гнёт, притеснение; насилие; гонение; батталы утары охсуһуу борьба против гнёта.

только мн. 1. тех. кытарча (ытарча, ытачча), чыскы, кытаҕас; 2. перен. (гнёт) ытарча, кытаҕас, кыһарҕак.

только мн. 1. (у лошади) буута, атах баайыыта, бакаайы; 2. (верёвка, ремни и т. п.) кэлгиэ, баайыы, хандалы; 3. перен. (бремя, гнёт) бакаайы, боҕуу.

аат. Ким эмэ батталыгар түбэһии. ☉ Попадание под гнет кого-л.
Ынырык баттал баара – кыра омук быһыытынан самнары баттаныы, күөмчүлэнии, киһиэхэ ааҕыллыбат буолуу. Амма Аччыгыйа

аат. Сыарҕаҕа эбэтэр массыынаҕа тиэллибит оту баттатан кэлгийэр (өтүүлүүр) мас. ☉ Бастрык (гнет для сена)
Оҕонньор балтарыгын сүөрэн, сыарҕаҕа отун сороҕун иһирдьэ төттөрү быраҕаттаата. Амма Аччыгыйа
Кыратык тиэйбит отум балтарыгын кыайан тарпакка, эрэй да бөҕөнү көрбүтүм. Г. Колесов
Сэниэтэ суох массыынаны эргийэ сылдьан, өтүүтүн сүөрэн балтарыгын төлөрүттэ. К. Турсункулов (тылб.)
ср. тюрк. бастырык ‘гнет, бастрык’

1) тяжесть, груз, гнёт; сохсо баттыга гнётник в плашке (в ловушке на зверя); 2) костыль; 3) подпорка (обычно у двери как знак отсутствия хозяев); аан баттыга подпорка двери; сыарҕа баттыга продольные скрепы саней # ыар баттык гнетущая тяжесть.

и. д. от төлөрүй = освобождение; батгалтан төлөрүйүү освобождение от гнёта.

несов. что 1. (сгибать) иэх, өҕүлүннэр, токурут; 2. разг. (клонить к чему-л.) иэх, иэҕилиннэр; я вижу, куда он гнёт кини хайа диэки иэҕилиннэрэн эрэрин көрөбүн (өйдүүбүн); # гнуть шею (или спину) перед кем-л. сүгүрүй, ньылаҥнас; гнуть горб (или спину) сискин көннөрбөккө үлэлээ.

1) выбрасывать, выкидывать; отбрасывать, откидывать; күрдьэҕинэн эс = выкидывать что-л. лопатой; хаары эс = отбрасывать снег; 2) перен. упразднять, ликвидировать, уничтожать; батталы эс = сбросить гнёт; 3) снимать, убирать (охотничьи и рыболовные снасти); илими эс= снимать сети; 4) разряжать; взрывать; сааны эс = разрядить ружьё; динамиты эс = взорвать динамит. эсер ист. эсер.

и. д. от босхолоо = 1 освобождение; үлэттэн босхолооһун освобождение от работы; батталтан босхолооһун освобождение от гнёта, угнетения.