несов. 1. см. залить; 2. прост, (врать, обманывать) халыт, сымыйалаа, албыннаа.

1) разг. врать, лгать; кини сиикэйдиир он лжёт; 2) диал. есть свежую сырую рыбу.

модальное сл. выражает субъективное подтверждение отрицания: сымыйанан , биирдэ сэмэлэнэ илик не стану врать, он ни разу не получал порицания.

1) лгать, врать; сымыйалаама не ври; кини кутталыттан сымыйалаата он соврал от страха; 2) перен. разг. ошибаться; бу чаһы сымыйалыыр эти часы показывают время неправильно.

нареч. 1. (яростно) сүрдээхтик,. харса суох; отчаянно защищаться харса суох көмүскэн; 2. разг. (очень) наһаа, сүрдээхтик, кэрээнэ суох; отчаянно врать кэрээн> суох сымыйалаа.

туохт. Баар чахчыны уларытан, токурутан эт, кэпсээ. ☉ Говорить неправду, лгать, обманывать, врать
Эмээхситтэр сымыйалаабатахтар: Нина …… үтүө асчыт эбит. Далан
Ол аата тыыны аҕаллахтара. «Сидор Бакланов сымыйалаабатах» дии санаабытым. Н. Якутскай
[Икки суруктан] хайаларын да кырдьыктаммакка сылдьабын, иккиттэн биирдэрэ сымыйалыыр. М. Доҕордуурап. Тэҥн. сиикэйдээ

туохт.
1. Мииҥҥэ лап сата кут, миини лапсанан тумалаа. ☉ За правлять суп лапшой
Никита элбэх гына мииннээн, лапсалаан сахалыы э т б у һ а р а н б и л г и т э р. Н. Лугинов
Мииҥҥин лапсалаа. Оргуппахтаан баран, амсайаар. Н. Габышев
2. көсп., кэпс. Онно суоҕу сымыйалаан кэпсээ. ☉ Врать, лгать; говорить вздор
— Оттон бары лапсалыыбыт буолбат дуо? — Лапсалыыбыт… С ы м ыйалыыбыт диибин, — Прошка буруйдам мыт оҕолуу тэпсэҥнээтэ. Э. Соколов

I 1) уст. рел. грех || грешно; таҥараҕа аньыы грех перед богом; ыар аньыы тяжкий грех; дьиэҕэ иһиирэр аньыы свистеть в доме грешно; сымыйалыыр аньыы врать грешно; аньыыны саҥарыма так не говори—грешно; аньыыга киир = а) впасть в грех, согрешить; б) перен. делать что-л., участвовать в чём-л. (хотя бы в самой малой степени); 2) вина, проступок; аньыым суох (это) не моя вина; я в этом не виноват # аньыыбын тугу кистиэмий ! что греха таить!; аньыыгын эт = а) клясться, божиться; уверять в чём-л.; б) исповедоваться; аньыы иннигэр ни за что; аньыыта таайар (или тардар ) он расплачивается, он несёт наказание за свой прежние грехи; аньыыта туолуо наступит час расплаты, придёт конец его злодеяниям; аньыы этии исповедь.
II межд. выражает испуг, изумление, осуждение, запрещение ой, о; аньыы , саҥарыма ! ой, так не говори!; аньыы даҕаны! модальное словосочет. грех-то какой!; грешно же!; аньыы эбээт ! а) о, какой грех!; б) о, какой ужас!

аат.
1. Кыра биэдэрэ. ☉ Маленькое ведро, ведёрко
Микиитэ солуурчаҕын соруйан илгиэлээн таҥкыната-таҥкыната, көлүйэ күөлтэн уу баһа сүүрдэ. Амма Аччыгыйа
Алтан солуурчахха уу сылыйан сырылыыр. И. Данилов
Уот оттон баран, солуурчаҕын ылан, маартан уу баһа киирбит. А. Фёдоров
2. Ас буһарарга, аһыырга аналлаах көстүрүүлэ курдук кыра тимир иһит. ☉ Котелок
Суумкам иһиттэн убайым бэлэхтээбит саллаат солуурчаҕын таһаардым. Суорун Омоллоон
Старшина …… солуурчахпар тобус-толору хааһы куттаран биэрдэ. ВМП УСС. Мин өр кэмҥэ саллаатынан сылдьыбытым, саллаат солуурчаҕыттан элбэх миини испитим. Саллааттар с. 1967
♦ Солуурчаҕын абырахтыыр — олоҕо суоҕу оҥорон көрөн кэпсиир, сымыйалыыр. ☉ Бессовестно врать, рассказывать небылицы. Биир эмэ киһи «Ойуунускайы, Эллэйи, Уурастыырабы билэбин, көрүтэлээбитим», — диирин соччо итэҕэйбэт этим
Солуурчаҕын абырахтыыр ини. «ХС»
Сааны ылаары, албынныыгын, Солуурчаххын абырахтыыгын! Эдэр доҕоор, сааланыаҕыҥ, Эһиил сыал ыттарыаҕым. «ХС»

1. аат.
2. Баары соруйан токурутан көрдөрүү, албын. ☉ Ложь, неправда, обман
   Марыына миигин таптыыра сымыйа буолбатах. Н. Неустроев
   Итинник дойҕохтору истэ-истэ, маҥнай мин өһүргэнэн, туос сымыйаларын дакаастыахпын санаталыырым. Софр. Данилов
   «Сымыйа да буоллар төлөөн көрүөҕүҥ», — диэн биирдэстэрэ хаһыытыыр. Эрилик Эристиин
3. Сыыһа өйдөөһүн, алҕас санааһын, бутуллуу. ☉ Заблуждение, неправильное, неверное представление, ошибка
   Булчуту тыаҕа сылдьара буолуо диэбиттэрэ сымыйа эбит. Софр. Данилов
   Суор өлүгүнэн эрэ аһылыктанар диир сымыйа. И. Федосеев
   Фантазия олохтон адьас тэйдэҕинэ, холобур, эрэлиигийэ итэҕэлигэр оҕуттаҕына, кини туох да оруна суох, сымыйа буолар. Г. Васильев
4. даҕ. суолт. Алҕас, сөбө суох, сыыһа (буруйдааһын, сурах). ☉ Ложный, неправильный, ошибочный (напр., обвинение, слух)
   Нариччаан ытаатар уонна дьүөгэ кыргыттарыгар андаҕайдар да — ким да эрэммэт, сымыйа сурах кулахы курдук сыыла сылдьар, сытын тарҕатар. Н. Габышев
   [Ааныка:] Саҥа үүнэн, улаатан эрэр оҕону сымыйа суолунан киртитэ сылдьар дьоҥҥо-сэргэҕэ сэттээх буолуо дии саныыбын. С. Ефремов
   Ыстапаан санаан көрдөҕүнэ, соһумар үөрүү уонна сымыйа да буолуон сөптөөх. И. Никифоров. Утар. кырдьык
   ср. кирг. шубурт ‘врать’, чув. суйа ‘сложный’