көх, дьаныар

ж. олорорго тулуур, сүрэх, дьаныар.

с. 1. (настойчивость) дьаныар; 2. (упрямство) өсөһүү.

дьаныс диэнтэн хай
аата. Арай баар этэ үлэҕэ баҕа санаа, дьаныар, оттон дьаныһыы күүһэ кыайыах тустаах! А. Сыромятникова
Үс тыһыынча киилэ үүтү сылга ыыр иһин дьаныһыы - олус бэрт суол. У. Нуолур
Ханнык эрэ тааһы көрдүүгүт үһү. Мин саныахпар, атомнай күүһү кытта сыһыаннаах таас буолуо, Көрдөөччү дьон даҕаны элбэх соҕуспут. Дьаныһыы даҕаны улахан. Н. Габышев

сэмэлээ диэнтэн холб. туһ. Отчуттар уһуктан, ардах түспүтүн көрөннөр, бугулламмакка хаалбыт отторун аһыйан айдаарыстылар, бэйэ-бэйэлэрин сэмэлэстилэр. «ХС»
Күлэн-оонньоон, айдаарсан, Сэмэлэһэн, хайҕаһан, Күүстээх дьаныар үөрэхтиин Күрэхтэспит күннэрбит — Умнуллубат онус кылаас. Чэчир-чэбдик эдэр саас. Чэчир-68
Бу кэпсэтиини Альдимирдаах истэн баран, бэйэ-бэйэлэрин сэмэлэспиттэрэ. П. Ламутскай (тылб.)

хайҕаа диэнтэн холб. туһ. [Уолаттар] сыстыһа олорон остуоруйалаһаллар, сэһэргэһэллэр, ийэлэрин-аҕаларын бэртэрин хайҕаһаллар. Амма Аччыгыйа
Күлэн-оонньоон, айдаарсан, Сэмэлэһэн, хайҕаһан, Күүстээх дьаныар үөрэхтиин Күрэстэспит күннэрбит — Умнуллубат онус кылаас, Чэгиэн-чэбдик эдэр саас. В. Гольдеров
[Семён уонна Софрон Даниловтар] бэйэлэрин айымньыларын хаһан да уу иһэ-иһэ хайҕаһа олорбот дьон. ЭСЭ

аат. Тугу эмэ ситиһэргэ туох баар күүһү-уоҕу ууран тулуурдаахтык дьулуһуу. ☉ Проявление особой настойчивости, упорное стремление к достижению цели
Суол киһитэ дьүккүөрдээх (өс хоһ.). [Тимошин] тус бэйэтин дьулуурунан, ахсаабат дьүккүөрүнэн үүмүт-сайдыбыт киһи. Софр. Данилов
Кини бу массыынаны бэйэтин саталынан, дьүккүөрүнэн уонна үтүө кыһамньытынан хат тириэрбит. Н. Заболоцкай. Дьохсоҕон Ньукулай диэн маннааҕы алаастар, үрэхтэр ньуурдарын токур хотуурунан мээрэйдээн, хара дьүккүөрүнэн ыал аатын ылан олорбут дьадаҥы киһи баара. И. Оконешников. Тэҥн. дьаныар

туохт.
1. Үөһэттэн баттыыр ыараханы уйбакка кэдэй, аллараа өттүгүнэн тоһун (хол., өһүө туһунан), булгу бар, тоһун (хол., сылгы, таба сиһин туһунан). ☉ Надломиться, треснуть; сломаться, переламываться
[Боруллуону] үс эрэ ат уйар, атын сылгылар систэрэ бэттэн өлөллөр үһү. Саха сэһ. I
Ньыгы-ньыгы ньыгыйыкпын Ньыкырдыыра далбарайбын Соҕотох соххор хараҕым Тэстэ илигинэ, Аҥаардас аҥаар атаҕым Алдьана илигинэ, Билгэлээх биир илиим Бэттэ илигинэ Биэрэрим аата суох. П. Ойуунускай
Кыргыһыы бөҕө кытаанаҕа турда, Кырыылаах кырыылаахха кыыратынна, Биилээх биилээххэ бэтиннэ, Уһуктаах уһуктаахха уйадыйда. П. Ядрихинскай
2. көсп. Тулуурдаах буол, олох эриирин-мускуурун, охсуутун эмсэҕэлээбэккэ тулуй. ☉ Быть выносливым, стойко переносить невзгоды
Ороскуоттаах курдугун иһин, холкуос хаассатыгар биллибэтинэн-көстүбэтинэн өлгөм үбү кута турар. Оччоҕо эн дьылҕа хаан тыйыс да охсуутугар бэттэн, кэдэйэн биэриэҥ суоҕа. С. Федотов
Ханнык да соллоҥ күүс, Хаһан да кэлэн түс! — Тахсыбыт күн киирбэт, Туппут дьол бэттибэт, Баар олох кэхтибэт! Дьуон Дьаҥылы
Үлэҕэ, кэрэҕэ дьаныары, Дойдуга маҥнайгы тапталы Эр санаа бэттибэт тэтимин Эн миэхэ харыстаан ииппитиҥ, Оо, күүһүн эбитин, Күн көмүс ийэкээм! И. Алексеев

аат.
1. Материя биир сүрүн ураты дьоҕура: кини үлэни оҥорор күүһэ, хамсааһына. ☉ Одно из основных свойств материи — мера её движения, а также способность производить работу, энергия
Аатам, Күн, муора үллүүтүн эниэргийэлэрин курдук эниэргийэ баранан бүппэт источниктара улахан кэскиллээхтэр. КВА МГ
Тыал эниэргийэтэ — Күн эниэргийэтин сорҕото. ЭМ КТК
Уу эниэргийэтин источнигын быһыытынан өрүстэр улахан суоллаахтар. СПН СЧГ
2. Тугу эмэ гынарга сэниэ, күүс-күдэх. ☉ Физическая возможность активно действовать, сила, мощь
Оо, саха барахсан, үйэлээх сааһыҥ тухары итии иннигэр төһөлөөх көлөһүҥҥүн, эниэргийэҕин сиэппитиҥ, үйэҕин кылгаппытыҥ буолуоҕай?! Суорун Омоллоон
Киһи ханнык баҕарар үлэтин кэмигэр быччыҥын, ньиэрбэтин уонна өйүн эниэргийэтин ороскуоттуур. ПЭ
Оҕо улаатарыгар уонна уопсай сайдыытыгар эниэргийэни элбэхтик ороскуоттуур буолан үчүгэйдик аһыахтаах. ФВН ТС
△ Туруоруммут сыалы ситиһэргэ күүстээх дьаныар, дьүккүөр, санаабыккын хайаан да ситиһэргэ дьулуһуу. ☉ Особая настойчивость и упорство в достижении намеченной цели, в решении поставленной задачи
Өрөбөлүүссүйэлэр буолар кэмнэригэр норуот маассатын айар эниэргийэтэ уһулуччу күүстээхтик биллэр. ПЭ
Куоталаһыы быыстала суох сайда турара, маассалар үлэҕэ энтузиазмнара — кинилэр эниэргийэлэрин уонна өйдөрүн-санааларын дьыалата. ЭБТ
Левинсон, хаһан да, ханна да буолтун иһин, уһулуччу күүстээх санаатын, эниэргийэтин, дьулуурун ыһыктыбат. А. Фадеев (тылб.)