капкан.

n. trap [<Russ. капкан ]

чаркан (капкан на мелких зверей); чааркааны иит = поставить чаркан.

I частица, выражает субъективную оценку качества предметов такой; саһыл , сэрэх муҥутаан , капканы тумнубут лиса, такой осторожный зверь, обошла капкан; өй-мэйии муҥутаан , итинник гыммат он, такой умница, так не сделает.
II самое большее; муҥутаан , уону ылыа самое большее, он возьмёт десяток чего-л.

сов. 1. кому на кого (удовлетворить) санаатын тап, баҕатын толор; на всех трудно угодить киһини барытын санаатын табар күчүмэҕэй; 2. разг. (попасть куда-л.) түбэс, үктээ, түс; лиса угодила в капкан саһыл хапкааҥҥа түбэспит; 3. в кого, со что, разг. (бросая попасть) түбэһиннэр, тап, түһэр; угодить камнем в окно тааһынан түннүккэ түһэр.

аат. Кыыллары (саһылы, бөрөнү о. д. а) тутарга, кыыл үктээтэҕинэ, тыла төлө баран атаҕын хабан ылар тимир булт тэрилэ. ☉ Ловушка для поимки зверя, капкан
Куока күтэрдээх хапкааннарын дьэ көрдүү барда. Суорун Омоллоон
Аҕам хаалларбыт баайа — Ампаар муҥунан мал — айа, Туһах, биир сүгэһэр чаархаан, Аҕыйах тимир хапкаан. Баал Хабырыыс
Спиридон Иванович сохсолорун алта-сэттэ, оттон хапкааннарын икки-үс хонугунан бэрэбиэркэлиир. НЛН ТК

1. швабра; балтыһаҕынан сууй = мыть что-л. шваброй. 2. Поперечина: чааркаан балтыһаҕа поперечина охотничьего деревянного капкана

1) зацепляться, задевать за что-л.; застревать где-л., в чём-л.; муҥха маска иҥнибит невод зацепился за корягу; иҥнэн оҕут = упасть, споткнувшись обо что-л.; 2) попадаться (в петлю, капкан); куобах тупахха иҥнибит заяц попался в петлю; 3) перен. встречать препятствия (в процессе какой-л. деятельности); эйигиттэн иҥнэн барбат буолуо суоҕа из-за тебя он не прервёт своей поездки; уол иҥнибэккэ ааҕар буолбут мальчик стал читать без запинки # буруйга иҥин = быть обвинённым в чём-л.; тоҥтон толлубат, ириэнэхтэн иҥнибэт погов. он не сробеет перед мёрзлым, не остановится перед талым (говорится о бесстрашном, решительном человеке); тылга иҥин= давать повод к обсуждению,, пересудам.

1. аат.
2. Булду эбэтэр өстөөҕү кэлэр суолугар ытаары эрдэттэн оҥостон тоһуйуу, кэтэһии. ☉ Засада
   Тоһуурга иҥнэ биэрэн, туора ыстаннардылар. Амма Аччыгыйа
   Николай Николаевиһы, үгэһинэн, тоһуурга туруорбуттар. С. Тарасов
   Өрүс туорааһыныгар тоһуур оҥороллоро уонна сүүһүнэн кыыл табаны сиһиктииллэрэ. И. Данилов
   △ Муҥха ийэтин балык күрэтиллэр сиригэр туруоруу. ☉ Установление мотни невода в том месте, куда загоняют рыбу. Муҥхаһыттар күөл арҕаа баһыгар тоһуур оҥордулар
3. эргэр. Кийиити, түҥүрү-ходоҕойу, кийиити кытта айаннаан кэлбит дьону көрсөр сир. ☉ Место встречи невестки, её поезда, свахи
   [Мойуос кинээс] Түөрт уон түһүмэх сэргэтигэр Түҥүр-ходоҕой тоһууругар Оруолдьут дьоннору туруорда. Саха нар. той. IV
4. даҕ. суолт. Тугу эмэ бултаары тоһуйа иитиллэр (хапкаан, айа). ☉ Установленный с целью охоты на кого-л. (капкан, самострел)
   Хас иннигин быһыттыыр Томтор, хайа — Хааны аҕаан быһаттыыр Тоһуур айа. А. Абаҕыыныскай
   Оҕонньор, тоҕус уон тоһуур тэриллээх буолан, хабдьылары бултаһар эбит. Эвен фольк. Булчут хапкааны …… курупааскы түүтүнэн табыгынатан бүрүйдэ. Ити аата тоһуур хапкаан иитилиннэ. А. Кривошапкин (тылб.)
   △ Тоһуйарга, хаххаланарга аналлаах (куйах). ☉ Предназначенный для защиты (о воинском щите)
   [Анньыһар Боотур:] Тойонуом, уоскуй, Эн тоһуур куйахтарыҥ, Охсор батастарыҥ аттыгар баар буолбаппыан? И. Гоголев
   ср. алт. тоҕу ‘караул, охрана’, алт. тоҕу ‘перехватывание по пути, задержание’

I
аат.
1. Туох эмэ саҕаланар, үөскүүр төрдө, биричиинэтэ. ☉ Обстоятельство, способное быть основанием для чего-л., повод, причина
Төрүөтэ суох үөрүү кэлбэтэҕэ ыраатта. Н. Лугинов
Ол ыарыы төрүөтүн билбэккэ эрээри хайдах мээнэ эмтэнэҕит? Е. Неймохов
2. эргэр. Өйдөспөт буолуу, иирсээн. ☉ Состояние взаимной вражды, размолвка, ссора
Оһолго уолдьаһыннарбыт, Төрүөккэ түбэһиннэрбит, Өмүрэх өлүү төрдө, Күөх өксөкү Бииһэ, Тойон убайдарым обургулаар! Саха фольк. Кыракый төрүөтү утары быһаарсан, сотонсууйан иһэр буоллар, төһө эрэ элбэх хойукку хоргутуһуу-хойохтоһуу суох буолар этэ! Амма Аччыгыйа
Ити дьонуҥ ардылара аппыт, арахсан баран дьоҕойон бииргэ олороллор эбит. Оннук төрүөт эйигиттэн буолбут. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бухатыырдар охсуһар охсуһууларын төрүөтүнэн кини [дьахтар уобараһа] буолар. Эрчимэн
3. лит. Литературнай айымньы саҕаланарыгар сылтах буолбут ханнык эмэ сабыытыйалар. ☉ Завязка литературного произведения
Кэпсээн төрүөтэ — Байбаллаах Марба, ыал буолан да баран, батталтан төлөрүйбэккэ, олохторо табыллыбата. СЛ-9-10
др.-тюрк. төрү
II
аат., булт. Бултуур сэп, тэрил (хапкаан, туһах, туу уо. д. а.). ☉ Охотничьи орудия, снасти (капкан, силки, верша и т. п.)
Тииҥи саанан, кырынааһы төрүөтүнэн бултуубун. «ХС»
Сорох булчуттар төрүөттэрин киис бултанар болдьоҕо бүтүүтэ тохсунньу бүтэһигэр эрдэ эһэллэр. «ХС»
Уйбаан …… ханна кылааннаах түүлээх баар сиригэр ыраата сылдьан элбэх төрүөтү уурааччы. «Кыым»