межд
сиргэнии, кэлэйии. Тьфу, какая гадость!

бран. дрянь || дрянной; дирээн таҥас дрянная одежда; дирээн киһи дрянной человек, дрянь человек.

аат., үөхс. Дьиккэр, үөдэн. ☉ Дрянь, ничтожество. Бу албынынкүтүрүн, дирээн

аат., үөхс. Сидьиҥ киһи, дирээн. ☉ Негодяй, сволочь, дрянь
Сымыйалаама, көҕөрбө. Киһини утары көрөн олорон сымыйалыыргыттан сааппаккын даҕаны. ЖЕ ИОК

межд. выражает презрение, отвращение, разочарование фу, фи, гадко, скверно; пахай, тоҕо куһаҕанай! фи, как гадко!; пахайбын ньии! фу, какая гадость!; да ну, какая ерунда!; пахай даҕаны модальное словосочет.: пахай даҕаны, хобу таһыма! не сплетничай, слушать тошно!; ср. па.

даҕ., оҕо тыла. Куһаҕан, мөкү (оҕо кими, тугу эмэ абааһы көрөн этэр тыла). ☉ Плохой, нехороший (слово, выражающее неприязнь ребенка к кому-л. или неприятие им чего-л.)
Бу дьээдьэ каака. Миин каака, испэппин. — Хаачыал-маачыал Төлө мөхтө. Хаачыал-маачыал Умса көттө. Харах уута тахсан кэллэ, «Хаачыал-маачыал Каака!» — дэттэ. К. Сосин
ср. русск. детск. кака ‘фи, гадость, грязь, помет’

аат., үөхс. Үөдэн, абааһы, адьарай. ☉ Чёрт, дьявол, дрянь
[Баһылай:] Үчүгэй буолаарай диэн сылыктаан, биир кыыс оҕону булан, оҕобор ылан биэртим, куһаҕан, чэпчэки үүсээҥи түбэспит эбит. А. Софронов
[Омуннаах Уйбаан тахсаары туран:] Бэйи, үүсээҥи, көрдөөбүккүн биэриэм. Н. Неустроев
Сиэллэҕинэ, [сур соноҕос] балтараалыы ыллар харыһы хардарар. — Хардарыан сөп үүсээҥи эбит! — диир Бүүчээн оҕонньор. — Түөһэ эттээх, моонньо сэтэлээх. Амма Аччыгыйа

скверный, мерзкий, отвратительный; быдьар тыллар скверные слова; быдьар тыллаах сквернослов; быдьар тылларынан этистилэр они наговорили друг другу много гадостей.

аат., кэпс., ахсарб. Барыбарыта, буолар-буолбат, ол-бу сээкэй (сороҕор иттэ барыта диэн тут-лар). ☉ Всякая дрянь, мелочь
«Суор кырдьаҕаһын, эдэрин билбэт аата иттэ бары ыраахтааҕы буолбут буола-буолалар»,- диэн эйигин сиилии-одуулуу олорор дэһэллэр. Саха ост. I
[Үчүгэй Үөдүгэй:] Бырдах олус элбээтэ. Минньигэс сыттаах боҕуруоскай оту аҕалан ыһаар, буруота таһаар. [Куһаҕан Хочугур:] Ээйиис, буолумуна, эмиэ туохпут иттэтэй, эрбэһин да үргээн аҕалаа инибин. И. Гоголев
- Ханнык балыгы бултуугутуй? - Чыыры, үүкүнү, сыыс иттэ балык үгүс. Далан
«Кээс, доҕор, сатамматахтар дии, арааһы, иттэни толкуйдаан!» - Лааһар сөхпүтэ. «ХС»

аат.
1. Туой булкаастаах кумах биир кэлим буола силимнэспититтэн үөдүйбүт кэбирэх, үксүгэр араҥалардаах дьапталҕа таас. ☉ Глинистый песчаник; дресва
[Хайаҕа] Үүттүүр коронкалар буруолуу-буруолуу дьилэй дэриэспэни дьөлө ытыйаллара. Онно кэлин динамиты угаллара уонна дэлби тэптэрэллэрэ. И. Данилов
[Кулун Куллустуур] Сордоҥ балык уорҕатын Субуруччу уурбут курдук, Тимир килиэ муостатын Дэриэспэ курдук дэлби түһэн кэбистэ. ТТИГ КХКК
2. үөхс. Баҕайы, дирээн. ☉ Дрянь, негодяй
[Бүөтүр (уолу баттаҕыттан харбыыр, хаһыытыыр):] Дэриэспэ, баттыыгын дуо? Амма Аччыгыйа
[Күөх Көппө (соһуйар):] «Айа-айа! Оҕонньор, иирэн кэллиҥ дуу?» (Атын сиргэ) «Топпот кинээс дэриэспэ». Суорун Омоллоон
[Ааныка (оҕонньорун):] Бу дэриэспэ туох буола сылдьарый! Бу хайаларын оҕотун уоран аҕалла. С. Ефремов
◊ Дэриэспэ таас - кумах уонна туой булкуспутуттан үөскээбит үлтүрүйүмтүө таас. ☉ Дресвяный камень
Өлүү таалатын үрдүгэр Өттүктүү сыттаҕына Дэриэспэ таас тыаһа Дэлбэритэ ыстанна. П. Ойуунускай
[Киирик:] Дьэ бу баар Элиэнэ эбэ хотун биир маанылаах дэриэспэ таас тумула, ааттаах Чөмчөҕөн хайата диэн. С. Ефремов
Бүлүү дэриэспэ таас хайалара, өрө сүгүллэн тахсан баран, аллараа чарпа буолан саккырыыллара. И. Данилов
русск. дресва