несов. см. встать; # не вставая (усидчиво) биирдэ туран көрбөккө (тохтообокко, олус дьулуурдаахтык).

ж. сиппиир, миинньик; # новая метла чисто метёт поел, саҥа сиппиир ыраастык харбыыр (дуоһунаска сауга киирэн дьулуурдаахтык үлэлээн барбыт киһини).

аат. Өстөөххө (күрэхтэһээччигэ) дьулурҕатык саба түһүү. ☉ Стремительное нападение на противника (соперника), атака. Сарсыарда өстөөх окуопатын атаакалааһын саҕаланна
□ Дьулуурдаахтык атаакалааһын бөдөҥ маастарынан гроссмейстер Геллер буолар. КА СОоО II–III

дьүһ. туохт. Дьулуурдаахтык-күдэхтээхтик, киэҥник атыллаталаан көнтөрүктүк хамнан (суон, төрөл киһи туһунан). ☉ Двигаться энергично, порывисто, широкими шагами, но неловко и неуклюже (о крупном, полном, нескладном человеке)
Ыаҕайа Ылдьаа муҥхалаах киһини бастыҥ остуолугар ыҥыран, кэлэн-баран аадаҥхалаата. А. Сыромятникова
Денисов хайдах эрэ көнтөрүктүк аадаҥхалаан хаамар-сиимэр. Н. Кондаков
«Ханна барабыт?» — диэн Татыайык, ыйытаыйыта, эҥин-эҥинник аадаҥхалаан таҕыста. Эрилик Эристиин

сыһ. Дьүккүөрдээхтик, дьулуурдаахтык, туруоруммут сыалы ситиһэр курдук. ☉ Настойчиво, упорно
Бэйэтэ даҕаны киһини аккаастаннарыа суохтук, дьаныардаахтык ыҥырар киһи түбэстэ. Софр. Данилов
Булдун былдьаппыт кыыл көҥөөн, охсуһуох курдук дьаныардаахтык тыытыгырыы-тыытыгырыы миигин эргийэ сылдьыбыта. Суорун Омоллоон
Бэрт дьаныардаахтык, көлөһүнүн кэрэйбэккэ, күнүстэри-түүннэри үлэлээбит. И. Данилов

сыһ. Дьулуурдаахтык, тулуурдаахтык, санаабыты хайаан да ситиһэр курдук. ☉ Настойчиво, упорно, напряженно (действовать, трудиться и т. д. - с тем, чтобы воплотить задуманное в жизнь)
Бары өрө дьүккүөрдээхтик, күүһү-күдэҕи харыстаммакка үлэлииргэ, онон өһөгөйдөөх өстөөҕү үлтүрүтүүнү чугаһатарга бигэ санааны ылыннылар. И. Никифоров
Арҕахтаах эһэ бааһырдаҕына сырҕана сэтэриирин курдук, фашистскай Германия байыаннай командованиета Берлин куорат иһин дьүккүөрдээхтик кыргыһарга быһаарыммыта. ИИФ УоУоО

аат.
1. Өстөөххө кимэн киирии, атаака. ☉ Атака, наступление на противника
Кимии улам күүһүрэн, Толоону «Ураа!» толордо. С. Тимофеев
Сэбиэскэй сэриилэр кимиилэриттэн фронт кэҕис гыммыт быһыылааҕа. А. Фадеев (тылб.)
2. Кимиэхэ-туохха эмэ дьулуурдаахтык үтэн киирии. ☉ Натиск; давление, напор
Хотугу кыраайга кулаагы эһэргэ Кимиибит эрчимин чиҥэттиҥ. Күннүк Уурастыырап
Тибии-силлиэ кимиитин Түөстэринэн силэйэн …… Табаларым сиэлэллэр. Эллэй
3. көсп. Күүһүнэн эбэтэр киһи салҕар гына, арахпакка, тугу эмэ ситиһэ сатааһын. ☉ Стремление добиться чего-л. силой или настырностью, назойливостью. Кини кимиитин туох да тохтоппот. Бу кини киһи салҕар кимиилээх, араҕан быстыбат

прил. аллаах, сүрэхтээх, дьулуурдаах.

туохт.
1. Тохтоло суох инниҥ диэки түргэнник бар (үксүн туох эмэ мэһэйдэри силэйэн). ☉ Устремиться, ринуться вперед (преодолевая встречающиеся на пути препятствия)
Дьон быыһынан дьулуруйан кэлэн, батарантаастаах саатын Сахаар иннигэр тыастаахтык уурталаан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Генерал Пепеляев дружинатын сүрүн күүһүн илдьэ тохтоло суох Аммаҕа дьулуруйбута. Софр. Данилов
Тыраахтар хаары үлтү күөрэлээн, иннин диэки дьулуруйан испитэ. И. Федосеев
Барча буолбут муустарын барылаччы кыйдаан, сыҥаһа сыырын суурайан, эмпэрэ биэрэгин имэрийбэхтии бигээн Бүлүү эбэ хаһан да тохтуо, уоскуйуо суох айылаахтык, таҥнары устан дьулуруйа сытта. Тулхадыйбат д.
2. Уһуннук, таҥнары, аллара түс (көнө, киэҥ, уһун суол, кирилиэс о. д. а. туһунан). ☉ Устремляться далеко, глубоко вниз (о длинной прямой широкой дороге, лестнице и т. п.)
Уот Уһутаакы дьиэтин иһэ. Дьиэ оройуттан хабарҕа кэрдииһин курдук тимир кирилиэс таҥнары дьулуруйан түспүт. П. Ойуунускай
Алаас соҕуруу өттүнээҕи лиҥкинэс мастардаах тыаны хабыллар хаба ортотунан хайа сүүрэн, аллара дьулуруйан киирбит солооһуннаах киэҥ аартык устун хас да аттаах киһи хаамтаран сукулдьутан киирдилэр. А. Бэрияк
3. Дьулуурдаахтык, түргэнник бара тур, ааһан ис (ханнык эмэ уопсастыбаннай көстүү туһунан). ☉ Идти, проходить стремительно (об общественных явлениях)
Саҕаланаат, барыта уруккуттан үөрүйэххэ кубулуйбут чиҥ бэрээдэгинэн, судургутук дьулуруйан истэ. Н. Лугинов
[Устудьуоннар] бу уоскулаҥа суох биир кэм инники дьулуруйан иһэр тэтимнээх үйэ киэҥ хардыытыттан хаалбат курдук бэлэмнэнниннэр, бустуннар-хаттыннар. Г. Угаров
Ол кэм сырдык ырата, Ол кэм ыраас иэйиитэ Уостубакка дьулуруйар Олохпутун киэргэттэ. Саһарҕа
4. Үрдүктүк, көбүс-көнөтүк үүн (үүнээйи туһунан). ☉ Расти, устремляясь ввысь (о растениях)
Айылҕа киэргэлэ - Ыраас хатыҥ Үүнэн дьулуруйан турар. Софр. Данилов
Ол да буоллар, тааска хатаастан Үүммүт бэстии, өрүүтүн Эн буурҕа тыаллыын өрө тустан, Дьулуруйа үүммүтүҥ. Эллэй

даҕ. Баҕарбытын толорон тэйэр, дьулуурдаах. ☉ Целеустремленный. Дьүккүөрдээх үлэһит