даан биэр = см. даам : даам биэр =.

даан биэр (бэрин) көр даам
Маныаха оҕонньор эппит: «Кинилэр даҕаны күүстэрэ мөлтүөҕэ, саат даҕаны буолуоҕа даан биэрдэххэ». Саха фольк. Куттанан майааттар даан бэринэллэр уонна кыыстарын ойох биэрэллэр. Саха сэһ. II

көр аам-даам
Ахсынньы аам-дьаам тымныыта, Аргыйан-чыскыйан түһэҥҥин, Аата тоҕо сүрдээххиний? С. Васильев
Тиит чоҕунуу итиинэн сирэлийэн Аҕыс ыйдаах аам-дьаам кыһыны сыһытабыт, Күн улууһун, айыы аймаҕын үксэтэн, Үйэлэр ыар мискиирдэрин уйабыт. Н. Босиков
Бүтүннүү — тоҥ хаар! Бүтүннүү — күр муус! Кырдьык, бадаҕа, Аам-дьаам кыһата манна эбит. Суорун Омоллоон

көр аам-даам
Биһиги өбүгэлэрбит, Биэс саха саҕаттан Хардаҕас маһы кытта хатыһан, Аан-дааны кытта охсуһан, Кыыкы балыгы кыынньаран Муҥнанан-сордонон Олорбуттара буолуо эбээт. С. Зверев
Алаас иһэ, Аппа толоон Аан-даан тымныы Хойуу чаан туманынан Кутуллубуттар. П. Тобуруокап
Манна дьыбар, Аандаан тымныы Мастары тоһуталыыр, Аһыннарыах курдук хамныы, Үөт хаарга саһа сатыыр. С. Данилов

I
тыһыгыраа диэнтэн холб. туһ. Тыастар тыһыгырастылар, сааларын сомуогун туруордулар быһыылаах. И. Никифоров
Түүн үөһүгэр мастар тымныыттан, аам-даам ахсынньыга курдук, тоҥон тыһыгыраһа тыаһыыллара. В. Миронов
Араас мелодиялары таһааран мас ньуоскалар лаһыгырастылар, балалаайкалар тыҥкынастылар, трещёткалар тыһыгырастылар. «ББ»
II
даҕ. Тыһыгыраан тыаһыыр. ☉ Потрескивающий часто и негромко. Тыһыгырас тыас тыаһаата

туохт.
1.
часкый диэн курдук. Сибиинньэм оҕото бокуойа суох чыскый да чыскый буолла. И. Сосин
Чиэнэ, ыарыытыттан чыскыйа түһээт, тойон илиитин төлө садьыйда. И. Данилов
Эһэтин оҕото чыскыйара тохтуох курдук буоллаҕына, илгиэлээн ытатан биэрэр. М. Чооруоһап
2. Уордаахтык, сытыытык иһиир, тымныынан сабыта биэр (күүстээх тыалы, чысхааны этэргэ). ☉ Свистеть, лютовать (о вьюге)
Ахсынньы аам-даам тымныыта, Аргыйан-чыскыйан түһэҥҥин Аата, тоҕо сүрдээххиний? С. Васильев
Киэҥ Лена чыскыйар чысхаана Түөстэргэр төлөнү түһээртэ, Хотугу дойдубут кыс хаара Сүрэххэр сырдыгы киллээртэ. Л. Попов
Адаардаах хадаардар арҕастарынан тыал кыйыдыйан, чыскыйан ааһара. Н. Абыйчанин. Тэҥн. часкый

туохт.
1. Ыҥыырга, көлүүргэ үөрэт, көлө гынарга бэлэмнээ, сыһыт. ☉ Приучать к седлу или упряжке, объезжать
Чаппа уола аҕыйах хонуктан бэттэх баар-суох баайын, түөртээх сур соноҕоһу, айааһаан дьэргэтэн сылдьар. Амма Аччыгыйа
Остуорас Түмэппий оҕото Лэгиэнтэй, Кунаны айааһаан сир тиэрбит сэгэртэй. С. Васильев
Тап-тап-табакам, Айааһыам эйиигин! Чэчир-72
2. көсп. Кими, тугу эмэ бэйэҕэр бас бэриннэр, тугу эрэ баһылаа. ☉ Приучать, покорять кого-что-л.; овладевать кем-чем-л.; осваивать что-л. Аҕаларбытын кытта Атах тэпсэн тураммыт Айааһаабыппыт Хабыр айаннаах Халлаан харааптарын. Н. Рыкунов
Бу хотугу тыйыс айылҕалаах кыраайы айааһыылларыгар, дойду оҥостоллоругар кыаҕы биэрбит балык диэн — мунду! Багдарыын Сүлбэ
Аам-даам тымныыгын, Анысхан сата тыалгын, Аргыар муус тыыҥҥын Аттыы, «саттыы» айааһыахпыт. Күннүк Уурастыырап
Эмньик аттыы ахсымныыр Эдэр сааһы айааһаан, Аны үлэ саҥалыы, Ааны аста аан бастаан. Р. Баҕатаайыскай

сыһ.
1. Төлө ыыппат гына; ыпсары, хам (кими, тугу эмэ ыл, тут). ☉ Крепко, плотно, тисками (хватать, держать кого-что-л.)
Кырааннар булуоктары ытарчалыы кытаахтаан таһаараллар. А. Фёдоров
Аккаастанаары илиитинэн садьыаланан көрбүтэ да, анараа эристиин ытарчалыы харбаабыт. Е. Неймохов
Ытарчалыы хам тутуута төһө кытаанаҕын күлүүһү тардаргар билэҕин. ПАЕ ЭАБ
2. көсп. Олус күүскэ, ааһан-араҕан биэрбэттии (куус — хол., санааны, иэйиини этэргэ). ☉ Как в тисках (держать — напр., о мыслях, чувствах)
Ааһар күннэр улам баттаан, кутусүрү көтүтэр санаа-оноо ытарчалыы ыбылы кууһан истэ. Н. Борисов
Куттаныы, уолуйуу, кэлэнии, кэмсинии — барыта кинини түүрэ кууста, ытарчалыы ытырда. СҮК
♦ Ытарчалыы ыл (ыллар) — 1) ханна да ыыппат, төлөрүппэт гына кими, тугу эмэ кыһарый, күөмчүлээ. ☉ Зажать в тиски кого-что-л., лишая свободы действий
Биир күн эккирэтиһии үлүскэнигэр, тула өттүлэриттэн ытарчалыы ылларбыттарын биирдэ өйдөөбүттэрэ. Н. Лугинов
Улам-улам ытарчалыы ылан, ыган, тастан кэлэр көмөнү быһан бэриннэрии этэ. А. Данилов
Сотору Колчак былааһа Саха сирин ытарчалыы ылбыта. Н. Габышев; 2) кими, тугу эмэ ыпсары, хам ыл (хол., айылҕа күүһүн, ыарыыны этэргэ). ☉ Сковать, прихватить кого-что-л. (напр., о холоде, боли)
Саха сирэ таһырдьа тахсыбыт киһини ытарчалыы ыбылы ылар аам-даам тымныытын ким билбэтэ баарай! Н. Якутскай
Нартаахап өндөйөн үнүөхтээн эрдэҕинэ, абытай ыарыы ытарчалыы ыга ылла. Софр. Данилов
Индигиир эбэ хотун икки кытылларынан кыдьымах муустарынан ытарчалыы ыга ыллара, кылыгырыы, будулуйа уһунна. Ф. Филиппов

1. Үөһэттэн саккыраан түс, сүүрүгүр эбэтэр туох эмэ убаҕаһынан иһити толор; хотоол сиргэ халыйан таҕыс (хол., халаан уутун туһунан). ☉ Струиться, стекать сверху, литься в какой-л. сосуд; разливаться (о половодье)
   Аппа сир устун Айманан айаннаата, Хотоол устун Кутуллан куугунаан кулдьугураата. А. Софронов
   Кыайыы көрдөөх ыһыаҕар Кымыс буолан кутуллан Көмүс чороон иһигэр Күлүмүрдээн көһүннүн. П. Тулааһынап
2. Туох эмэ бытархайы (туораах бурдугу, кумаҕы, хаары о. д. а.) кут, тох. ☉ Рассыпать, насыпать что-л. сыпучее (зерно, песок, снег и т. д.)
   Абааһыны дьиэҕэ киллэрбэккэ кыйдыыр ньыма үгүс. Аан холуодатын анныгар уоттаах күлү кутуллар. Абааһы аал уоттан олус куттанар. Амма Аччыгыйа
   Ыччакабын даа! Хаар эмиэ саҕатыгар кутулунна. П. Тобуруокап
3. Биир бириэмэҕэ элбэх буолан киирэн, дьиэни толор. ☉ Заполнить помещение собой (о вошедших одновременно в большом количестве)
   Чэ, баран аһыах. Билигин эмиэ кутулла түһүөхтэрэ. Софр. Данилов
   «Атастаар, манна ааһыҥ!» — диэн учуутал саҥата иһиллэрин кытта маскарааттар биһиги баар сирбитигэр кутуллан киирбиттэрэ. Д. Таас
4. Ууллубут металтан киэпкэ, халыыпка кутан оҥоһулун. ☉ Изготовить что-л. литьем расплавленного металла
   Боруонсаттан кутуллан, Ленин, эн, Тураҕын киэҥ саала иһигэр Эн иннигэр кыыһар төлөнүнэн Кыһыл Знамя нөрүйэр. П. Тулааһынап
   Кыһыл көмүстэн кутуллубут кур тылыгар биһиги олоҥхобут сюжетыгар хабааннаах ойуу оҥоһуллубут. Эрчимэн
5. көсп. Тарҕан, дуораһый, иһилин (муусука, тыас о. д. а. тустарынан). ☉ Распространяться, разливаться, литься, звучать, слышаться (о музыке, звуке и т. п.). Күөх тыам тыллаах чыычааҕа күйгүөрдэҕэ диэбитим, Хомус холоонноох куолаһыҥ Кутуллан эрэр эбит дии. С. Данилов
   Этим сааһынан, уҥуоҕум куодатынан, Хааным тымырынан, Тула өттүбүттэн Дорҕоонноох муусука Долгуйа кутулунна. С. Зверев
6. көсп. Өйгө-санааҕа, сүрэххэ-быарга иҥ, түс, долгут (иэйии туһунан). ☉ Проникать в душу, сердце, волновать их (о чувствах)
   Тапталлаах Ильичпит эппит тыла тарҕанна Сырдык, чаҕылҕан кыыдамнарынан, Мөлүйүөнүнэн сүрэхтэргэ кутулунна Мөлтөөбөт революционнай энергиянан. Эллэй
   Киниэхэ кутуллан киирбит үөрүү хараҕын уутун ыган таһаарбыта, Өтөр уоскуйан биэрбэккэ ытаата. М. Доҕордуурап
7. көсп. Халыйан киир, үргүй (туман, тымныы туһунан). ☉ Проникать, просачиваться, заполняя пространство (о тумане); дуть, сквозить (о холоде)
   Аан аһылла түһэрин кытта тымныы тумана өрүһүспүттүү кутулунна. М. Доҕордуурап
   Алаас иһэ, Аппа толоон Аам-даам тымныы Хойуу чаан туманынан Кутуллубуттар. П. Тобуруокап

туохт.
1. Илиигэр баары кимиэхэ эмэ туттар. ☉ Отдавать, вручать кому-л. что-л. из рук в руки; давать. Ийэм кэмпиэт биэрдэ
□ Суруктарын төттөрү биэрдэ, остуол диэки ыйда. А. Софронов
Кыыһа киниэхэ үс манньыаты биэрдэ. Т. Сметанин
2. Бас билэргин, бэйэҥ киэҥҥин атын киһи ыларын, туттарын көҥүллээ, уларыс. ☉ Предоставлять, уступать другому получить что-л. свое
Үтүө киһи ыларынааҕар биэрэрин ордорор. И. Гоголев
Киниэхэ ийэ-аҕа баай мунньан биэрбэтэҕэ. А. Софронов
Ити быһаҕы кимиэхэ да биэрбэт быһаҕым. МНН
3. Кимиэхэ эмэ туох эмэ ананарын тиксэр (хол., үтүөлээх ааты, наҕарааданы о. д. а.). ☉ Давать, вручать кому-л. что-л., назначенное ему. Махтал сурук биэрдилэр. Бүгүн хамнас биэрдилэр
□ Сир түҥэтигэ буоллаҕына чугас, үчүгэй сирбитин барытын биэрэрбит сатаммат. П. Ойуунускай
[Көстөкүүн:] Сопхуос биһиэхэ ханнык баҕарар сири биэриэхтээх. Күндэ
4. Ким эмэ (хол., кыыһыҥ) кимиэхэ эмэ, кэргэн тахсарыгар сөбүлэс. ☉ Выдавать замуж
[Нараҕан:] Оҕобун ыраах, бастаах-көстөөх дьон оҕолоругар эргэ биэрэр санаалаахпын. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Уоһук:] Аҕаҥ да кырдьаҕас эйигин куһаҕаҥҥа тиэрдээри эргэ биэрбэтэҕэ буолуо. Н. Неустроев
5. кэпс. Оҕус, саай. ☉ Ударять. Сүүскэ биэр. Илиигэ биэр
□ Адьырҕа буола оҕуста — түҥнэри биэрэн түһэрдэ. «ХС»
Атын быһа биэрэн, маҥан курупааскы курдук көтүтэ турда. М. Доҕордуурап
6. Аат тылы кытта холбуу туохтууру үөскэтэр уонна аат суолтатыгар сыһыаннаах хайааһыны көрдөрөр. ☉ В сочетании с именами существительными образует сложные глаголы
Хатыҥ киһиэхэ үгүс туһаны биэрэр. Суорун Омоллоон
Софрон Данилов — элбэх кэрэхсэбиллээх айымньыны биэрбит суруйааччы. «Кыым»
Киргиэлэй бүгүн оҕолорун мунньан, күөл үрдүгэр тиһэх уруогун биэрэ олордо. Н. Заболоцкай
7. Сорох сыһыаты кытта соһуччу уонна тэтимнээхтик буолар дьайыыны көрдөрөр. ☉ В сочетании с некоторыми наречиями выражает неожиданность и интенсивность действия. Дьөлө биэр. Тобулу биэр. Батары биэр. Сабыта биэр
□ Микиитэ бэрт чобоотук туттан нууччалаан иһэн, бөтө биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Тугу этиэн булбакка, айаҕын ата-ата сапта, онтон нэһиилэ төлүтэ биэрдэ. Болот Боотур
Өлөксөй аты быһыта биэрэн кымньыылаан, бөтөрөҥүнэн түһэрдэ. В. Протодьяконов
8. -ан, -а(-ы) сыһыарыылаах сыһыат туохтууру кытта көмө туохтуур суолтатыгар соһуччу буолууну, түмүктээһини биитэр дьайыы бүтэһиктээхтик оҥоһулларын бэлиэтиир. ☉ В сочетании с деепричастиями на -ан, -а(-ы) выступает в роли вспомогательного глагола и выражает внезапность, результативность или законченность действия
Сүөдэр Хомуоһап баар буолан биэрбит. Амма Аччыгыйа
Түргэн [ыт аата] аһара охсон биэрдэ. Суорун Омоллоон
Кини биир түбэлтэни өйдүү биэрдэ. П. Филиппов
тюрк. бер, бир, пэр
♦ Аатын түһэн биэр көр аат.
□ Ааты түһэн биэримээри сыралаһан, син хачымахтаһан иһэбит. П. Аввакумов
Өбүгэлэрбит албан ааттарын түһэн биэримээриҥ! И. Сосин
Аалын баһа хоҥнон биэрбэт көр аал II. Ити киһи бытаан, аалын баһа хоҥнон биэрбэт идэлээх. Айаҕар киирэн биэр көр айах I. Демьян Васильевиһы кириитикэлээбит киһи «абытай», Антип айаҕар бэйэтэ киирэн биэрэр. «ХС»
(Ким эмэ) айаҕар уган биэр (бырах) көр айах I. Кэбис, мээнэ саҥарыма, аны киһини ол дьон айаҕар уган биэрдэхтэрэ дии. Эрилик Эристиин. Айылҕа биэрбит киһитэ — дэгиттэр сайдыылаах, барытынан атыттартан ордук (майгытынан, дьүһүнүнэн эҥин). ☉ Бог не обидел (букв. человек, которому дала природа)
Тулуурун, холкутун чааһынан айылҕа биэрбит киһитэ. Д. Кустуров. Атаххын тоһуйан биэр — биллибэтинэн, соруйан куһаҕаны оҥор. ☉ Исподтишка навредить, строить каверзы (букв. подставлять ножку кому-л.). Кини төһө да абардар, урукку доҕоругар атаҕын тоһуйан биэриэн баҕарбатаҕа. Байанай биэриэ (биэрдэ) көр байанай. Ол дьыл, байанайа биэрэн, күндү түүлээх арааһын бултаабыта. — Байанайым биэрдэҕэ тугун бэрдэй, — диэн саныы-саныы кыылын астыы сылдьыбыта. Баскын биэр көр бас II. Оҕотун туһугар баһын биэрэрин кэрэйбэт
□ Сэрии толоонугар баһын биэрдэ. А. Олбинскай
Баҕа өттүбүнэн Баспын биэрэн Барар суолум маҥхайда. А. Софронов. Биэрэрин бэскэ ыйаабыт — олус көҥөс, ыларын эрэ билэр. ☉ Жадина, жмот, скряга
Киниттэн харчы ыларыҥ саарбах, биэрэрин бэскэ ыйаабыт киһи. Буут биэр көр буут I. [Хаппытыан:] Буут биэрэргин эрдэттэн оҥоһун. А. Софронов
Оттон сорохтор куттанан да буут биэрээ инилэр. А. Сыромятникова. Даамын биэрдэ көр даам. Эдэр тустуук утарылаһа сатаан баран даамын биэрдэ, сылайда быһыылаах
□ Күбүрүнээтэр оҕонньор хайдах даамын биэрбитин туһунан Микиитэ кэпсээтэ. Амма Аччыгыйа. Дьиэк киллэримэ (биэримэ) көр дьиэк. Кини дьиэк биэрбэттии мас-таас курдук этэн кэбиспитэ
□ Хайаан да аһар, — диэн этэ сатаан кэбиспитим да, киһим дьиэк биэрбэтэ. Күннүк Уурастыырап
Иннин биэрбэт көр илин. Киһилэрэ иннин биэрбэт. Күннүк Уурастыырап
Иэдэс биэр көр иэдэс. Иирсэн, былырыын саас көрүстэхтэринэ иэдэс биэрэ сылдьыбыттара. Н. Лугинов. Иэмин-дьаамын биэрбэт (биллэрбэт) көр иэм-дьаам. Кыыс балайда өр иэмин-дьаамын биэрбэккэ сылдьыбыта
□ Оҕонньордоох эмээхсин балачча өр иэмнэрин-дьаамнарын биэрбэккэ сылдьыбыттара үһү. «ХС»
Көрдөөбүтүн биэр көр көрдөө. Сэмэн бокуонньук, баара эбитэ буоллар, кинилэри көрдөөбүттэрин биэриэ этэ. Н. Неустроев
Бэйи иннигин ылыам ээ, кыыһыҥ суоҕа буоллар, көрдөөбүккүн биэриэм этэ ээ. А. Софронов
Кулгаах тааска биэр (саай) көр кулгаах. Уол анарааҥҥы киһини өмүтүннэрэн кулгаах тааска биэрдэ. Кутуругун эрийэн биэр көр кутурук. Кэдэйэн биэрдэ көр кэдэй. Уолбут кэдэйэн биэрэн, биэтэккэ иккис тиийдэ. Кэнтиккэ киирэн биэрдэ көр кэнтик. Уу оломун, ойуур ыллыгын оччо аахса, билэ барбат оройукка дылы, онон кэнтиккэ киирэн биэриэн сөп этэ. «ХС». Мааркаҕын түһэн биэримэ көр маарка. Ханна баҕарар мааркаҕын түһэн биэрбэт гына сылдьыахтааххын. Атын сиргэ баран мааркаҕын түһэн биэримэ. Тэҥн. ааккын түһэн биэримэ. <Ыраас> мууска ууран биэр көр ыраас. Кини ис санаатын барытын ыраас мууска ууран биэрдэ. Нуорматын биэр көр нуорма. Киирбитигэр аҕата нуорматын биэрдэ
□ «Ньолоруһан эриҥ — нуормаҕытын биэриэм»,— диэн сибигинэйэн эттэ. Р. Баҕатаайыскай. Олоҕун биэрдэ көр олох. Ийэ дойдутун иһин олоҕун биэрбитэ. Эйэлээх олох туһугар үгүс киһи олоҕун биэрбитэ. Олорон биэр көр олор. Олорон биэрэр сыыһа, хардаран хаһыакка суруйуохха
□ Земпредел туһунан сыыйа сүбэлэһиэхпит, олорон биэриэхпит суоҕа. С. Васильев
Таах олорон биэрдэххэ сүгүннээбэт аһыҥас буоларыгар тиийбит... Болот Боотур. Өйө кылгаан биэрдэ көр өй. Мүччүргэннээх түгэҥҥэ өйө кылгаан биэрбэтэ буоллар
□ Биһи бэйэбит өйбүт кылгаан биэрэн, таҥара кэскилиттэн бокуонньукпутун матардахпыт дии. Эрилик Эристиин. Өй (угар) уган <биэр> көр өй. Уол убайа өй уган биэрбэтэҕэ буоллар, улаханнык сыыстарыа эбит
□ Эдэр дьон билэллэринэн олордуннар, аны кэлэн биһиги өй угар үһүбүөт. Н. Лугинов
Өлөн-охтон биэримэ көр өл. Аҕаа, өлөн-охтон биэриэхпит суоҕа. Иннибитин биэрэр биллибэт. В. Гаврильева. Өрө биэрэн түһэн көр өрө. Өрө биэрэн түһэн, дьэ кыыс дии! Сабыы биэримэ көр сабыы. Бүгүн мунньахха тыл этэн көрдүм да, сабыы биэрбэтилэр
□ [Данилов:] Сүүс гектары олоччутун биһиэхэ көлбөрүйдүлэр, мөккүһэн көрдүм да сабыы биэрбэтилэр. «ХС»
Тэҥн. саҥалаах оҥорума. Сирэйигэр быраҕан биэр көр сирэй. Били кинигэни киһитигэр төттөрү сирэйигэр быраҕан биэрдэ. Суолла биэр көр суол. Билигин эдэрдэргэ суол биэриэххэ наада. Сытан биэр көр сыт. Айаал кинилэргэ сытан биэрбэтэх баҕайыта ини. Суорун Омоллоон
Хайыахха сөбүй? Ньылбыйан сытан биэриэххэ дуо? В. Протодьяконов
Таҥара <өстөөххө да> биэрбэтин көр таҥара. Сатаммат! Таҥара биэрбэтин... Кэбис, кэбис... Аньыыта бэрт. П. Ойуунускай. Таҥара биэриэ көр таҥара. Таҥара биэрдэҕинэ оҕолонуоххут буоллаҕа дии, санааҕытын наһаа түһэримэҥ. Быйыл таҥара биэрэн, өлгөм үүнүү буолла
□ Баайы миэхэ таҥара биэрбитэ. Амма Аччыгыйа
Таҥара уон оччону биэриэ көр таҥара. Сүппүт буоллаҕына хайыаххыный, таҥара уон оччону биэриэ. Тэҥн. уон оччонон төлүө. Тарбаххын айаҕар уган биэримэ көр тарбах. Мин көрдөхпүнэ киһиҥ сүүлүк быһыылаах — тарбаххын айаҕар уган биэримэ. Тэҥн. (ким эмэ) айаҕар уган биэр (бырах). Тилэх биэр көр буут биэр. Арай, сутаабыт бөрө иҥсэтин баһыйтара куттаннаҕына эрэ тилэх биэрэр. «ХС»
Тос мааһын (мааскатын) биэр көр тоһун биэр. Киэһэ дьоно тос мааскатын биэрбиттэрэ. Дьэ, бэйи, кэриэскин хаамп, бу эргиллэн кэлэргэр тос мааскаҕын биэриэм... «ХС»
Бэйэ, тойотторугар этэн тос мааһын бэрдэриэм ээ. Софр. Данилов. Тэҥн. сөбүн көр (көрдөр). Тоһун биэр көр тос. Бэһэҕээ мунньахха сылдьыбатаҕын истэннэр мөҕөн тоһун биэрдилэр
□ Тоскун биэриэм этэ эбээт! Амма Аччыгыйа. Тоһун көрдөр көр тос. Туран биэр көр тур. Күлүгээннэр саба түстэхтэринэ туран биэрбэт баҕайыта. Оҕустаран баран туран биэриэм дуо? Уһанарыгар туттар тэрилин барытын оҕотугар туран биэрэр идэлээх
□ Ол эрээри мин акаары курдук, эйиэхэ барыларын туран биэрэллэрэ биллибэт... «ХС»
Хоноһолоругар ороннорун туран биэрэн, табаларын чагдаҕа таһааран ыыталаан, хоннороллор. «ХС»
Тэҥн. олорон биэр; сытан биэр. Тутан биэр көр тут. Ити уол тоҕо киһи тылын истибэт, тутан биэр. ГНС СТСДТ
Түһэн биэр I көр түс. Чэ, кытаатыҥ, Борокуоппай оҕонньордуун Үрэкиин кырдьаҕаскытын түһэн биэримэҥ. Болот Боотур
Кинилэр даҕаны эһигини түһэн биэриэхтэрэ суоҕа. «ХС»
Ханныгын да иһин, — түһэн биэрбэт, эрэллээх дьон. Н. Лугинов
Тэҥн. кэдэйэн биэрдэ. Түһэн биэр II көр түс. Халлаан ардаары гынна, от үлэтигэр түһэн биэриҥ! Сүүрүк аттар биэтэк чугаһаабытыгар өссө түһэн биэрдилэр. Тыас биэр көр тыас. Иккис-үс төгүл тыас биэрэн хаалбытыгар, бөрө туох да буолбатаҕа. Н. Заболоцкай. Тылгын биэр көр тыл. Уол, аны кыра оҕону тыытыа суох буолан, тылын биэрбитэ
□ Оҕуруот аһын өссө дэлэтэргэ мин холкуос аатыттан тылбын биэрдим
А. Федоров. Тыллаан биэр көр тыллаа. Өрөпкүөм маҥнайгы бэрэссэдээтэлин Халытар Хабырыыс уонна олохтоох Ньукулай аҕабыыт буоланнар бандьыыттарга тыллаан биэрбиттэр. И. Никифоров
Аҕабын бу киэһэ кэлэр диэн тыллаан биэрбиппин дьэ өйдөөтүм. Н. Заболоцкай. Тыыҥҥын биэр көр тыын. Ууга түспүт оҕону быыһаары сырдык тыынын биэрбитэ
□ Хамандыыр туһугар тыыны да биэрэргэ бэлэм буолуохтаахтар. ОТК. Тэҥн. олоххун биэр. Тэбэн биэр көр тэп. Күтүөттэрэ кинилэргэ харчы бөҕө тэбэн биэрбитэ
□ Түүлээҕи кыһылларга тэбэн биэрбиппитин үрүҥнэр биллэхтэринэ, миигин, эһигини даҕаны өлөрүөхтэрэ. Болот Боотур
[Кукаакы] булчукка аһы-таҥаһы тэбэн биэрэр. Эвен фольк. Тэптэрэн биэр көр тэптэр. Эн төбөтүнэн харахтаах уолгун буойуоххун билиминэ, тэптэрэн биэрэ тураҕын... Амма Аччыгыйа
Григорий Данилович, сонуну сиһилии истээри, Сорохины тэптэрэн биэрдэ. Р. Баҕатаайыскай
Уган биэр көр ук. Миигин балыйбыт, уган биэрбит киһи көстүөх курдук. А. Софронов
Кини [Манчаары] кими да уган биэрбэт, талабыры соҕотоҕун бэйэтигэр ылынар. МНН
Куттаныма, мин кими да уган биэрбэт идэлээхпин. Н. Заболоцкай. Уокка арыыны (саһаҕаны) быраҕан биэр көр уот. Тыл этээччи киһитин көмүскэһэн, уокка саһаҕаны быраҕан биэрбитэ, дьон бары аймана түспүттэрэ
□ Махно есаулу, куолутунан, олус кытаанахтык дьүүллээн, уокка арыыны быраҕан биэрбитэ. П. Бляхин (тылб.). Уокка уган биэр көр уот. Кини билэр киһитэ уокка уган биэриэ эрэ дии санаабат этэ
□ [Бурхалей] Эрбантей бэйэтин кэргэттэрин уокка уган биэрэн атах балай барбытын бастаан соһуйа, хоргута иһиттэ. Эрилик Эристиин. Тэҥн. түһэн биэр. Үөрэтэн биэр көр үөрэт. Тылгын истибэт оҕону үөрэтэн биэрдэххэ хайдах буолуой?
□ Үчүгэйдик үөрэтэн биэриэххэ. «Кыым»
Үөс-батааска (үөс) биэримэ көр үөс. Софьян онон-манан эргитэн аһара-куоттара сатаабытын, анарааҥҥыта, үөс-батааска биэрбэккэ, сөбүлэһиннэрэн кэбиспит. «ЭК»
Үөс-батааска биэрбэтилэр — ыты сарсыҥҥы күн дьиэттэн суох гынарга дьүүллээтилэр. Амма Аччыгыйа
Түмэппий аккаастанан көрбүт да, Лэкиэс үөс биэрбэтэх. Күннүк Уурастыырап
Үрүҥ илиитигэр биэр (туттар) көр үрүҥ. Били күндү тааһын кэргэнин үрүҥ илиитигэр биэрдэ. Чуургун биэр көр чуур. Онон, чуурбун биэрэммин, тахсаары олоробун. А. Софронов
Сыгынах аннын хаһаан-хаһан, түөрээн-түөрэн көрөн баран, чуурбун биэрэн, табахтаары олорунан кэбистим. М. Чооруоһап
Икки килэмиэтир холобурдаах сири бараат, чуурбун биэрэн, массыынабар төннөн кэллим. Р. Кулаковскай. Ыкка биэр көр ыт. Ыкка биэр, бу таҥас түүтэ түһэ сылдьар. Ытаһалаан биэр көр ытаһалаа. Аттыгар олорор киһи ытаһалаан биэрдэ, атыттар бары сөбүлэстилэр
◊ Оломун биэр көр олом. Үрэхпит сотору бу диэкинэн оломун биэриэх курдук
□ Уу түһэн, сотору оломун биэриэх быһыыламмыта. Н. Заболоцкай. Тыл биэр көр тыл. Мунньахха тыл биэрдилэр
□ Тылы киниэхэ биэрэллэр. Эрилик Эристиин
Өлөксөйгө тыл биэрдилэр. С. Васильев
Атын киһиэхэ тылла биэриҥ. М. Доҕордуурап
Тэс биэр көр тэс. Уокка ас (аста) биэр көр ас III. [Моонньоҕон уга] өрт уота сиэбит сиригэр уонча сыл буолан баран ас биэрэр. Далан
Уот биэр көр уот. Испиискэтэ сиигирэн хаалбыт, уот биэрбэт. Н. Туобулаахап
Чиэс биэр көр чиэс. Икки эписиэр кэлэн киниэхэ тэбис-тэҥҥэ чиэс биэрдилэр. Т. Сметанин
Саллааттыы, чиккэс гынан, чиэс биэрэр. Н. Якутскай
Ыйан-кэрдэн биэр көр ый. Ким да биһигини сүрүннээн, ыйан-кэрдэн биэрэрэ биллибэт. П. Ойуунускай
Саатар маҥнайгы күммүтүгэр баар буолан ыйан-кэрдэн биэртэ буоллар. Эрилик Эристиин
[Коля:] Төһө киниэхэ көмөлөстүҥ? Ыйан-кэрдэн биэрбэккин. С. Ефремов