уурат диэнтэн хай. аата. Көрдөөһүнү ууратыы. Үлэттэн ууратыы. Дуоһунастан ууратыы

с. 1. туоратыы; устранение недостатков итэҕэстэри туоратыы; 2. (отстранение) ууратыы; устранение от должности дуоһунастан ууратыы.

туоратылын диэнтэн хай. аата. Дуоһунастан туоратыллыы
□ Саха култууратын биллэр-көстөр деятеллэрэ отутус сыллар бүтүүлэригэр кэккэттэн туоратыллыылара …… улахан сүтүк этэ. В. Сыромятников

I
сыһ. Куруук, куруутун. ☉ Постоянно, всегда
Манна мэлдьи сиккиэр тыаллаах, чэгиэн-чэбдик салгыннаах эбит. Амма Аччыгыйа
Үтүө санаалаах мэлдьи дьоллоох буолар. А. С ыромятникова. Урут улуу киһи этэ, мэлдьи дуоһунастан дуоһунаска көһөрө сыл дьаллара. Н. Габышев
ср. селькуп. мэлты ‘всегда’
II
сыһ. дьөһ. Бириэмэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын ханнык кэм устата тилэри буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая временные отношения, употребляется для обозначения отрезка времени, на всём протяжении которого совершается действие
Ү с т ү ү ннээх күнү мэлдьи айаннаатыбыт.  Үс сылы мэлдьи. «ХС»

туохт. Кулубанан үлэлээ, кулуба буол. ☉ Быть, стать улусным головой
[Кэччэгэй баай] Улууһугар кулубалаабатах, Нэһилиэгэр кинээстээбэтэх, Дойдутугар дуоһунастамматах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уһуктаах Сэмэн Улууска кулубалыан Уон ый инниттэн Оҕуруотун муннугар Остуруок дьиэни туттарбыта үһү. С. Васильев

сырыт диэнтэн х-ччы аата
Ити эрээри, кыра дуоһунастаммыт кыладыапсык, учуотчук аатыран, таах олорооччулар уонна букатын да көлдьүн сылдьааччылар үгүс буолуохтара. С. Ефремов
Барар буолан, үөрэн күлүмүрдүү сылдьааччы эмиэ баар. Амма Аччыгыйа

1. сүк диэнтэн хай. аата. Максим Горькай этэн турар: «Дуоһунастан саамай үрдүкү дуоһунас — үчүгэй киһи аатын сүгүү», — диэн. Суорун Омоллоон
   Ити бириэмэҕэ мин …… суруйааччыларга сэкирэтээринэн үлэлиирим, уопсастыбаннай эбээһинэһи сүгүү быһыытынан. Н. Заболоцкай
   Сир аатынан ааттаныыга суруйааччы бүтүн норуот аатын сүгүүтэ ыкса чугас. Биһиги оннук дьонунан Николай Якутскайы, Платон Ламутскайы, Пётр ЧерныхЯкутскайы, Тэки Одулогу билэбит. ФЕВ УТУ
2. Бэйэҕэ илдьэ сылдьар таһаҕас, сүгэһэр. ☉ Груз, носимый на себе, ноша
   Сарсыныгар эрдэ туран биһиги хотуур сүгүүлээх, өйүө тутуурдаах былыргы өбүгэлэрбит өтөхтөрүгэр барабыт. Далан
   Баҕар, кыыс билигин, мин курдук, үс оҕо Түөһүгэр көтөхтөөх, көхсүгэр сүгүүлээх Күн аайы күүлэйдиир буолуоҕа, — Дьэ, оннук буолбута үөрүүлээх! Эллэй
   «Лена! Тоҕо соҕотохсуйдуҥ?» — Ньургуйаана фотоаппараат сүгүүлээх киирэн, санныбыттан тардыалаабытыгар өйдөнөн кэлэбин. СН ЭСЭ

аат., эргэр. Кэргэн ылыахтаах уол аатыттан кыыһы, кыыс дьонун кытта кэпсэтиһэр киһи (үксүгэр туора киһи буолар). ☉ Тот, кто хлопочет о заключении брака, ведет переговоры с родными девушки (обычно постороннее лицо), сват, сваха
Дуруускаһыт дуоһунастанан Дохуокка тиксэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Балбаара сорудаҕы дөбөҥнүк толорор дуруускаһыт буолла быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Тукаам, дуруускаһыта суох бэйэҥ кэргэннэнэр буоллаххына эгэ эрэ бэрт буоллаҕа дии. Г. Колесов

1. тэйит диэнтэн атын. туһ. Дьонун-сэргэтин чулуу да, ортолдьун да, мара да араҥатыттан тэйитиллибит, кинилэр олохторун көрбөт-билбэт, кэпсэппэт хайа да баһылык тирэҕин сүтэрэр. Н. Лугинов
   Төрөөбүт төрүт буоруттан, тапталлаах күндү доҕотторуттан тэйитиллэн, сир хоту уһугар үүрүллэн сылдьан тугу санаабыта буолуой? И. Сосин
   Ийэ тылын билбэтинэн төрөөбүт айылҕатыттан тэйитиллибит, онон аҕа көлүөнэлэрин кытары өй-санаа өттүнэн чугасаһар кыаҕын сүтэрбит оҕону киһи аһынар. «Чолбон»
2. көсп., кэпс. Уһулун, ууратылын (хол., дуоһунастан, үлэттэн). ☉ Быть отстранённым, снятым (напр., с должности, работы)
   Өрөспүүбүлүкэҕэ хамаанданы аанньа истибэт, бэйэлэрэ туспа төбөлөөх, үчүгэйи айар өйдөөхсанаалаах үгүс салайааччы тэйитиллибитэ. «Чолбон»

муниципальнай дуоһунас