уст. волшебство, колдовство, чары.

волшебство, чародейство, колдовство; ап үөрэҕэ обучение магическим приёмам # илии аба умение, мастерство в рукоделии.

только мн. 1. уст. (волшебство) ап, хомуһун; 2. (обаяние, очарование) абылыыр кэрэ.

аат. Алыбы көрдөрүү; алып күүһүнэн баһыйыы, сүүйүү. ☉ Волшебство, колдовство
Аһара ыарахан трюгу итинник олус чэпчэкитик толоруу билбэт киһиэхэ, кырдьык, алыптааһыҥҥа чугаһыыр этэ. ДьДьДь

аат.
1. Хомуһун, ап күүһүнэн санааны, сүрэҕи сүүйүү. ☉ Волшебство, чародейство
Дьиктини уонна айылҕа күүһүн таһынан күүс булкуһуутугар итэҕэйбэт «абылааһын дьыалатын маастардара» аатырбыт иллюзионист сэкириэтин арыйа сатаабыттара да, кыайбатахтара. ДьДьДь
2. көсп. Бэйэҕэ тардыы, таптатыы, умсугутуу (хол., кэрэ дьүһүнүнэн). ☉ Очарование, обаяние, пленительность
Тылынан киһини абылааһын — дьэ бу кырдьык искусство! И. Данилов

аат. Ап күүһэ, ойуунудаҕан аба. ☉ Волшебство, колдовство, чары
Мин бэйэлээх Албаспын алкыйан Хомуһуммун хомунан Хотой кыыл буоламмын көттүм. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кини бэйэтин туһугар эмиэ аатын киһи ааттаабат, оҕонньорунааҕар ордук хомуһуннаах удаҕан этэ. Н. Якутскай
Ордьонумаан ойуун хомуһунун көрдөһөн ааттаһан ылбыт дииллэр. И. Гоголев
ср. др.-тюрк. ховуз ‘заклинание для изгнания злого духа’

аат., фольк. Албын-көлдьүн киһи, түөкүн (үксүгэр Аллараа дойду абааһытын бухатыыра). ☉ Обманщик, мошенник (обычно злой богатырь-абаасы Нижнего мира)
Онуоха айыы бухатыыра саҥара турар үһү: «Дьэ-буо... Аҥардас харахтаах абааһы уола, соҕотох харахтаах соҕуруу уола, түгэх дойду түөкүнэ, дириҥ дойду дьилбинэ, анараа дойду албына, мин диэтэх киһини атаҕастааҥҥын баран уоран-талаан кэлбитиҥ». С. Данилов
Ханна тиийэн улуу дойду урдустарыттан, дириҥ дойду дьилбиттэриттэн боҕуттан уһун уҥуоҕа урусхал буолуоҕун ким билиэй? Далан
ср. др.-тюрк. йелвин 'волшебный' (от йелви 'волшебство')

1. даҕ. Көнөтө, истиҥэ суох, үөннээх, куулдьаҕалаах, кубулҕаттаах. ☉ Неискренний; хитрый, коварный, мошеннический
   Аттаахтан кымньыытын халыыр, Сатыыттан тааҕын талыыр, Албын-көлдьүн ыраахтааҕы Ар-бур тыла сатарыйда. Эллэй
   Кукаам, хоп-сип, холуннарыы Дьааттаах оҕо тапта дуу? Эбэтэр атаҕастаныы, Албын-көлдьүн таптал дуу? Баал Хабырыыс
2. аат суолт.
3. Чиэһинэйэ суох, кирдээх, түөкүннүү ньыманан тугу эрэ ситиһэ сатааһын, куулдьаҕаланыы, түөкүннээһин. ☉ Мошенничество, плутовство; коварство, обман
   Кини [ыт] хантан сэрэйиэй, албын-көлдьүн диэн тугун билиэхтээҕэр билбэтэх ордугун. Н. Лугинов
4. фольк. Ап-хомуһун, кубулҕат. ☉ Волшебство, оборотничество
   Туох албынынан-көлдьүнүнэн кыайдыҥ буолла? Мин киһи кубулҕаппынааҕар эйиэнэ орто. Ньургун Боотур

I
аат.
1. Итэҕэл быһыытынан айылҕаҕа уонна киһиэхэ сабыдыаллыыр кистэлэҥ күүстээх дьиктилээх албас, хомуһун. ☉ Колдовство, чародейство, волшебство
Оннооҕор буолуох былыргыттан кэлсибит апка абылатар, үгэскэ сүгүрүйэр кинитээҕэр буолуох бааллар. Н. Заболоцкай
Ол дойдуттан хомуһун бөҕөҕө уһуйуллан, ап бөҕөҕө алкыллан, аар-саарга аатырар ойуун буолан тахсыбыта. Болот Боотур
Чарчыына иһит арыгы туруоран, көрдөһөн-ааттаһан, ойуун абын өһүлтэрбит. И. Гоголев. Тэҥн. хомуһун
ср. монг. аб ‘волшебство’
2. көсп. Ким-туох эмэ киһини умсугутар, тардар күүһэ. ☉ Колдовская, чарующая сила кого-чего-л.
Онтон ыла таптал абыгар ылларар санаата суох этэ. Н. Габышев
Үөрэх арчылаах абынан Үтүөрпүт элбэх буойунун Эйэҕэс махтал суругун Эн остуолгар ааҕабын. И. Чаҕылҕан
Ити бары сырдык хааннаах, Күөх харахтаах, нуучча дьоно Поэзия абынан Мин бэркэ билэр дьонум. С. Данилов
II
даҕ. -Аҕ, -ар, -аһ — диэн саҕаланар олохторго сыстар: ап-аҕылас, ап-араҕас, ап-аһыы. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся со слогов -аҕ, -ар, -аһ: ап-аҕылас ‘весьма тяжело дышащий, с очень коротким ды-ханием’, ап-араҕас ‘желтый-прежелтый’, ап-аһыы ‘очень кислый, острый, креп-кий’, ап-арылхай ‘очень большие и свет-лые (о глазах)’
Кытарчы уойбут кө-рүҥнээх эрээри, субу кирилиэһи сабыс-саҥа тахсан турар киһилии, ап-аҕылас. «ХС»
Уйаҕа собус-соҕотох, ап-араҕас аппаҥныыр айахтаах, саллаҕар бастаах, баҕа курдук баҕайы бахчаллан олороро. И. Федосеев
Кини ап-арылхай харахтарынан тургутардыы көрдө. «ХС»
Ап-аһыы көлөһүн киһи хараҕар киирэр. Н. Павлов
Ананий хас эмэ хонукка буруону сиэбититтэн ыалдьыбыта. Наар ап-аһыы буруонан тыынар курдуга. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. сап: сап-сарыҕ ‘темно-желтый’

аат. Киһи санаатын, иэйиитин сүүйэр, баһылыыр күүс. ☉ Волшебная сила, волшебство; очарование
Айылҕа алыбын этигэр-хааныгар иҥэриммит киһи олус ыраас санаалаах буолар. И. Гоголев
Күннээх саас, мутукча тылларын саҕана, Мин таптал алыбын аан бастаан билбитим. Эллэй
Айаал дойдутугар таптала окко-маска иҥэн хаалан баран дьикти алыбынан илгийэргэ дылы. Н. Лугинов
△ Киһини сөрүүр, үктэтэр кубулҕат, албын-көлдьүн быһыы. ☉ Коварство, обман
Ити таҥас-сап, мал-баай барыта албын алып. А. Сыромятникова
Аллараа бөҕө ааҥнаатаҕына Албыннаһар алып ас, Көстүбэт бөҕө күөтээтэҕинэ Көрдөһөр көҥсү ас кини [арыгы] буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
△ Киһини сөхтөрөр албас, күүстээх ньыма. ☉ Эффективное, впечатляющее средство, способ
Ууттан уоту уматар Улуу алып бу эбит! С. Зверев
Биһиэхэ суох олоҥхолор Кэпсиир алып албастара, — Үрүҥ тыыҥҥа өллөй буолар Үс салаалаах кымньыылара. И. Эртюков