прил. дьураалаах, дьураа ойуулаах; полосатый халат дьураа ойуулаах халаат.

аат. Москубаҕа Кыһыл болуоссакка турар, дойду үрдүкү былааһа үлэлиир дьиэлэрдээх кириэппэстиҥи кыһыл кирпииччэ истиэнэнэн бүтэйдэммит сирэ. ☉ Московский Кремль
Түөрт чааска Кириэмилтэн Москуба куорат түгэҕэр-төрдүгэр диэри Хара дьураалаах кыһыл былаахтар өрө күүрэн тахсаннар умсары сабырыйдылар. П. Ойуунускай

даҕ. Ыпсыбыт, кумуччу тутуллубут (уос туһунан). ☉ Сжатый, сомкнутый (о губах)
Анатолий Петрович тоҥ хоргуннуу кылбаҕар сүүһэ икки дириҥ дьураалаах, уоһа ньимигир, хараҕа өйдөөх. Н. Габышев
Авдотья кыракый айаҕа ньимигир уостааҕа. Г. Николаева (тылб.)

1. даҕ. Уһун уонна синньигэс (моой туһунан). ☉ Длинный, тонкий, вытянутый (о шее)
   Үүт маҥан мөкүнүк сарыннаах, ортотунан дьураалаах уһун ып-ыраас көҕүстээх, күөкэгэр моойдоох [дьахтар]. Н. Габышев
2. аат суолт., түөлбэ. Моонньоҕон (кус туһунан). ☉ Шилохвост
   Тыаны туораат, атах ууга элбэх күөкэгэрдэр, мородулар түһэн олороллорун көрөн, чугурус гынна. А. Федоров. Тааттаҕа, Чурапчыга моонньоҕон куһу күөкэгэр дииллэр, оттон атын сирдэргэ кунньалгы диэхтэрэ. М. Чооруоһап

1. аат. Дьураалыы ойуу, оһуор. ☉ Горизонтальный узор, рисунок
   Ойуу-дьарҕаа бөҕө түспүт Оонньуур курдук дьоҕус дьиэлэр. Күннүк Уурастыырап
   Унаар сайын алҕаан Ойуу-дьарҕаа тардылынна. С. Васильев
2. даҕ. суолт. Дьураалаах, дьураанан киэргэтиилээх. ☉ Расположенный рядами, полосками (узор, рисунок)
   Ойуудьарҕаа ойоҕостоох Оһуор, дьэрэкээн куоҕайдаах Улуу мас уһун мутукчата Унаарыйа көҕөрө Уһуктубут эбит. Саха фольк. Ойуу-дьарҕаа тирэҥсэлэр Оһуор үктээн киирдилэр, Нуоҕай лабаа илиилэр Дьол ырыатын тистилэр. С. Данилов
   Ойуу-дьарҕаа хоһугар Оҕо сылдьар, сүүрэлиир. К. Туйаарыскай

даҕ. Маҥан дьураалардаах, дьураалаах (хара эбэтэр хараҥа өҥнөөх ынах баһын, көтөр төбөтүн туһунан). ☉ С белыми полосками или полосой (о морде коровы чёрной или тёмной масти, а также о голове птицы)
Өрүөстээх төбөлөөх чыычаах. ПЭК СЯЯ
Ырыаһыт чыычаахтартан аан бастакынан өрүөстээх бастаах ынах чыычааҕа кэлэр. П. Тобуруокап
Өрүөстээх бастаах кэкэ-букалар туохтарын эрэ сүтэрэн, оҥой-соҥой көрбөхтүүллэр, тиити өрө-таҥнары хатыгыраһаллар. Амма Аччыгыйа
ср. уйг. өрүк, өрүҥ ‘светлый, приветливый’

1. аат. Тас таҥас буолар, халыҥ сиэрис биитэр холуопак матырыйаал. ☉ Трико (ткань)
   Бирикээсчиктэр кэлэн мантан сукуна, бэйбириэт, түрүкүө ылан бараачччылар. Болот Боотур
   Ийэтэ күһүн-саас эрэһиинэ саппыкы иһинэн кэтиэ диэн түрүкүөнэн кэтинчэ тиктэ. В. Иванов
   Бырааһынньык буолаары гыннаҕына дэриэбинэ дьоно бүтүннүү кэлэр, түрүкүөнэн дьоҥҥо көстүүм, бүрүүкэ тигэр. ПНИ АДХ
2. даҕ. суолт. Түрүкүөттэн тигиллибит, оҥоһуллубут. ☉ Сшитый, сделанный из трико. Түрүкүө сон
   □ Уол ити тыллары нэһиилэ ыган таһааран баран тохтоон хаалла, эргэ түрүкүө хортууһун убахтыы олордо. Софр. Данилов
   [Уулаах] кубарыйбыт түрүкүө ыстаанын ыыстаах ынах тириитэ этэрбэс таһынан сабырыччы түһэрбит. Эрилик Эристиин
   Кини түрүкүө тастаах, саһыл истээх сонун дьураалаах курунан бобо тардыммыт. АХС

даҕ. Түөһүгэр чүөччэрдии, кэтэҕэр дьураалыы үрүҥнээх; кырымахтаах (киис туһунан). ☉ С белым кружочком на груди, с седой прядью на затылке (о соболе)
Киргиллээх киис кэһиилээх …… Киэҥ Симиил хатын [үрэх]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Киргиллээх кэтэхтээх, Килбиэннээх кылааннаах Киис барахсан. П. Тобуруокап
△ Эбирдээх, дьураалаах. ☉ Рябой, пятнистый, полосатый
Киргиллээх сымыыт. ПЭК СЯЯ
Киргиллэрдээх уктардаах …… Эбир тускуу хамыйаҕын Эҥийэлии тоһуйбут. С. Зверев
◊ Киис киргиллээҕэ — киис саамай бастыҥа. ☉ Лучший из соболей
[Кулун Куллустуур] Киис гиэнин киргиллээҕинэн …… Таҥныбыт киһи эбитэ үһү. ТТИГ КХКК
Киис киргиллээҕин курдук, Кыыс тахсан сүгүрүйдэ. И. Чаҕылҕан
Киһи киэнэ киргиллээҕэ көр киһи. Киһи киэнэ киргиллээҕэ …… Урааҥхай киэнэ улуута эбит бу киһи! Суорун Омоллоон
Киһи киэнэ киргиллээҕэ, Бухатыыр буулаҕата Багдаллан турар эбит. П. Ядрихинскай
[Микииппэр] киһи киэнэ киргиллээҕэ. Күндэ

1. аат.
2. Киһи хараҕар тута быраҕыллар сурааһын курдук уһун синньигэс дьураа. ☉ Узкая полоса, линия, резко выделяющаяся на фоне чего-л.
   Биллэ хараарбыт дьүдьэх сирэйин дьирбиилэригэр иннэ доҕуутун саҕа быыкайкаан таммахтара мустубуттар. Софр. Данилов
   Ыраах өстөөх окуопаларын хара дьирбиилэрэ сыталлар. Т. Сметанин
   Биһиги иннибитигэр үрүҥ эттээх туоска хара ситии дыргыллан сытарыныы, тунал маҥан эйгэҕэ хара дьирбии буолан, уу харааран көһүннэ. «ХС»
3. геогр. Өрүстэр, үрэхтэр тардыыларын икки ардыларынааҕы үрдэл. ☉ Водораздел
   Икки өрүс дьирбиитэ.  Хас биирдии өрүс уу ылынар анал тардыылаах буолар. Өрүстэр тардыыларын кыраныыссата өрүс тардыытын дьирбиитэ диэн ааттанар. САИ ССРС ФГ
   Кинилэр быһа охсон ааһыахтаах сирдэрэ, хотуттан соҕуруу диэки субуччу тардыллыбыт булгунньахтар силбиһэ барар арҕастара, Деркул өрүс уонна кини салаата Камышня үрэх дьирбиилэрэ этилэр. А. Фадеев (тылб.)
4. даҕ. суолт. Киһи хараҕар тута быраҕыллар уһун синньигэс дьураалаах. ☉ Вытянутый узкой полосой, линией, резко выделяющейся на фоне чего-л.
   Күн киирээри, арҕаа тыа баһын курдаан турар хара дьирбии былыт кэтэҕэр саһан, былыт үөһээ чэчэгэйинэн быган көрдө. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Лена мааны кыргыттара - Эһиэхэйдьит долгуттар - Таастаах дьирбии биэрэккэ Тахсан саһан хаалаллар. Т. Сметанин

даҕ.
1. Уһаты куоһахтаах (быһах тимирин этэргэ, хаан сүүрэригэр аналлаах). ☉ Имеющий продольный желобок, выемку (для стекания крови: о лезвии якутского ножа)
Көөртө: биир харыс икки илии уһун, үөстээх, ойуулаах, мас уктаах ыстаал быһаҕынан — охсон кылбачыҥната олорор үһү. Саха фольк. Бырдьай …… саха ууһа охсубут үөстээх сытыы баҕайы быһаҕынан кыһа-кыһа, олуктуу-олуктуу, бүк-тах тута-тута, чааркааны оҥортуур. Күндэ
Быһах биир өттүнэн биилээҕэ, өнчөҕө халыҥ этэ, хара үөстээҕэ, быһыта сынньыы ойуулааҕа. Далан
2. Ортотунан хара сиэл дьураалаах (көнтөһү, өтүүнү о. д. а. этэргэ). ☉ Имеющий чёрную продольную полосу (о поводе, связанном из конской гривы)
Ортотунан үөстээх ат өргөнүн курдук хараҕын уота абааһы уолун икки чараас саннын хараҕын дьөлө көрдө. Саха фольк. Онно Дьэргэлгэн Күлүк үчүгэй үөстээх көнтөс устата холобурдааҕынан хаалан иһэрэ үһү. Күннүк Уурастыырап
Үрэхтэрим, өрүстэрим үс үөстээх өргөн өтүүнү …… Субуйа бырахпыт курдуктар. Эрчимэн
3. Хас да араас өҥнөөх (кустугу этэргэ). ☉ Разноцветный, полосатый (о радуге)
Бии аҕыс үөстээх кустук халлааҥҥа умайан дьэргэйбитин курдук арылыйан көһүннэҕэ. П. Ойуунускай
Аҕыс үөстээх аас кустук иэҕиллэн турар. И. Гоголев
♦ Бөҕө (өлбөт) үөстээх — бөҕө тыыннаах диэн курдук (көр бөҕө I)
«Эр Соҕотох бухатыыр» Быстыбат тыыннаах, Өлбөт үөстээх Киһи буолар кэскиллээх Буолуох этиҥ эбээт. Тоҥ Суорун
Сүллэһин Сүөдэр өлбөт үөстээх киһи буолан биэрбитэ. П. Аввакумов
Киһи барахсан бөҕө үөстээх. Араас түбүлээбит иэдээннэри аһарынан олох олорон кэллэҕэ. «ХС»
Үс үллэр үөстээх көр үс. Үс үллэр үөстээх Өлүөнэ өрүстэн ордук өҥнөөх-тоттоох Өрүс баарын өйдөөбөппүн. Саха фольк. Үллэр балаһа долгуннаах үмүрүйэ-чөмөрүйэ тардыллар Үлүскэннээх дохсун сүүрүктээх Үс үллэр үөстээх Өлүөнэлиир эбэккэм! С. Васильев