земляника || земляничный; буспут дьэдьэн спелая земляника; дьэдьэн сыта земляничный запах.

имеющий землянику; с ... земляникой; дьэдьэннээх сир земляничная поляна; сүөгэй дьэдьэннээх земляника со сливками.

собирать землянику.

прил. ойуур, мас; лесные насаждения мас олордуута; лесная земляника ойуур дьэ-дьэнэ.

прил. 1. ситэ илик, буһа илик; незрелая земляника буһа илик дьэдьэн; 2. перен. ситэ илик, сиппэтэх-хоппотох; незрелый поэт ситэ илик поэт; незрелое произведение сиппэтэх-хоппотох айымньы.

гл
эбии кутан булкуйар. В густые сливки подмешивают землянику - хойуу сүөгэйгэ дьэдьэн кутан булкуйаллар

чохон (сливочное масло, сбитое с тёплым молоком и застывшее); дьэдьэннээх чохоон чохон с земляникой.

даҕ. Көбүөр булкаастаах (хол., лэппиэскэ, дьэдьэн). ☉ Смешанный со сливочным маслом, взбитым с теплым молоком (напр., лепешка, земляника)
[Остуолга тардыаҕыҥ] Көбүөрдээх дьэдьэни, Күһүҥҥү суораты. С. Васильев
◊ Көбүөрдээх лэппиэскэ — лэппиэскэ көбүөргэ булкуллубута (сахалар сөбүлүүр астара). ☉ Лепешка со взбитым сливочным маслом (любимое национальное блюдо саха)
Убайыҥ кэлэр үһү, онно кэһиибитин көбүөрдээх лэппиэскэ оҥорон тоһуйуохпут, оҕом төрөөбүт аһын ахтара буолуо. Суорун Омоллоон
Аал уотуҥ аттыгар Эн аскын аһыыбын — Арыылаах алаадьыны, Көбүөрдээх лэппиэскэни. Л. Попов

1. аат. Сиринэн сыыллан үүнэр кускуур курдук умнастаах, умнаһын төбөтүгэр маҥан сибэккилэрдээх, дыргыл сыттаах олус минньигэс отонноох элбэх сыллаах от үүнээйи. Бу үүнээйи отоно. ☉ Земляника (растение); ее плоды
   Киэһэ маамалара Муся хомуйбут дьэдьэниттэн барыанньа буһарбыта. Суорун Омоллоон
   [Остуолга тардыаҕыҥ] Көбүөрдээх дьэдьэни, күһүҥҥү суораты. С. Васильев
   Этиҥ этэрэ, Ардах түһэрэ, Кэйэ, тэтэрэ Дьэдьэн үүнэрэ - Олус да кэрэ! Күннүк Уурастыырап
2. даҕ. суолт. Дьэдьэн курдук тэтэркэй, кыһыл (өҥнөөх). ☉ Цвета земляники, румяный
   Манна ыанньыксыт кыргыттар …… Хап-хара хамсыыр хаастаахтар, Тэтэркэй дьэдьэн имнээхтэр. С. Данилов
   ◊ Дьэдьэн уга - дьэдьэн үүнэр ото. ☉ Земляничный куст
   [Бурдук сирин] тулата - сандаар хатыҥ, Отун быыһа - дьэдьэн уга. Күннүк Уурастыырап
   Чыычаах өс киирбэх …… дьэдьэн угар ойоҕоһунан сытта. И. Гоголев
   Ыпыраас салгыннаах Ыркый ойуурга таҕыстым. Дьэдьэн уга тулалаах Дьиэллигэс ортотугар тохтоотум. С. Васильев
   бур. зедегене

аат.
1. Киһи уллуҥаҕын кэлин өттө, тилэҕэ. ☉ Задняя часть ступни, пятка
Эн сүүрэн истэххинэ, эккирэппиппин кубулуппакка, кэннигиттэн уҥа тиҥилэххин оҕунан ытыам. Саха фольк. Сыгынньах тиҥилэхпин сир тыбыс-тымныынан хаарыйбахтыырга дылы буолла. Софр. Данилов
[Алаа Моҕус:] Туохтааҕар да тиҥилэхпин кычыгылатартан куттанабын. И. Гоголев
2. көсп. Хаамар, сүүрэр тиэхиньикэ сиргэ тирэнэр чааһа. ☉ Опорная ножка (техники)
Кэнэҕэс Өлүөнэҥ үрдүнэн Иилэҕэс муоста тардыллыа. Тимир тиҥилэҕинэн тирэнэн, Пуойас субуруйан ааһыа. П. Тулааһынап
♦ Тиҥилэҕин салаа кэпс. — үчүгэй буола сатаан албыннас. ☉ соотв. лизать пятки кому-л.
Кырдьыкпын балыйтаран бараммын, тиҥилэххин салыахтаах үһүбүн дуо?! Р. Баҕатаайыскай. Тиҥилэҕин тириитин бараата — элбэх сири кэрийдэ, сир-сири бараата. ☉ соотв. стереть все ноги
Андылаахпыт пиэрмэтин биир ыанньыксыта ыалдьан балыыһаҕа киирдэ. Онно солбуйар киһини булбакка тиҥилэҕим тириитин бараатым. НС ОК. Тэҥн. тилэҕин элэтэр. Тиҥилэҕэ харааран хаалла (тилэҕэ хараарда) — түргэнник сүүрдэ, куотта. ☉ соотв. только пятки засверкали у кого-л. [Сорук Боллур уол] Тус илин диэки Туһаайа тутунна да, Тиҥилэҕэ харааран Тэллэҕэ тэлээрэн …… Этиэх түгэнэ Эмискэ үлүгэр Элэс гынан хаалла. П. Ядрихинскай
Кыракый уоллаах кыыс эргэ балаҕан диэки илии-илиилэриттэн сиэттиһэн, сырсан тиҥилэхтэрэ хараара турбута. И. Федосеев
Коля тиҥилэхтэрэ эрэ харааран хаалла. И. Никифоров
Тиҥилэх уопсар — тилэх уопсар диэн курдук (көр тилэх). Таня күөлү туоруу элэстэнэ турбута. Кеша кини кэнниттэн тиҥилэх уопсубута. М. Ефимов
«Һук!» — диэт, Охоноон туора ойдо. Эһэтэ кини кэнниттэн тиҥилэх уопсубута. «ХС»
Тиҥилэҕин көрдө- рөр — тилэҕин көрдөрөр диэн курдук (көр тилэх). Ньиэмэс сэриитэ, саллааттара Кыһыл Аармыйа кытаанах охсуутун тулуйбакка тиҥилэхтэрин көрдөрүөхтэрэ. «ХС»
◊ Киис тиҥилэҕэ көр киис
Кирбии тумул кытыыта Киис тиҥилэҕинэн киистэлэннэ, Солооһун-бааһына тулата Дьэдьэн угунан дьэрэкээннэннэ. С. Васильев
[Петя:] Бу бөлөх үүнээйилэр бэйэбит нэһилиэкпит иһигэр үүнэллэр: киис тиҥилэҕэ, малина, уулаах, уҥуохтаах отон, сугун. С. Ефремов
Ыт тиҥилэҕэ көр ыт. Отчуттар харбаан барбыт сирдэригэр, хадьымал саҕатыгар буспут хойуу ыт тиҥилэҕэ кытар гына түһэр. Н. Заболоцкай
Ыт тиҥилэҕэ буһан минньигэһэ бэрдин иһин, ону борсоннум. С. Маисов
Ыт тиҥилэҕин хомуйа Ыаҕайалаах тыаҕа тахсар. И. Левин
Ытыс тиҥилэҕэ көр ытыс. Эһэ кыыс айаҕар ытыһын тиҥилэҕин даҕайбыт. Кыыс ону оборбут. П. Ламутскай (тылб.). Тэҥн. тилэх
ср. алт. дьилек ‘ягода’, уй дьилек ‘клубника’, дьер дьилек ‘клубника’, агаш дьилек ‘земляника’