этаж маллары үһүс мэндиэ-мэҥҥэ таһаар; 4. что (придать более высокое положение) өрө көтөх, өрө тут; поднять голову 1) тебеҕүн өрө көтөх; 2) перен. төбөҕүн өндөт, эрдий; 5. кого-что (заставить встать) туруор; поднять лошадь аты туруор; поднять с постели туруор; 6. что (повысить) үрдэт; поднять уровень воды уу таһымын үрдэт; 7. что (увеличить) үрдэт, өрө көтөх; поднять производительность труда үлэ оҥорумтуотун ерө көтөх; 8. что, перен. (улучшить) өрө кетех, тупсар; поднять дисциплину дьиссипилиинэни ере кетех; поднять настроение санаатын ере кетех; 9. кого-что, перен. (побудить к действию) ере туруор, туруор; поднять массы на борьбу за независимость маассаны тутулуга суох буолар иһин охсуһууга туруор; 10. что (начать) оҥор, тарт; поднять восстание бастаанньата оҥор; П. что (возбудить) кетех, тэрий; поднять вопрос о чём-л. туох эмэ туһунан боппуруоста кетех; 12. что (вспахать) тиэр, хоруй; поднять целину кырыс сири тиэр; # поднять глаза ере кер; поднять голос тылла кетех; поднять оружие сэриилэһэн бар; поднять паруса барарга оҥоһун; поднять на смех күлүү-элэк оҥоһун, күлүү гын.

туохт.
1. Сахсатан биэр, көпсөркөй гын (туох эмэ чиҥи — үксүн буору). ☉ Рыхлить, разрыхлять, делать неплотным (напр., почву)
Уу кутара, сыыс от ыраастыыра, буор көбүтэрэ. И. Федосеев
Ото саҥа бытыгырыырын кытта, эрээттэр икки ардыларынааҕы буору көбүтэллэр. КВА Б
2. Тугу эмэ (хол., быылы) хамсатан өрүкүт, өрө көтүт. ☉ Поднимать, взметать, вздымать вверх (напр., пыль)
Быылы көбүттэ. — Кураанах уһаат тиҥкинээн-таҥкынаан, Көстөөх сиртэн көҕөнү көтүтэн, Көппөҕү көбүтэн, Суол дьонун соһутан, суостаах сурахтанан, Сулукучуйан истэ. В. Чиряев
Аҥыр бадарааны көбүтэр. Р. Кулаковскай
3. Оргууй охсуолаан, өрүтэ тутан, көпсөтөн, сымнатан биэр (хол., сыттыгы). ☉ Легкими ударами взбивать, делать мягким, пышным (напр., подушку)
Эн турар буоларыҥ мин таспар, Тайанар этиҥ мин кырабааппар, Сыттанар сыттыкпын көбүтэриҥ, Саптынар суорҕаммын көннөрөрүҥ. Л. Попов
Хаҥас диэкиттэн утуйар бэриинэтин аҕалан, уҥа ороҥҥо көбүтэн тэлгэттэ. Күндэ
«Айаа-айа!» — диэтэ уонна оронугар саппырдаан тиийэн, сыттыгын көбүтэ түһээт, улаҕа диэки хайыһан сытта. П. Аввакумов
4. көсп. Күөдьүт, күүһүрт (туох эмэ умуллан, умнуллан, мөлтөөн эрэри). ☉ Разжигать, усиливать (что-л. остывающее, гаснущее, потаенное)
Өһөн эрэр чоҕу көбүттэ уонна күөттээн эрэр курдук үрэн сирилэппитинэн барда. Р. Кулаковскай
Саха топонимикатыгар Томскай учуонайа К.Ф. Гриценко кандидатскай диссертацияны көмүскээн, олохтоох ааптардар интэриэстэрин өссө ордук көбүттэ. Багдарыын Сүлбэ
Саһыарбыт тапталбын көбүтэн Ыраахтан суруйа сатыырым, Эстибит эрэлбин көҕүтэн Илэ да, түүлбэр да саныырым. Дьуон Дьаҥылы
5. көсп. Көҕүт, төрүттээ, үөскэт. ☉ Вызвать, возбудить, породить
Кокцидиоз диэн биир килиэккэлээх микроорганизм көбүтэр ыарыыта. ДьСИи
Айылҕаҕа анаммыт сүрэҕи-быары сайан киирэр дьоҕус лоскуйдар сырдык иэйиини, дириҥ чувствоны көбүтэллэринэн ордук тиийимтиэлэр. ФЕВ УТУ
Идиэйэтигэр муҥура суох бэриммитэ бэрдинэн бэйэтигэр ытыктабылы киһиэхэ көбүтэр. Л. Толстой (тылб.)
6. көсп., сөбүлээб. Урут буолбуту, умнуллубуту эмиэ хат сөргүтэн, эргитэн таһаар. ☉ Ворошить, вновь поднимать старое, забытое
Холкуоһу куорҕаллаан, холкуос үбүн ыһан, дьон бөҕөнү сэрии саҕана аччыктаппыт, сутаппыт киһи. Оннук киһини көбүтэргэ ким эһигини киктэ? Далан
Онон былырыын көрүллүбүт барадабыастар дьыалаларын, быһаарыллыбытын быһыытынан, хат көбүтэр наадата суох. «ХС»
Кэлэн хас да хонон баран, Дубровскай дьыаланы көбүтэн көрүөн баҕарбыта. А. Пушкин (тылб.)
◊ Көбүтэр мас булт. — муҥха ийэтигэр баайыллар обургу хаптаһын, лоппунуок. ☉ Большой деревянный поплавок, прикрепляемый к верхней части мотни невода.