ж. 1. (значительность) суолтата, дьоһуна; важность вопроса боппуруос суолтата; 2. (высокомерие) дьоһумсуйуу, дархаһыйыы; говорить с важностью дьоһумсуйа--дьоһумсуйа саҥар; # велика (или эка) важность! разг. дьэ улахан эбит!

побуд. от дархаһый =.

несов. разг. дьоһумсуй, дархаһый, улаатымсый.

гл
дьоһумсуйар; киэбирэр; дархаһыйар

гл
1. Киэн туттар. 2. Дархаһыйар

I
сыт диэнтэн бэй
туһ. Буолак ортотугар сытынан кэбиһэн баран турбат. Амма Аччыгыйа
Анараа сытыахсыт тугу да эппиэттээбэккэ, ууга түспүт сылгы курдук, туох баар күүһүнэн хойуоллаҥнаан көрөн баран, дьэ кэбис, туһа суох диэбиттии, хат сытынан кэбистэ. Эрилик Эристиин
Оҥоһуллубут сымнаҕас ороҥҥо тойон тахсан дархаһыйан сытынан кэбистэ. Н. Заболоцкай
II
аат. Сыттаах сибэккилээх сиэнэр отонноох сэппэрээк, сиимэлэс. ☉ Жимолость.
ср. чулым. йадук ‘валежник’

даҕ., фольк., эргэр. Үрдүк, олус үрдүк, тиийбэт үрдүк (хол., халлааны этэргэ). ☉ Высокий, недосягаемый (напр., о небесах)
Хантан хааннаах Хайа дьаалы дархаһыйда диэтэргит, — Үөһээ Үс хартыгастаах Үөмэл маҥан халлаан Үрүт өттүгэр үөскээбит, Үрүмэччи маҥан аттаах …… Үрүҥ уолан бухатыыр диэн киһи Илэ бэйэбинэн [кэлэн турабын]. П. Ойуунускай
ср. др.-тюрк. өмил ‘подниматься в высь, взмывать’

туохт., сөбүлээб.
1. Араастаан таҥнан, киэргэнэн, туттанхаптан дьон болҕомтотун тарт, санааҕар дьонтон ураты, үчүгэй буола сатаа (үксүгэр дьахтары этэргэ). ☉ Стремиться своим нарядом, поведением понравиться кому-л., заинтересовать собою, кокетничать (о женщине)
Онуоха кыыс үтүөмсүйэн Кыламанын нуоҕатар, Кылыгырыы тыаһаан ылар Салбырҕастаах ытарҕата. И. Гоголев
Дьахтар үтүөмсүйэн өттөччү тутунна. Болот Боотур
Эльвира харахтара сымнааннар, төбөтүн кыҥнатан, үтүөмсүйэн, киһи билбэт киһитэ буола оҕуста. Р. Баҕатаайыскай
2. Дархаһыйан, бэрдимсийэн киэбирэ тутун, киэмсий. ☉ Важничать, чваниться, принимать внушительный вид
Өйгүнэн буоллаҕына — Үрүҥ күн анныгар Үтүөлэрэ мин диэн, Үтүөмсүйэн үлүннүҥ, Үгүс үөрэхтэнниҥ, Үрдүктүк сананныҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кини иннигэр хара тураах үтүөмсүйэн, хааман тэпсэҥнээтэ уонна дааҕырҕаат, салгыҥҥа уйдаран таҕыста. М. Доҕордуурап

1. нареч. (с важным видом) дьоһуннаахтык, дархаһыйан; 2. в знач. сказ. безл. улахан суолталаах; ему важно это знать кини итини билэрэ улахан суолталаах.

туохт.
1. сөбүлээб. Айгыстан, дархаһыйан кэл, түбүлээ (күүтүллүбэтэх эбэтэр түбүгү сүпсүгүрүүнү таһаарар «ыар ыалдьыттар» тустарынан). ☉ Приходить, приезжать, прибывать с большим шумом, помпой (обычно о незваных гостях или гостях, пребывание к-рых сопряжено с большими хлопотами, неприятностями для хозяев)
Биирдэ Силтэһин Махсыыҥҥа Сэбиэт сэкирэтээрэ киирдэ. Атыыһыт Сүөдэр, «таарыччаҕа» Адаҕыйан тиийдэ. С. Васильев
Сибэтиэй бөҕө сэлэлээтэ, Аанньал бөҕө арыаллаата. Аккыырай аймаҕа адаҕыйда, Оппуостал бииһэ уолдьаста. С. Зверев
Аҕабыыттаах лөчүөк аҥаардастыы адаҕайдылар. «ХС»
2. көсп., үрд. Өһөөбүт курдук соруйан куһаҕанынан бул, кыһалҕалаах, эрэйдээх өттүнэн күөнтээ. ☉ Неотступно преследовать; грянуть, нависать (о беде, несчастии, явлениях, влекущих за собой большие неприятности)
[Ньукулай:] Атаҕастабыл аччыан кэриэтэ адаҕыйан иһэр, баттабыл бараныан кэриэтэ бастаан иһэр, хаһан да уурайара биллибэт. А. Софронов
Ахса-аана биллибэт Алдьархай адаҕыйдаҕа буолуо, Үксэдьүүлэ биллибэт Үлүгэр бөҕө үтүрүйдэҕэ буолуо. П. Ойуунускай
Дьэ, доҕоттоор, Саха сиригэр өтөрүнэн түспэтэх уот кураан таҥнары сатыылаан, быйыл улуу сут адаҕыйда. И. Гоголев