прил. 1. дьоло суох, сордоох; несчастная участь дьоло суох оҥоһуу; 2. в знач. сущ. м. сордоох, эрэйдээх; 3. (приносящий несчастье) оһоллонуу-дэҥнэнии; несчастный случай оһоллонуу-дэҥнэнии түбэлтэтэ; 4. разг. (жалкий, ничтожный) сор суоллаах.

аат. Туохха эмэ дэҥнэнии, оһоллонуу; уҥуохтаргын тоһутуу. ☉ Травма, увечье; перелом (костей)
Быһайын ыһыахха туста сылдьан, кини обургу соҕус эчэйии ылбыта, буолаары буолан сискэ. Э. Соколов
Уол, өрүсүһэн, атаҕын өрө көтөҕө охсон биэрэн, эчэйииттэн арыычча быыһаммыта. П. Степанов
Марина Константиновна эчэйиитэ итинэн эрэ бүппэтэх, элбэх эбит. Илиитэ, атаҕа, ойоҕоһо, сиһэ кытта тостуулаах. ӨӨ ДДьДТ

гл,сов
дэҥнэннэ; өлөрүннэ

алдьат диэнтэн холб. туһ. Ааһар бөҕө албастаах Адьырҕа аармыйатын кытта Алдьатыһан бардылар, Алларытарга киирдилэр. Нор. ырыаһ. Уолаттар олус эттэрин-сииннэрин алдьатыһыахтара, баҕар, хайалара эмэ дэҥнэниэ диэн сэрэнэн Сээбэс буойталаан тохтоппут. И. Бочкарев

туохт. Кыладыапсыгынан үлэлээ. ☉ Работать кладовщиком
«Эт-үүт кэмбинээтигэр кыладыапсыктаан көрүөҥ дуо?» — Николай Аммосович тоҕо эрэ өскүөрүтүн саҥарда. В. Титов
Биирдэ алҕас туттан, улаханнык дэҥнэммитэ уонна ыарахан үлэттэн уурайан, билигин кыладыапсыктыыр эрэ. «Кыым»
Кирилэ өр баҕайы кыладыапсыктаабыта. «ХС»

дыҥ курдук буол - тугу да билбэт буола дыгдай (киһи этин-сиинин туһунан). ☉ Отекая, раздуваясь, опухая, становиться нечувствительным, утрачивать чувствительность (о теле, его частях)
Төбөм дыҥ курдук буолла. Харытыан эрэйдээх ол ахсын абаланан, сирэйэ дыҥ курдук буолар. П. Ойуунускай
Дэҥнэммит харыта дыҥ курдук буолбут, ыараан хаалбыт. Амма Аччыгыйа
Тоҥон илиитэ-атаҕа дыҥ курдук буолуталаата. Болот Боотур

аат. Тугу эмэ сүбэлээн биэрэр, үөрэтэр-такайар киһи. ☉ Советчик
Өлөөнө эмээхсин, ынах ыы сылдьан дэҥнэммитигэр бөһүөлэк ыала бары эмчит-томчут, сүбэһит-амаһыт буолбуттара. Н. Якутскай
Итиэннэ дьэ миигин, баҕар, Эдэрдэр хааһахха хаайдыннар, Ама, куһаҕан буоллаҕай Сүбэһит-амаһыт ааттанар. Баал Хабырыыс
Луохтуур этэринэн, сүбэһитинэн-амаһытынан, үөрэтээччинэн-уһуйааччынан кини буолбакка, биһиги буолуохтаахпыт. М. Доҕордуурап

1. даҕ. Уруккуттан баар, өрдөөҕү. ☉ Давний, давнишний
   Ол быданнааҕы кэмҥэ Мин Сиинэҕэ үөскээбитим. С. Данилов
   [Өлөксөй] Бытаан сыарҕа тыаһынан Быданнааҕы санааларын бигэттэ. С. Васильев
   Ол быданнааҕы кэмҥэ, холкуоһа суох, мээнэ быралгы сылдьан биирдиилээн булчут дэҥнэнэрэ, быстарара баар этэ. Ф. Софронов
2. аат суолт. Өрдөөҕүтэ буолбут кэм. ☉ Давнишнее время
   Ийэм саҥата-иҥэтэ, күлүүтэ-салыыта элбээн, эмиэ былыргы эдэригэр түспүтэ быданнааҕыны, мин кыра оҕо эрдэҕинээҕи кэммин, санатар. Далан
   Сиэннээх эһэ, арахсыбыттара төһө да баара-суоҕа ый эрэ кэриҥэ буолтарын иһин, букатын быданнааҕыттан көрсүбэтэх дьон курдук кэпсэтэллэр. В. Яковлев

I
чиччигинээ диэнтэн холб. туһ. Аттар мөхсөн чиччигинэспиттэрэ. Д. Таас
Урут наартаҕа көлүллэ илик сорох хаҥыл табалар мөхсөн чиччигинэһэллэрэ. И. Федосеев
Арай биирдэ Уйбаан усках сылдьар тастыҥ быраатын Хабырыыһы туохтан эрэ кыыһыран таһырдьа быраҕаары чиччигинэспиттэрэ. КНЗ ОО
II
даҕ. Өрө мөхсө сылдьар сэниэлээх, түргэн-тарҕан хамсаныылаах, туттуулаах-хаптыылаах. ☉ Живой, проворный, быстрый в движениях, энергичный
Бэйэтин саатынан бэйэтин дэҥнэннэ, субу чэгиэн, чиччигинэс, чиҥ-чаҥ киһи иһин туттан …… тобуктаан турда. Н. Габышев
Ат хорос гынна, утуктаабыта ааһан, чиччигинэс буола түстэ. М. Доҕордуурап
Панты сиэн чиччигинэс буолбут уолаттар тута харахтарын муҥунан көрөн, өрө мөхсө сылдьар табаҕа түһэллэр. А. Кривошапкин (тылб.)

аат. Туох эмэ соһуччу иэдээн, алдьархай, куһаҕан буолуута; быстахха өлүү. ☉ Несчастье, несчастный случай; неожиданная смерть
Муҥ булсуспатын, Сор солбонуппатын, Алдьархай ааҥнаабатын, Былаҕай былааспатын! Өксөкүлээх Өлөксөй. Ньургун Боотур …… Туйаарыма Куо барахсаны, былаҕайтан быыһаан ылан …… Үрүмэччи маҥан аттаах Үрүҥ Уолаҥҥа туттарда. Болот Боотур
Былаҕай былдьаабакка …… Өлүү үтүрүйбэккэ, Алдьархай ааҥнаабакка, эҥинэ чуумпутук эриэккэс бэйэлээхтик Айыллан үөскээн олордохторо. П. Ядрихинскай
♦ Былаҕайга былдьатта (былдьанна) — соһуччу, эмискэччи (хол., оһоллонон, дэҥнэнэн) өллө. ☉ Быть застигнутым неожиданной трагической смертью
Оҕонньор эрэйдээх сүөһүлэрин былаҕайга былдьатан, баҕар, түүнү быһа хараҕын симмэтэҕэ буолуо. Н. Заболоцкай
Кылабыыһаҕа күөгэйэр күнүгэр быстах суолга былаҕайга былдьаппыт эдэр киһини дириҥ ииҥҥэ түһэрэн эрэллэрэ. П. Аввакумов
«Былаҕайга былдьата сыстыҥ дии. Ганя уол түбэһэ кэлэн эйиэхэ күный буолла эбээт», — диэн аҕам аттыбар олорон кэпсээбитэ. Тулхадыйбат д.