швейный; иистэнэр массыына швейная машина; иистэнэр иннэ швейная игла.

прил. циркульнай, циркуль; циркульная игла циркуль иннэтэ; # циркульная пила циркульнай эрбии.

циркуль || циркульный; үерэх оҕотун циркула ученический циркуль; циркуль иннэтэ циркульная игла.

ж. см. игла; # сидеть как на иголках иннэ (бүргэс) төбөтүгэр олорор курдук буол.

сов. что ук; вдеть нитку в иглу иннэҕэ сайта ук.

игла, иголка || игольный; иннэ үүтэ (или сүлүүтэ) игольное ушко; иннэ кылаана остриё иглы; иннэни сиэбит разг. он иголку проглотил (говорится о худом человеке).

аат. Тугу эмэ анньан туттарар эбэтэр киэргэл буолар сэлээппэлээх тимир иннэ. ☉ Игла с головкой, служащая для прикалывания или украшения, булавка
Билигин Цимбалы киһи билиэх дьүһүнэ суоҕа — черкескэтэ хайдан баран абырахтаммакка булаапкаларынан хам анньыллыбыт. ПП Дь

ножницы; иистэнэр кыптый портновские ножницы; кыптый буута ручки ножниц; кыптый батаһа лезвия ножниц; кыптыйдаах кылаана , иннэлээх эҥинэ погов. лучшая из владеющих ножницами, лучшая из владеющих иглой (о швее-мастерице).

аат., кэпс. Дьиэ-уот тээбиринэ, туттар сэп. ☉ Домашняя утварь, орудие труда
Туох эрэ сааланар бытархай сээбэстэри атыыласпыт. П. Ойуунускай
Дьиэ эркинин тула иһит, таҥас, араас мал, мас хоппо уонна да атын сээбэстэр ууруллубуттар, ыга кыстаммыттар. Болот Боотур
Чэй эрэ, доҕоруом, эппиппитин оҥоруох, санаабыппытын саҕалыах — били сээбэһи бараҥҥын сүгэн кэл. Суорун Омоллоон
ср. ханты. сэвэс ‘неводная игла’. СЭЭКИ-СУУКУ: сээки-сууку буол кэпс. — туохтан эмэ сиэкэнийэн, урукку көстүүгүн, чөл туруккун сүтэр. ☉ Терять прежнее состояние, иметь потерянный вид, будучи расстроенным кем-чем-л.
Киһим …… дьэ, улам аанньа аһаабат, улам сээки-сууку буолан, киһи хараҕар иҥнэр гына дьүдьэйэн истэ. Амма Аччыгыйа
Уолан дьон омук оонньуутунан ойор күнү көрсөр, арҕаалаабыт күнү атаарар дэриэбинэ [сэрии саҕаланан] сээки-сууку буолан хаалла. С. Федотов

I
аат. Булду (хол., тайаҕы, саһылы) эккирэтии, батыһыы. ☉ Преследование зверя, погоня за добычей (напр., за лосем, лисицей)
Ол уол үгүс үрэхтэри, Киэҥ Сибиири тэлэр, Булт сойуотугар кини Сир сиксигэр тиийэр. С. Данилов
Булчут мэлдьи күндү түүлээх сойуотугар сылдьар. И. Федосеев
Булчут идэтэ сыралаах, Булт сойуота сындааһыннаах. С. Данилов
◊ Сойуо хаара — күһүҥҥү тоҥоруу кэнниттэн кыылы эккирэтэргэ тоҕоостоох бастакы чараас хаар. ☉ Первый снег после заморозков, на котором легко прослеживаются следы преследуемого зверя
Күрдьүк хаарым көтөҕүллүбүт, Сойуо хаарым солбонуйбут. Саха фольк. Кутталтан өйүн сүтэрбит Эр Соҕотох мастар быыстарынан ыстанна, тыстарын сойуо хаар быһыта тыытарын кэрэйбэт, ыарыытын да билбэт. В. Бианки (тылб.)
ср. др.-тюрк. соҥда ‘гнаться, следовать по пятам’
II
1. аат., эргэр. Быа түмүгэ ыйыллыбытын олуйан сүөрэр сытыы уһуктаах мас эбэтэр тимир иннэ. ☉ Деревянная или металлическая игла для распутывания узелков на верёвке
Сытыы биилээҕи Сыҕарыппакка эрэ Сырайыгар тирээтэ, Сойуо уһуктааҕы Чугуруппакка эрэ Субатыгар туһаайда. П. Ядрихинскай
2. даҕ. суолт. Сойуо курдук сытыы уһуктаах уһун (үксүгэр көтөр тумсун хоһуйууга туттуллар). ☉ Длинный, имеющий острый, как игла, конец (обычно употр. для образного сравнения клюва птицы)
Хара суор оҕотун уһуйар: «Сойуо тумускар соллоҥ иҥнин, Сиэмэх оҕото сиэмэх буолар». И. Эртюков
[Ньымааты] бэл суор обургу сойуо тумса тоҥсуйбатах, баҕыыр тыҥыраҕа тыыппатах. Н. Абыйчанин
Ол кыыл обургу Сойуо хара тумсун Сототун таһыгар Сурдурҕаччы охсоот …… Киһилии дьаҥсайа, Кэс туойа олорбут. С. Васильев
ср. монг. соёо(н) ‘клык, бивень; крючкообразная прочищалка (для курительной трубки)’
III
аат., бэт. Сылгы синньигэс оһоҕоһугар үөскүүр отут-түөрт уон сэнтимиэтир уһуннаах бөкүнүк быһыылаах лиистик. ☉ Параскарит
Саҥа эмптомп булан [сылгылар] сойуоларын түһэртээбит олус үчүгэй эбит. Далан
Сойуолаах сылгы оһоҕоһуттан сүүс биэс уон устуукаҕа тиийэ итинник үөнү булуохха сөп. ААИ ОБСЫҮ. Сойуо сымыыттара икки сыл устата айылҕаҕа тыыннаах хаалааччылар. Сылгыһыт с.