v. to fare poorly, become dilapidated; иэдэт= v. to make fare poorly, to dilapidate

көр илдьиркэй 2.2
Ийэ сиртэн тэлэһийэр Илдьиккэйэ бэрдиттэн, Икки атахтаах этинэн Иитиллэ сатаатылар... Өксөкүлээх Өлөксөй
Илдьиккэй бөҕө Иэдэтиэн иннигэр Тимир тириибин кэтэн, Тииһиктэнэ симсэр эбиппин! Өксөкүлээх Өлөксөй

сов. 1. кого өлөр; 2. кого, перен. (уничтожить) өлөр, суох гын; 3. кого, перен. (привести в отчаяние) иэдэт, буорат; 4. что, перен. (потратить) ыыт, ороскуоттаа; на это дело убито много энергии бу дьыалаҕа элбэх сыра ыытылынна; # убить время бириэмэни өлөр, күнү ыыт; хоть убей өлөр даҕаны, өлөрбүтүҥ да иһин.

буорай диэнтэн дьаһ. туһ. Ыарыы буораппыт. Таҥаскын буораппыккын
□ Ону кытта ойоҕолоһо бурдук астыыр буоратта, Иис-хайаҕас иэдэттэ, Астыыр-үөллүүр атахтаата, Хойут утуйар хотутта. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ваня «аччыгыйы» ааспыта ордук улахаҥҥа охсуллубута буоратта быһыылаах. Улаханы билэргэ кыраттан, чугастан саҕалыыр ордук эбит этэ. Амма Аччыгыйа

туохт. Урукку туруккунааҕар мөлтөө-ахсаа, ыр, этиҥ-сииниҥ уол (хол., ыалдьан, күүһүҥ өһүллэн). ☉ Ослабеть, исхудать (напр., из-за болезни)
[Иван Петрович] сатаан бардаҕына, «ардахтаан» этэ-сиинэ бүтүннүү ньамньыраата, араас дьарҕата көбөн иэдэттэ. Н. Лугинов
«Тохтооторбун эрэ этим көһүйэн, өссө мөлтүүбүн, ньамньырыыбын» — диэн, хайа да үлэҕэ турары-олорору сөбүлээбэт киһи эбит. Д. Таас
Билигин Тарва уруккутунааҕар ньамньыраабыт курдук. И. Федосеев. Тэҥн. ньамньарый

тыыллаҥнаа диэнтэн төхт
көрүҥ. Хоһуун [киһи аата] таба олбоҕуттан ойон турбута, бэрбээкэйигэр тиийэр уһун тайах тириитэ саҕынньаҕын устан тиэрэ бырахпыта, көһүйбүт этин-сиинин көннөрө тыыллаҥнаталаабыта. Далан
[Кугас кыыл] уһун синньигэс кутуругунан өттүктэрин охсунан ылла, түөрт атаҕынан чыраччы тэбинээт, тыыллаҥнаталаан кэбистэ. Л. Попов
«Аанньа утуйбакка, уум кэлэн иэдэттэ», — Күүстээх туран тыыллаҥнаталаан ылла. С. Никифоров

аат. Ыыраахтаах туйахтаах дьиэ сүөһүлэрин уонна кыылларын сутуйар сыстыганнаах ыарыы (хол., табаны, ынаҕы, кыыл табаны, уо. д. а.). ☉ Заразное заболевание парнокопытных животных (напр., оленей, крупного рогатого скота), некробактериоз
Табалар атахсыт ыарыынан ыалдьыбатыннар диэн, биир да сиргэ тохтоппокко, куруутун үүрэ сылдьыбыппыт. ДФС КК
Таба иитиитигэр улахан хоромньуну таһаарар ыарыылартан биирдэстэринэн некробактериоз эбэтэр атахсыт ыарыы буолар. «ХС»
«Ааспыт сайын курдук уот кураан сатыылаатаҕына, атахсыт ыарыыта иэдэтэр», — Миитэрэй сиэбиттэн бөппүрүөскэтин хостонор. «ЭК»

I
аат. Киһи, сүөһү этэ туохтан эмэ сүһүрэн иһэн, үллэн тахсыбыта. ☉ Опухоль; нарыв
Сүөдэр сирэйин искэнэ улам тардан барар. Н. Якутскай
Сут дьыл иэдэппит, Хараҕын-сирэйин искэнэ Бүөлээн эрэр эбит. Эллэй
Кэтириис аатын эрэ чэйдээбит курдук буола-буола, уҥуох буолбут тарбаҕынан сирэйин искэнин имэринэ олордо. Бэс Дьарааһын
II
даҕ. Этиргэн, толору эттээх-сииннээх. ☉ Полнотелый
Хара бараан улахан, искэн киһи иккитэ-хаста, өссө да кэпсэтэн бүтэ илик эбит дуу диэбиттии, ааҥҥа кэлэн турбахтыы-турбахтыы төнүннэ. А. Софронов
Өкүүсэ кыыс бэрт искэн доруобай, толуу дьахтар буола улааппыт эбит да, таҥас-сап диэн күттүөнэ суох, илдьи түһэн хаалбыт. Эрилик Эристиин
Арыыга буспут собо курдук хааннаах, искэн, модьу киһиттэн улаханнык куттаммыта. Д. Таас

аат.
1. Туох эмэ көҥүллэммэти, сатамматы оҥорбутун иһин буруйдааһын, буруйдаан ситиһии. ☉ Наказание, расплата
Алҕаһаан, сахалыы саҥаран кэбиһии бэрт элбэх. Ол иэстэбилэ судургу. Буруйдаах киһи төҥкөйөн биэрэр... Күннээҕи дьуһуурунай оройго охсор. Амма Аччыгыйа
Бу орто дойдуга ханнык да сыыһа-халты быһыы иэстэбилэ суох хаалбат. Софр. Данилов
Зачеттары кини кыайбат буолбатах, урукку итэҕэс-быһаҕас сылдьыбытын иэстэбилэ күөрэйэн тахсан иэдэтэр. Н. Лугинов
2. Алдьархайы, иэдээни, өлүүнү таһаарбытын иһин ыардык ситиһии. ☉ Месть, кара за преступление, совершенное зло
Иэстэбилэ суох Ииннэммэт киһи буолуом, Төлөбүрэ суох Түҥнэстибэт киһи буолуом. П. Ойуунускай
Ньиэмэстэр бэйэлэрин төрүт сирдэригэр суостаах иэстэбил ыар-дьааһын тиҥилэҕэ үктэммитэ. П. Егоров
Туолла бүгүн күүппүт чааспыт, Туругурдун иэстэбил, Хинган арҕаһыгар саспыт Киҥ-хаан өстөөх эстиэхтин! А. Абаҕыыныскай

I
туохт. Туохтан эрэ тугу эмэни хааллар, тобохтоо. ☉ Оставлять (остаток)
Убайа Куһаҕан Ходьугуру таһыйбыт. Тыынын эрэ ордорбут. Саха фольк. Оччоҕо дьону да иэдэтэҕин, бэйэҥ да бүтүн ордоруҥ саарбах. Н. Лугинов
Хас хонон турдах аайы хара санаа кынаттаах кэпсээннэр буруолааҕы ордорбокко, кэрийэ сүүрдүлэр. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. артур ‘увеличивать, прибавлять’
II
туохт. Тугу эмэ туохтан эмэ үчүгэй дии санаа, үчүгэйинэн аах. ☉ Предпочитать кого-что-л., отдавать предпочтение кому-чему-л.
Ытыйан аска ылларбыт, Отон аһы ордорбут, Сугун аска суудайбыт, Дьордьомо аска дьулуспут. Өксөкүлээх Өлөксөй
Нина чиэһинэйигэр саарбаҕалыыр этим. Ол эрээри маннааҕы мунньаҥныыр кыргыттардааҕар мин кинини быдан ордорбутум. Далан
Ол эрээри сир оҕото Ордоробун сир симэҕин, Сир олоҕо, сир хочото Биэрэр миэхэ тыл сүмэтин. С. Данилов