туохт. Тыалтан өрүтэ түллүтэлээн долгуннуран бар, долгуннаах буол. ☉ Покрываться волнами
Долуой тыал суоҕар күөллэрэ Долгуннанан ииригирэр. Күннүк Уурастыырап
Хараабай хайатын бэтэрээ өттүгэр өрүс долгуннанна. «ХС»

көр табыгынат
Толоон сирдэр Оһордьоҥ отторун Толон хаар үөһэ Тобугунатан биэрбиттэрин Тобоҕолоон кээһэн долуой топпокко …… Чараас куҥнаммыт эбиппин. Саха нар. ыр. II

акылааттаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Дьадаҥы киһи Добуун алааска акылааттаммыт, Дулҕалаах үрэххэ ходуһаламмыт, Долуой туһата суох Дуомугар эрэ дойдуламмыт. Эрилик Эристиин
Ааттаах Арассыыйа эбэ хотунум, Аата суох Алдьархай акылааттаммыт, Иитэ суох Илдьиркэй эҥээрдэммит. С. Зверев

сыһ. Быччыҥҥын күүрдэн көнөтүк туттан (көнө, үрдүк уҥуохтаах киһи, сүөһү туһунан). ☉ Очень прямо, напряженно (держаться - о стройном, высоком человеке или животном)
Кыыл таба үрдүк сиргэ тахсан, сытырҕалыы-сытырҕалыы өр дьороччу туттан турда.  Тоҕус буойун бухатыыр киһи Дьороччу тэбинэн туран, Тосту анньан Долуой кыайан киирбэтэх Толлуулаах толуу сүлдьүгэс олуурдаах эбит. Күннүк Уурастыырап
п.-монг. двирухай

сой диэнтэн дьаһ
туһ. Куруускатын кырыыта олус итийбитин хаарынан сыһыары тутан сойутасойута иһэн сыпсырыйбахтыы …… олордо. Амма Аччыгыйа
Аттарбытын, ындыыларын түһэртээн баран, сыгынньахтаабакка сойута туруортаабыппыт. Далан
Тохсунньу томороон тымныыта …… Туҥуй итии тапталбын Долуой да сойутуоҥ суоҕа. С. Васильев
Итии-сылаас көрсүһүүбүт …… Дьоллоох кэмин уһатыма Солутума, сойутума. Дьуон Дьаҥылы

туохт., кэпс. Туох эмэ эргэни, хаалбыты саҥардар, өрө тардар курдук абырахтаа, оҥор. ☉ Ремонтировать, чинить, приводить в порядок что-л. старое, заброшенное
Эһэм, үүтээнин сөхсүйэ таарыйа, сайын аайы миигин манна илдьэ кэлэр буолара. В. Яковлев
Эргэ хотону эһиги да эрэмиэннээн, сөхсүйэн, эдэригэр түһэрэргитин экчи долуой билбэтим. С. Тимофеев
Күһүн эргэ сохсо дуомнарын сөхсүйбүтүм ээ. Айталын

даҕ.
1. Абааһы олохсуйбут, абааһы үөскээбит. ☉ Имеющий, по поверью, злого духа, черта, дьявола
Куһаҕан ойуун биир абааһылааҕар дылы (өс ном.). Дьиэ абааһылаах. Долуой сымыйа! Абааһы сааһыгар суох! Амма Аччыгыйа
Сибиэтэ билигин ити дьахтар тылыттан сиэттэрэн, бу өтөх абааһылааҕын туһунан кэпсээни өйдөөн кэллэ. П. Аввакумов
2. кэпс. Киһиттэн улахан биллэр-көстөр уратылаах, дьиктилээх. ☉ Имеющий какое-л. отличное от других качество; выдающийся, незаурядный
Абааһылаах охсооччу. ПЭК СЯЯ

аат., түөлбэ. Кылгас уктаах, икки харыс кэриҥэ уһуннаах, кэтит батыйа курдук быһыылаах быһах. ☉ Охотничий нож, похожий на пальму, с более широким остриём, длиной в две пяди
Уол хотохоонун сулбу тардан ылан, таһырдьа ыстаммыт. СТС. Хоту халлаан улаҕата Хотохоон батыйа биитин курдук Кубарыйа сырдыытыгар Судьу-бараан түүннэрэ Долуой баранан хаалла. Д. Говоров
ср. эвенк. кото ‘пальма (ножевидный клинок на длинном древке)’, п.-монг. китуҕа ‘нож’, бур. хутага, хотиго ‘нож’

туохт.
1. Иирбит киһи курдук олус баламаттык быһыылан, айдаар-куйдаар, толоостук кыыһыр. ☉ Вести себя буйно, как сумасшедший, скандалить, находиться в крайнем раздражении
Итирдэр эрэ ииригирэн турар.  Эстибит эргэ олох адьырҕалара Ииригирэн, кыыллыйан сэтэрбиттэрэ. С. Васильев
2. Наһаа дохсуннук, тыаһаан-ууһаан көһүн, баар буолан хаал (айылҕа көстүүтүн туһунан). ☉ Проявляться бурно, с шумом (о буре, ливне и т. д.)
Долуой тыал суоҕар күөллэрэ Долгуннанан ииригирэр. Күннүк Уурастыырап
Хаардаах хараҥа холорук чыскыытыыр, дуугунуур, ииригирэр, тула силбиэтэнэр. Н. Габышев
3. көсп., сөбүлээб. Туох эмэ куһаҕанынан күүскэ үлүһүй. ☉ Сильно увлекаться чем-л. дурным
Халабырдаах сэриинэн ииригирбит Венецияҕа маар сүрэҕинээҕэр кини болото ордук наада кэмэ этэ. Эрчимэн
Дохсун Доодоҥ …… тимир кистэлэҥин билэн өссө ордук сэриинэн ииригириэн баҕарар. Н. Тобуруокап

1. сыһ. Туһата суох, мээнэ. ☉ Зря, напрасно, бесполезно
   Хайатыгар да халтай эрэйдэннэҕиҥ буолуо. Софр. Данилов
   Таах харчыгын уонна ньиэрбэҕин халтай сиэхтэрэ, аккаастан. Т. Нутчина
   [Түүлгэ] миинньик атыылаһаҕын — халтай түбүгүрэргэ. БРИ ТТ
2. даҕ. суолт. Көдьүүһэ суох, таах хаалар. ☉ Напрасный, бесполезный
   Халтай халлаан киһитэ — Чугдаар долуой утуйбата. Күннүк Уурастыырап
   Тоойуом, буруйдааҕы көрдүүртэн бу күн анныгар атын халтай сыра суох. Т. Нутчина
   [Түүлгэ] түһээн сүүрэриҥ — халтай түбүктэргэ. БРИ ТТ
   ♦ Халтай (халтайга) хаамп — туох да көдьүүһэ, туһата суох, мээнэ хаамп. ☉ Ходить зря, безрезультатно, впустую
   Өрүс биир эҥээригэр, кутуйахтаах өттүгэр, түбэспит булчут күннүүр. Нөҥүө өттүгэр сылдьар киһи халтай хаамар. Н. Босиков
   Дьон ыйы ыйдаан бултуйбакка халтай хаамаллара, хоргуйан өлөр кутталга киирэллэрэ үгүс этэ. КФП БАаДИ