сыһ. Тохтуутохтуу, бүтэҥитик, быһыттаҕастык (иҥэрсий). ☉ Тихо, глухо, прерывисто (ржать)
Дуул сылгы …… Киҥкир-киҥкир иҥэрсийэн Кэпсиир эбит, доҕоттоор. С. Васильев

Аҥыр саҥатын үтүктэр тыл. ☉ Подражание голосу выпи
Дуйдаах тыл ууһунан даллата Дуул долгун сүрэхпин сүөрэрэ: Аҥырдыы «ааҥк» дэтэн аллата, Албаска үктэтэн үөрэрэ. Р. Баҕатаайыскай
Ыкса күһүн хараҥаҕа соҕуруу дойдуга айаннаан иһэн аҥыр «ааҥк» диир саҥата киэһээҥҥи чуумпуну аймааччы. Сэмээр Баһылай

даҕ. Түргэнник, кэбэҕэстик туллар. ☉ Легко, быстро отделяющийся
Тулларыттаҕас хатырыктаах, томороон тиит буолан туругурбут, тупсубут мас үүнэн турар эбит. Ньургун Боотур
Дуул балык хатырыгын курдук Тулларыттаҕас дуулаҕалаах, Толбоннурар дуолан таҥаһын, Кыргыһыыга кэтэр …… куйаҕын Кэтэн күүгүнэтэн кэбистэ. П. Ядрихинскай

туохт. Улахан күөҥҥүнэн күөгэҥнии, кутаҥныы хамсаа. ☉ Двигаться, перемещаться, выделяясь крупным и мощным корпусом, телом
Хаҥас диэки биир дыгдалыйбыт дьахтар тиэстэ охсон либиргэтэ турар. Суорун Омоллоон
Күһүн борохуот Өлүөнэ өрүһү өксөйөн дыгдалыйан иһэр. Ф. Софронов
Күөх буруонан сапсыммахтыы Дуул тыраахтар дыгдалыйар. Д. Апросимов

аат. Таас хайа харталаспыт төбөлөрө; уһун субурҕа сис хайа. ☉ Вершины каменных гор; горный хребет
Дьугдьуур Хайаттан - Эбээннэр, Сайсары Тулатыттан - Сахалар! Нууччалыын, Чукчалыын Чуоҕуһуҥ! Дьоллоох олоҕу тутуһуҥ! Эллэй
Улуу дойдум дуулаҕа тутуутун тыына, Тыал буолан, тыа бастарын хамсата, Дьугдьуур муус очуостарын туллаҥната Тыаһырҕаабыт дуул тайахтыы тыбыырар. В. Миронов
эвенк. джугдыр

даҕ. Уһун, тура сылдьар (хол., ат кулгааҕын туһунан). ☉ Длинный, продолговатый, стоячий (напр., о конских ушах)
Тоҥус киһи туут хайыһарынан туруору туппут курдук өргөстөөх кунньулу кулгаахтаах [ат]. ПЭК СЯЯ
«Саар булгунньах саҕа Саргы бөҕө салаллыа, Дуул булгунньах саҕа Дьол бөҕө тосхойуо, Табырыкпынтыбырыкпын!» — диэтэ да, Ат кунньулу маҥан кулгааҕын Куудьуччу тутунна. П. Ядрихинскай

моҕол ураһа — сиэдэрэй оҥоһуулаах улахан, аарыма туос ураһа. ☉ Большое, богато разукрашенное узором летнее якутское жилище конусообразной формы, ураса
Киэһээҥҥи сарыалга моҕол ураһа саһара көстөр. И. Гоголев
Байах тиитинэн баҕаналаан, Дуул тиитинэн тулааһыннаан, Үс курдуулаах Моҕол ураһаны оҥоһунна. С. В асильев. Бээ-бээ, сарсын туран эрдэ Туттан дьэндэтиэм биирдэ Тоҕус курдуулаах алаһаны, Сул туос моҕол ураһаны. «ХС»

1. тирээ 2 диэнтэн холб. туһ. Ыстыыгынан тирэстилэр
2. көсп. Кими, тугу эмэ кытта туруулас, күөн көрүс, утарылас. ☉ Оказывать сопротивление, противостоять кому-чему-л.
   Уот Кудулу байҕаллара Үллэн тахсыар диэри дэлби тирэстилэр. Ньургун Боотур
   [Эмээхсин:] Киһини кытта кыайан тирэспэт буолбут киһибин. А. Софронов
   Дуул атыыр оҕус эһэни кытта тирэстэҕинэ, иккиттэн биирдэстэрэ буолуор диэри арахсыбаттара үһү. ПАК АаТХ

туохт. Туохха эмэ тулааһынна оҥор, тулааһыны туруор. ☉ Делать стойку, ставить столб, подпорку для чего-л.
Туллуо диэн Тоҥ тимиринэн тулааһыннаан, …… Улуу киппэ быһыты Тутан-туотан томтотон Таһаарбыттар эбит оҕолоор! С. Зверев
Тайах тиитинэн баҕаналаан, Дуул тиитинэн тулааһыннаан, Үс курдуулаах Моҕол ураһаны оҥоһунна. С. Васильев
[Дьиэбин] Туллаҥнаабатын диэн Тулааһыннаатым; Өҕүллүбэтин диэн Өһүөлээтим... М. Тимофеев

I
1.
кырбаа диэнтэн холб. туһ. Кытыйа кытыйатын кытта кырбаһар, хамыйах хамыйаҕын кытта хабырыһар (өс хоһ.). Көлүйэ күөл уҥуор-маҥаар тураннар ураҕастаах дьон кырбаһа тураллар үһү (тааб.: кыламан). [Уолаттар] Сарылыы-сарылыы Сабырҕатыстылар, Кылана-кылана Кырбастылар. С. Данилов
2. кэпс. Тугу эмэ харса суох, түбэһиэх кырбаа, охсуолаа, сабаа. ☉ Отчаянно бить, колотить по чему-л.; биться о поверхность чего-л.
Дьукаах дьахтара «иирээки уолгар» диэбитин өйдөөтөр эрэ, …… сыгынньаҕын таһырдьа ойон тахсан, абатыгар, күрүө баҕаналарын, тииттэри кытта кырбаһар. Болот Боотур
Соҕурууттан тыаллаах күн буолан, өрүс күүстээх долгуннара таас биэрэги кытта кырбаһаллар. И. Никифоров
3. көсп. Тугу эмэ кытта бүөбэйдэс. ☉ Возиться с чем-л.. Кыыс дьахтар кытыйатын-хамыйаҕын кытта кырбаһар, ойоҕо суох уол үтүлүгүн-бэргэһэтин кытта охсуһар (өс хоһ.)
II
1. аат. Эттэммит эт бөдөҥ куһуога. ☉ Крупный кусок нарубленного мяса
Сыалаах кырбас кырбаныылаах …… Сэтинньи ыйым [үүммүт]. Саха нар. ыр. I
Дьиэлээхтэр кырбаһынан эти өлүүлэнэн быһан сииллэр. С. Никифоров
2. даҕ. суолт., көсп. Сааһынан эбэтэр уҥуоҕунан олус кыра. ☉ Малый по росту или по возрасту, малорослый, малолетний
[Оҕолору] үөрэниэх айылааҕын аны күһүн оскуола интэринээтэ ыллаҕына сатанар ини… — Оттон кыра, кырбас өттүн? С. Федотов
Николай Кривошапкин кырбас кыра бэйэтэ, дуул бухатыыр курдук кыынньан-кыйаханан турбута. «ХС»
◊ Кырбас бараах көр бараах
Хас чоҥоруйбут чөкчөҥө, кыабарыйбыт кырбас бараах …… барыта бу киэҥ дэлэгэй уйгуну тус бэйэтигэр ылыммыт. Амма Аччыгыйа
Ыраах көппөт, адьас дааргы Павлинтан баҕас ордугун Эһэ кырбас бараахтарга Этэр-кэпсиир курдуга. М. Тимофеев. Кырбас эт — сэниэ ыал күөстэнэр этэ (күөскэ төһө кэргэннээҕинэн хас да кырбас эт киирэр). ☉ Кусок рубленого мяса (порция на одного человека). Бэйэлэрэ эмиэ үстүү кырбас эти үөрбэлэригэр үөлэн сииллэр. Саха фольк.