Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дирбиэн

аат. Ньиргиэрдээх тыасуус. ☉ Сильный шум, грохот
Суох буоллун сэрии сибиэнэ, Тэргэн эстиитин дирбиэнэ. Күннүк Уурастыырап
Ол күнтэн бэттэх Туллук эрэйдээх Ат туйаҕын дирбиэнин иһиттэ даҕаны Эһэни көрбүт кытыттыы титирэстии түһэр. И. Гоголев

дирбиэн-дарбаан

  1. аат. Элбэх тыас-уус, ньиргиэр-ньаргыар. ☉ Непрерывный громкий шум, грохот
    Эрбии эмиэ элэҥнээн Иэйэ-туойа килбэҥнээтэ. Тимир арааһа лыҥкынаан Дирбиэндарбаан олустаата. С. Васильев
    Дирбиэн-дарбаан, буулдьа ыйылыыра, бааһырбыт, өлөн эрэр дьоннор саҥалара сүрдээх быһыылааҕа. Ф. Софронов. Ити түгэҥҥэ иннигэр этиҥ этэринии идэмэрдээх тыас, дирбиэн-дарбаан, атах ньиргиэрэ иһиллибитэ. Эвен фольк.
  2. даҕ. суолт.
  3. Ньиргиэрдээх, тыастаах-уустаах. ☉ Оглушительный, громкий, шумный. Дирбиэн-дарбаан муусука
  4. көсп. Аймалҕаннаах, айдааннаах, сатарыйыылаах. ☉ Шумный, беспокойный, тревожный
    Эстэн бүппүт эргэ дьыл Элбэхтэри тэрийдэ, Дирбиэн-дарбаан сэрии суолун симэлитэ сатаата. Саха нар. ыр. III
    Дирбиэн-дарбаан күннэргэ Дирбийэн-дарбыйан тураммыт Көнөр көҥүлү көрдүөхпүт, Көмүс солону көмүөхпүт. П. Ойуунускай

Еще переводы:

дирбиэр

дирбиэр (Якутский → Якутский)

көр дирбиэн-дарбаан
2
Ньиргиэр, дирбиэр этиҥ Ньиргиһитэн эттэ. Күннүк Уурастыырап

ньиргиһит

ньиргиһит (Якутский → Якутский)

ньиргиһий диэн курдук
Этиҥ этэн ньиргиһитэр. Л. Попов
Ньиргиэр, дирбиэн этиҥ Ньиргиһитэн эттэ. Күннүк Уурастыырап

дарбыытаа

дарбыытаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Тыастаахтык тоҥсуйан тыаһы-ууһу таһаар. ☉ Производить, издавать дребезжащий стук, шум, колотить, барабанить
Мин күөрдүм күпсүйүө Мин балтам дарбыытыа. С. Данилов
Тимир арааһа лыҥкынаан Дирбиэн-дарбаан олуһаата. Тыһыынча тыаһынан, тыҥкынаата, Сүүс эгэлгэнэн дарбыытаата. С. Васильев. Тэҥн. тоҥсуй, дарбый, түрбүй

дарбаан

дарбаан (Якутский → Якутский)

аат.
1. Олус күүстээх, улахан охсор тыас-уус, дирбиэн. ☉ Сильный шум, громкие звуки ударов, грохот
Буускалар айхаллаах дарбааннарын истээт, өстөөхтөр үрдүлэригэр түһүспүтүнэн бардылар. Амма Аччыгыйа
Табык тыаһын дарбааныттан да атына, Дьөлөккөй күпсүүр ньиргиэриттэн да күүстээҕэ. С. Зверев
Хаамыҥ, пионердар, Горн уораан дорҕоонунан, Барабаан дарбаан тыаһынан. П. Тулааһынап
2. көсп. Айдаан, аймалҕан. ☉ Шумная ссора, скандал
Куоратынан, тыанан дарбаан бөҕөнү тартахха эрэ дьыала табылларын курдук саныыр дууһа буолан биэрдэ. Амма Аччыгыйа

бүтэҥи

бүтэҥи (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Дуораана, ньиргиэрэ суох (олус ыраахтан чуолкайа суох иһиллэр тыас туһунан). ☉ Глухой, гулкий (о звуках, доносящихся издалека)
Көрүөх бэтэрээ өттүгэр ханна эрэ, сир түгэҕэр, бүтэҥи тыас ньиргийэргэ дылы гыммыта. П. Филиппов
Күүс үлэ дирбиэнэ туспатык Куоракка күөдүйбүт кэмигэр, Кураанах куугунтан ураты, Бүтэҥи нүһэр тыас иһиллэр. Р. Баҕатаайыскай
Ханна эрэ сир анныгар тугу эрэ охсуолуур бүтэҥи тыас иһилиннэ. «ХС»
△ Чуор, хатан буолбатах (куолас туһунан). ☉ Глухой, не звонкий (о голосе)
Тойон биир саллааттаах Даайыска супту хааман кэлбитэ уонна бүтэҥи куолаһынан түргэн соҕустук саҥарбыта. Н. Заболоцкай
«Сүт! Үөдэттэр, саҥарбаҥ!» — диэн оҕонньор тоҥмут бүтэҥи куолаһынан ордоотуур. В. Яковлев
«Кулун тутар икки күнүгэр ыраахтааҕы бүрүстүөлүттэн уурайарга илии баттаабыт», — диир Тизенгаузен иһиллэр-иһиллибэт бүтэҥи куолаһынан. Н. Якутскай
2. Соччо сайдыбатах, сытыыта-хотуута суох, сайаҕаһа суох, түҥкэтэх. ☉ Не очень развитый, небойкий, замкнутый, необщительный
Милиэтий, дьэ, кырдьык, оччо аламаҕайа суох, бүтэҥи соҕус киһи этэ. Амма Аччыгыйа
Биһиги бүтэҥи дууһабыт Хараҥа халҕанын арыйбыт Ол этэ бигэммит биһикпит, Үгүскэ үөрэппит лицейбыт. С. Данилов

дьаргыл

дьаргыл (Якутский → Якутский)

I
даҕ. Үрүт-үрдүгэр кыстаммыт, даркыламмыт. ☉ Сложенный друг на друга слоями
Кулут дьон дьаргыл уҥуоҕунан дьаарыстаммыт, тутуллубут Куораттары ылаттыыллар Куйахтаах колонналар. Л. Попов
Дохсун сүүрүктээх дьаргыл таас үрэхтэр ол тыалары тоҕута силэйтэлээн кэбиспиттэрэ, онон-манан синньээн-кэҥээн, киэҥ дьуура толооттор буолан сиэлэн-хааман иһэллэр эбит. Н. Заболоцкай
Кыыс оҕо оһуор анньа олорор. Кыыс уус тарбаҕын анныттан Московскай государственнай университет таас дьаргыл мэндиэмэннэрэ дьаарыстанан тахсан иһэллэр. М. Доҕордуурап
II
даҕ. Ньиргиэрдээх, дуорааннаах. ☉ Звонкий, гулкий
Хатан дьаргыл саҥа. ПЭК СЯЯ
Дүҥүр дьаргыл дорҕоонун Тыыннаах олох истибэт. Кини халыҥ кулугутун Саатыыр рок дирбиэнэ. Умсуура
[Тыаһааны удаҕан:] Дьаргыл былаайах оонньуур дьалыҥнаах киэһэтэ үүннэ! «Чолбон»
III
аат., түөлбэ. Сыарҕа адарайа, сэриитэ. ☉ Настил из досок или палок в санях. Оту тиэйэргэ дьаргыла суох сатаммаккын

эстии

эстии (Якутский → Якутский)

  1. эһин диэнтэн хай. аата. Кыһалҕа, эрэй эстиитин, Кыра дьон дьолун туой! Күннүк Уурастыырап
    Кыа хааннаах кыргыстан, Эстииттэн элиллэн, Ол Эр Соҕотох бу сиргэ кэлбитэ. Эллэй
    Иэдээҥҥэ, эстиигэ тиэрпитэ Үрүҥ саар хос бастаах өрүөллээх торуона. С. Васильев
  2. Күүһү-уоҕу, сыраны сүтэрии. ☉ Потеря силы, энергии, изнеможение
    Сырасылба эстиитэ диэн хайдаҕын үчүгэйдик билэр. С. Никифоров
    Бу манна мин тэстим тилэҕим тириитин, Бу манна мин биллим күүс-сыра эстиитин. А. Абаҕыыныскай
    Үһүс омурҕаҥҥа Дьэкиимим биирдэ олоро түһүө баара дуо? Киэһэнэн эстии бөҕө буолла. Э. Соколов
  3. Тоҕо көтөн баран тахсыы (хол., булкаан туһунан). ☉ Извержение (о вулкане)
    Везувий булкаан эстиитэ олус соһумар этэ. Н. Якутскай
    Булкаан эстиититтэн былыр лааба халыйбыт. БИГ ӨҮөС
  4. Эстэр сэп сэрээтин эһии. ☉ Разрядка оружия выстрелом
    «Кэлим элбэх кэлгиэлээх Кэтириининискэй доруобун Эҥсилгэннээх эстиитэ эккэ эрэ», — дэһэллэр. С. Данилов
    Суох буоллун сэрии сибиэнэ, Тэргэн эстиитин дирбиэнэ. Күннүк Уурастыырап
    Эстии күүһүттэн сирбит титириир. И. Егоров
    △ Иитиллибит булт сэбин иитиитэ төлөрүйүүтэ, төлө барыыта. ☉ Разряжение охотничьей снасти
    Бары сохсолор эстиилэрин бириинсибэ биирдэр. ТСКБ
  5. Өрүскэ саас муус барыыта. ☉ Вскрытие реки, ледоход
    Өрүс эстиитэ — кэтэһиилээх да буоллаҕа. «ХС»
    Лена мууһун эстиитэ, От-мас тыллан кэлиитэ Кэрэ күндү сэгэрбин Кэтэспитим — кэлбэтиҥ. Эллэй
    Саас өрүс эстиитигэр, куорат дьоно муус устарын көрөөрү өрүс хааһыгар киирэннэр, төттөрү-таары хаамсар үгэстээх этилэр. Р. Кулаковскай
    ♦ Имири эстии — дьиэ кэргэнтэн биир да киһи хаалбакка бары өлүүлэрэ. ☉ Массовая гибель людей (напр., всех членов семьи во время Ленинградской блокады)
    [Таня Савичева тылларын] Санаан кэлиҥ Дьиэ кэргэн имири эстиитин, Дириҥ кутурҕан сүрэҕи ааларын. И. Федосеев
сата

сата (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Урукку өйдөбүлүнэн сүөһү, кыыл ханныттан, быарыттан эбэтэр улар куртаҕыттан көстөр, күн сырдыгар көһүннэҕинэ, күнү-дьылы тосту уларытар (хол., силлиэни, дохсун ардаҕы, тымныыны, куйааһы түһэрэр) аптаах таас. ☉ Магический камень, который обнаруживается в желудке или печени скота, лося, оленя, а также глухаря. По народному поверью, его появление вызывает резкое изменение погоды (бурю, дождь, холод и т. п.)
  3. Халлаан сэтэрбит курдук улаханнык уларыйан, дохсун силлиэ, буурҕа түһэн өрө-таҥнары ытыллыыта. ☉ Необычайно сильное проявление бури, непогоды
    Буурҕа, холорук ытыйбытын курдук Буор оргуйбут, Күдэн көппүт, Мас барчаламмыт, Сата турбут, Сапсык буолбут. П. Ойуунускай
    Тоҕус холорук доҕуһуоллаах, аҕыс сата аргыстаах, …… ат атаҕын тыаһа өрө тибийэн, үтүгэн аартык айаҕар ньиргийэн кэлэн баран, хорус гына тохтуур. Суорун Омоллоон
  4. көсп. Улахан хабараан охсуһуу, кыргыһыы. ☉ Жестокий бой, кровавое сражение
    Эмиэ сэрии силлиэрдэ, Эмиэ сата тардылынна. Күннүк Уурастыырап
    Днепр арҕаа эҥээригэр Дирбиэн сата тыаһаата. Кыайыы тимир тибиитэ Өстөөх үөрүн кыйдаата. И. Чаҕылҕан
  5. көсп. Туох эмэ үлүскэннээх күүрээнэ, күүһэ. ☉ Неослабевающая сила чего-л. (напр., какого-л. чувства)
    Кырдьык кыайыылаах сатата, Сырдык сытыы ыҥырыыта, Саҥа олох киэҥ хардыыта Биһигини араарбыта. С. Данилов
    Саргылаах санаам кыната, Сахалыы ырам сатата Эйиигин кытта буолуоҕа, Эйиигин арчылыы туруоҕа. М. Ефимов
    Кини нуучча өйүн-санаатын сататын албын суолунан тохтотуо суоҕа. П. Филиппов
  6. даҕ. суолт. Сата курдук күүстээх (тыал); саталанар, күүстээх тыалланар (хол., туох эмэ көтөр албастаах кыната). ☉ Свирепый (о ветре); поднимающие сильный ветер (напр., о крыльях кого-л., обладающего магической силой). [Кыһыл Ойуун:] Кырыыстаах сата кынаттаах Кыһыл Ойуун улуу дьаалы Хааннаах далай ытыспынан Хара норуот хараҕын аһан, Көрбөт хараҕын көрдөрөн Көҥүлүн уотун уматыам дуо?! П. Ойуунускай
    Балаҕан барыкка тимирэн, Халҕана «хаахыр» диэн хаалбыта, Барбыт дьон суолларын тибиинэн Хахсааттаах сата тыал саппыта. Күннүк Уурастыырап
    Уонунан этиҥнэр Охсулларын санатар Уолусхан сата тыаһым Улам-улам Уларыйан киирэн барда, Оччоото, намыраата. П. Тобуруокап
    ♦ Сата баһын тарт — 1) тугунан эмэ улахан иирээн, айдаан тахсарыгар сылтах буол. ☉ Стать поводом к раздору, скандалу
    Саҥардаххына сата баһын тардыаҥ турар. Болот Боотур; 2) улахан айдааны тарт, иирээни таһаар. ☉ Поднимать большой шум, сеять раздор, устраивать скандал
    Сатаабат сата баһын тардар (өс хоһ.). — Оо, абаккам… ол хара түүлээх субайы тиэрэ биэрбит киһи, баччатааҕы киһиэхэ ас да бөҕө буолуох этэ… — Кэбиһиий, доҕоор, сата баһын тартаҕыҥ дьэ ол дии. «ХС». Сата буурай — дохсун сата, дохсун силлиэ; саталаах дохсун охсуһуу, кыргыһыы. ☉ Буря огромной силы; свирепое сражение, жестокий бой
    Сата буурай түһэн Сатыылаан турбутугар, Өстөөҕү сүүһүн тэһэр Үтүөкэннээх снайпер дэппиккин Үөрэн даҕаны истибиппит, Үс бүк үрдээбиппит. Р. Баҕатаайыскай
    Сата буурай быыһыгар сааллар чаҕылҕан уоттара сапсыйдылар. Эрилик Эристиин
    ◊ Сата таас — сата
  7. 1 диэн курдук. [Ап-Чарай:] Ээй-ээ, били ини-биилэр иһээхтииллэр эбит. Олоруохтааҕар кинилэри муодалыам буоллаҕа, сата тааһым сатаны түһэрээ ини. И. Гоголев
    ср. др.-тюрк. йат ‘колдовство, волшебство, связанное с вызыванием дождя и ветра’, сата ‘коралл’, тюрк. йада, йада-таш ‘магический камень, силой которого вызывают выпадение и прекращение дождя и снега’, бур. зада ‘ненастье, дождливая погода’, монг. дьада ‘безоар для вызывания ветра и дождя’