сов. дьоһуннан, түспэтий.

важничать, держаться важно; дьоһумсуйа тутун = держаться важно; дьоһумсуйбут көрүҥнээх с важным видом; ср. дьоһуннан=.

несов. ирон. дьоһуннанан олор, дьоһуннаахтык туттан олор.

кыра диэнтэн атаах.- аччат. Төрдүскэ эрэ үөрэнэр адьас кыракаан бэдик этэ эбээт! Э. Соколов
Маҥнайгы кылааска саҥа киирбит, онон, сонурҕаан олус дьоһуннаммыт, суумка тутуурдаах, сүгэһэрдээх кып-кыракаан оҕолор тоорохойдоннулар. «ХС»

туохт.
1. Туохха эмэ улаханнык болҕойон дьоһуннан. ☉ Сосредоточиваться на чем-л., напрягая внимание
Биэстээх уолчаан боччумуран Быһаҕынан тугу эрэ оҥорор, Уоһун дуомун хам ытыран Улахан түбүккэ олорор. ДГИ КК
2. Оҕолуу оттомо суоххун ууратан, боччумнаах быһыылан. ☉ Становиться серьезным, деловитым
Тас дьүһүнүттэн көрдөххө, Кэскил биллэрдик төлөһүйбүт, сиппит-хоппут, боччумурбут көрүҥнээҕэ. Г. Колесов
Бу тиһэх кэмҥэ Джайнак киһи билбэт гына уларыйбыта, оттомноно боччумурбута. Ч. Айтматов (тылб.)

туохт. Тугу эмэ оҥороргор дьиҥ дьоһуннаахтык тутун, дьоһуннан. ☉ Стать серьезным, деловым, держаться достойно
[Лев] дьиҥнээхтик дуоспуруннана туттан лопбааччы саҥаран барда. Р. Баҕатаайыскай
[Уолаттар] дуоспуруннана охсон, хапсабар туттар тэриллэрин үөһэ түспүттэрэ. СП ҮД
Дуоспуруннанан, кыра уол Уйбаанчык үлбүрүйэрин соччо сөбүлээбэт буолбута. «ХС»

аат., түөлбэ. Дурда. ☉ Засидка, укрытие охотника на уток
Мин кустуур, хаастыыр эрдэхпинэ сэһээккэҕэ өр тэһийбэккэ олорон, …… баарсуох былдьаһыктаах табахпытын — мохуорканы тардан сыйгытарым. Н. Габышев
Балаакка туруорунан, хоту сэһээккэ дэнэр дурда оҥостон, нэдиэлэ кэриҥэ буолар былааннаахпыт. С. Тумат
Силипиэн мончууктарын хайдах түбэһэллэринэн тэлгэтэ баайталаата, үлэтэ-хамнаһа үмүрүйэн, сэһээккэтигэр тахсан дьоһуннанан тула өттүн ээрсэмээр быһаарыыта суох одуулуу олордо. «Кыым»
русск. засидка

сыһ. Быыс булан, сололонон. ☉ Спокойно, толком, как следует
Олохсуйбут дойдута суох, түптээн биир сиргэ олорбот. Болот Боотур
Түптээн утуйбатах да ыраатта. Л. Габышев
Шилов түптээн үөрэммэт буолан, үөрэҕин ыарырҕаппыта. «Чолбон»
△ Дьоһуннанан, олохтоохтук. ☉ Основательно, обдуманно
Араас дойдуларынан, соҕуруунан-хотунан сылдьа сатаата да, ханна да түптээн тохтообото. Э. Соколов
Өлөксөй үлэ түбүгэ-садьыга элбэҕэ бэрт буолан, кэбиниэтигэр түптээн да олоро илик. Хоро Бүөтүр

сыһ. Бытархайыгар тиийэ, сиһилии. ☉ Обстоятельно, в деталях, подробно
Хакасия биллиилээх суруйааччыта Михаил Кильчичаков: «Элгээйитээҕи мусуой саҥа дьиэтэ тутулунна дуо?» — диэн бэркэ ымпыктаан токкоолоспута. С. Руфов
Кини бу курдук дьоһуннанан олорон Ыстапаантан хантан, тоҕо кэлбитин уонна ханна баран иһэрин тустарынан бэркэ ымпыктаан, ыйыталаһан барбыта. И. Никифоров. Амма Аччыгыйа уусураннык ымпыктаан көрдөрүү маастара. Н. Тобуруокап

1. даҕ.
2. Ханнык эмэ турукка сылдьар. ☉ Находящийся в каком-л. состоянии. Оҕо үчүгэй туруктаах
   □ Үһүс палаатаҕа биир мөлтөх туруктаах ыарыһах эбилиннэ. Н. Лугинов
   Ампаар хотоҥҥо алта уон куһаҕан туруктаах ньирэй турар. «Кыым»
3. Тирэхтээх, хамсаабат (хол., тыы). ☉ Устойчивый, твёрдо стоящий, не шаткий (напр., лодка). Туруктаах тыы
4. көсп. Улахан, сиппит, үөлэн. ☉ Достигший зрелого возраста, взрослый. Ыал туруктаах киһитэ
   □ Биһиэхэ туруктаах киһи суох. «Чолбон»
5. көсп. Бөдөҥ, төрөл, эмис (ынах, сылгы сүөһүнү этэргэ). ☉ Крупный, жирный (о лошади, крупном рогатом скоте). Туруктаах сүөһү
   □ Улуу Түөрэх баай атыырын үөрүттэн туруктаах идэһэни туура тутуохпут. И. Сосин
6. аат суолт. Бөдөҥ, эмис ынах, сылгы сүөһү. ☉ Крупный, жирный домашний скот
   Туруктааҕынан дьоһуннаммат, Байтаһынынан мааныламмат. Өксөкүлээх Өлөксөй