нареч. тепло, жарко; итиитик таҥын = тепло одеваться; баанньыгы итиитик отун = жарко натопить баню.

1) жара; тепло || жаркий, горячий; тёплый || жарко, горячо; тепло; сайынтгы итии күн жаркий летний день; итии ас горячая пища, горячее; итии таҥас тёплая одежда; бүгүн олус итии сегодня очень жарко: сэрэн итии ! осторожно, горячо!; итиини апарымтыа теплопроводный; 2) горячая пища, горячее; итиини аһаа = есть горячую пищу; итиитэ киллэр = пить или есть горячее с холода # итии хааннаах человек, который не боится холода, мороза; миэхэ итии да, тымныы да буолбатах мне ни жарко ни холодно; моя хата с краю.

горячее водоснабжение

что-л. горячее, жаркое # итиигэ-буһууга киллэр = задать жару кому-л.

сыһ.
1. Тоҥмот гына (хол., таҥын). ☉ Тепло (напр., одеваться)
Суорҕаҥҥын итиитик хайын.  «Итиитик таҥнан биһигини кытта барсаҕын», - диир. Амма Аччыгыйа
2. Киһи тиритэр гына. ☉ Так, чтобы человек вспотел, жарко (напр., затопить баню, печь). Баанньыгы итиитик да оттубуттар. Сайыҥҥы күн барахсан итиитик да тыгар
3. көсп. Истиҥник, ис сүрэхтэн. ☉ Искренне, от всей души
Биһиги кинилэри хайдах итиитик таптыырбытын …… хоту дойду дьадаҥыларын сүрэхтэрэ таайдыннар. Амма Аччыгыйа
Поэт эдэр, дохсун сүрэҕин туох баар күүһүнэн Ийэ дойдутун итиитик таптыыра. Софр. Данилов
Сымнаҕастык, итиитик чаҕылыччы көрөн ылла уонна кэпсээнин салҕаабытынан барда. Н. Заболоцкай
Ыам быыһыгар миэхэ бара сылдьар, сүбэлэһэр буол диэн Даарыйа итиитик бырастыылаһан дьиэлээтэ. М. Доҕордуурап

1. даҕ.
2. Киһи этигэр биллэр суостаах. ☉ Жаркий; теплый
   Сиридойдуну налыччы кууһар иһирик хараҥа итии түүнтэн эбитэ дуу, киһи санаата эмиэ сааскы түүҥҥүтээҕэр букатын атын. Далан
   Кыһыллаай Маня быыкаа итии ытыһын ыга туппахтаата. Л. Попов
   Сайыҥҥы итии салгыҥҥа үөһэ оҥоойу үөрэ кыыгыныы туойар. Күндэ. Курупааскы былыргы аата - хабыйахаан. Кини урут эмиэ итии дойдуга баран кыстыыра үһү. СТС.
   △ Киһи этин сиир суостаах. ☉ Горячий
   Кинилэр отууларыгар киирэн куруускалаах итии чэйи үрэн бурулатан кэбиһэ-кэбиһэ, оргууй иһэ олордулар. Н. Заболоцкай
   Бытыкаанап итии хобордооххо арыы кутан биэрэ олордо. В. Ойуурускай
   Сыылан окуопаҕа киирэн истэҕинэ буулдьа тиэрмэһи тобулу көппүт, итии миин Бычков үрдүгэр тохтубут. Т. Сметанин
3. Тымныыттан үчүгэйдик харыстыыр, ичигэс (таҥнар таҥас туһунан). ☉ Хорошо защищающий от холода, теплый (об одежде)
   Халлаан тымныйбыт, итии үтүлүк кэтиэххин? Итии таҥас.  Аны билигин итии таҥаһынан, Дохсун дьыбарга тоҥмот гына, Куйахтаан биэриэх тустааххын Хорсун буойун саллааккын. Эллэй
   Манчаары аатынан пионерскай дружина бэйэтигэр улахан соругу ылыммыта: итии таҥаһы - үтүлүгү, бэргэһэни тигэн, оборуона пуондатыгар туттарарга, фронтовиктарга ыытарга. И. Федосеев
4. Сойо илик, сылааһа билигин да баар. ☉ Еще не остывший, теплый. Чэйбит билигин да итии эбит
   □ Бу куһу аны булуустуохха наада
   Тута уурар сатаммат. Итии куһу уурдахха сытыйан хаалар. Далан
5. Сибиэһэй, саҥа үөскээбит, дьарҕа буола илик (ымынах, баас туһунан). ☉ Находящийся на начальной стадии развития, свежий (о чесотке, сыпи, ране)
   Итии бааһы дьуотунан төгүрүччү сотоллор.  Итии ымынаҕы былыр киһи, соччо айгыстыбакка, тугунан барытынан эмтээн үтүөрдэрэ. Болот Боотур
6. көсп. Күүстээх истиҥ иэйиилээх. ☉ Проникнутый добрым чувством, теплый, сердечный
   Биир итии тылынан бу оҕо сүрэҕин ким биирдэ сылытан кинини үөрпүтэй? П. Ойуунускай
   Лааһарап үлэтэ үмүрүйэ охсон маҥнайгы борохуоттары үрдүк үөрүүнэн, итии эҕэрдэнэн көрсүспүтэ баар буолар. Амма Аччыгыйа
   Кинини [Кыһыл Аармыйаны] үлэһит норуот барыта итии тапталынан таптыыр, ийэ алгыһынан алгыыр. Суорун Омоллоон
7. аат суолт.
8. Туох эмэ (хол., күн уота, оһох) киһи этигэр биллэр суоһа. ☉ Жар, исходящий от какого-л. источника тепла
   Кутаа уот кытыытыгар олордоххо, уот өттүҥ итиинэн салаамахтыыр, улаҕа өттүҥ тымныынан хаарыйбахтыыр. Амма Аччыгыйа
   Оһох аттыгар итиигэ туран эбитэ дуу - сирэйэ кытарбыт, тыынара кылгаабыт. Софр. Данилов
   Дьахтар этэхаана оонньоон, эдэр киһи илиитин күүһүн, түөһүн итиитин билэн, моонньуттан кууһан ылла. Н. Павлов. Саха сирин килиимэтин тыйыс усулуобуйата итиини ордук тутумтуо матырыйааллары туһаныыга киэҥник киирэри эрэйэр. «Ленин с.»
9. көсп. Истиҥ иэйии (үксүн поэз.). ☉ Доброе, нежное чувство, испытываемое к кому-чему-л., чувство любви, сердечность
   Оҕо сааспыттан эн миигин, Доҕор туттаҥҥын таптыырыҥ, Онон сүрэҕим итиитин Күндү атаспар аныыбын! Эллэй
   Эмиийдиир ийэ эрэйиниэйиитин Эһиги билбэтэххит иһин - Этирик түөскүт минньигэһин Имэрийэр илиигит итиитин иҥээртим мин. П. Тобуруокап
   Бу бүгүн туттум илиини, Биир туох эрэ аптаах илиини... Эймэһийэр итиини кини кутта Этим сааһын устунан. С. Васильев
   ♦ Итии (итиитэ) киллэр - итии чэйдэ ис, итии аста аһаан, тоҥмуккун аһар. ☉ Пить или есть что-л. горячее с холода, с мороза (букв. горячее вводи)
   «Кинээстэр аҕа ууһун кырдьаҕастарын ыҥырталаа диэбиттэригэр сылдьабын», - диэтэ уонна итии киллэрэн баран, тахсан барда. Саха сэһ. II
   Кэл, оҕонньор, итиитэ киллэр. А. Софронов
   Ийэм эрэйдээх ахсынньы ый аамдаам тымныытыгар от тиэйэн, мас мастаан киирэн баран, итии да киллэриэх бокуой буолбакка хорон талыыта кургумун иһинэн кутаа уотунан куппутунан барбыт. Н. Заболоцкай. Итии хобордоох үрдүгэр олордор - элбэхтик саҥара, улаханнык мөҕө-үөҕэ көрсөр. ☉ Встречать кого-л. страшной руганью, браниться, склонять на все лады, критиковать со всех сторон (букв. сажать кого-л. на горячую сковороду)
   Мунньахха кэлбит дьон бары тимир-тамыр курдук көрөллөр, тыллара-өстөрө, итии хобордоох үрдүгэр олордон, сытыырхайбыта сүрдээх. П. Аввакумов
   ◊ Итии аһылык - бэлэмнэммитин кэннэ уталыппакка сылааһыгар аһанар аһылык. ☉ Горячее питание
   Онтон тахсан итии аһылык бэрээдэгинэн эт үөрэ сиэн, миин иһэн үлэһиттэр бэркэ көтөҕүлүннүлэр. М. Доҕордуурап
   Ылан барбыт харчыбар оҕолор итии аһылыктарыгар анаан иһит-хомуос, ас-үөл атыыластым. И. Находкин
   тюрк. иси, изик, исси

аат. Көлөһүн тахсыар диэри, тиритиэххэ диэри буһуу (куйаастан, күүстээх үлэттэн). ☉ Сильный жар, жара, пекло (напр., о знойной погоде, тяжелой работе и т. п.)
Бу куйааска от охсоммут итии-буһуу бөҕө буолла.  [Хотой:] Салгына итиитэ-буһуута, куйааһа суох, биир да сымыыт сытыйыа-ымыйыа суох, биир да оҕо уйаҕа буһан өлүө-сүтүө суох. Суорун Омоллоон
♦ Итиигэ-буһууга киир (сырыт) - уустук, эрэйдээх суолга түбэс, ыарахан балаһыанньаҕа киир; улахан мөҕүллүүгээтиллиигэ түбэс. ☉ Оказываться в сложном, трудном положении (соотв. попадать в переделку (в переплет))
Эн бу биһигинньиктэргэ эрэ харса суохтук туттунаҕын, оттон дьиҥнээх итиигэ-буһууга киирдэххинэ, эрэлэ суох киһигин. Д. Таас
Мин разведчикпын, маннааҕар буолуох итиигэ-буһууга сылдьыбытым. «ХС»
Соловьев биһикки Өктөөп бырааһынньыгар диэри элбэхтик итиигэ-буһууга киирэн тахсыталаатыбыт. «ХС». Итиигэ-буһууга киллэр (түһэр) - уустук, эрэйдээх суолга түбэһиннэр, ыарахан балаһыанньаҕа киллэр, улахан мөҕүүгэ-этиигэ түбэһиннэр. ☉ соотв. задать жару кому-л.
Доппуруостаан, мөҕөн-этэн итиигэ-буһууга киллэрдэ.  Кинини итиигэ-буһууга түһэрэн кытаанах миэрэҕэ тарпыттарын звенотугар биллэриэхтэрин иннинэ, бэйэтэ урутаан кэпсииргэ быһаарынна. П. Аввакумов

n. heat;a. hot; v. to become hot, heat up; иб-итии a. very hot, hot as blazes; итит= v. to heat, heat up