кубалаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Өбүгэлэрбит] оҕону кубалаппат эбиттэр — дьолуҥ-соргуҥ кэхтиэ диэн. Багдарыын Сүлбэ

сыһ. Куба курдук (көрүҥнэн, хаһыытаа). ☉ По-лебединому, по-лебяжьи (плыть, кликать)
Көнньүөрбүт, киэркэйбит күөх унаар куйаарга Күн көмүс кубалыы долгуйда. Күннүк Уурастыырап
Үтүө санаалаах сиэстэрэм, Маҥан халпааккын кэтэҥҥин, Хоспор сэрэнэн үктэнэн Кубалыы устаҥҥын киирдиҥ. П. Тулааһынап
Хамыспыт хаҥкынаан, кубалыы хоҥкунаан, Хормуоска тыаһыныын холбоһон ыллаатын! С. Васильев

нареч. по-лебединому, как лебедь; кубалыы хаһытаа = кричать по-лебединому; кубалыы моой лебединая шея.

прил. прям., перен. кубалыы, куба; < лебединая песня өлөр кэриэс (ким эмэ бүтэр тиһэх айымньыта, оҥоруута); лебединая поступь поэт, кубалыы хаамыы; лебединая шея кубалыы моой.

1. көһөр диэнтэн хай. аата. Таптыыбын даҕаны Ленам көмүөлүн көһөрүүтүн, Үөр кубалыы муустара Үөрдээн хоту түһүүтүн. Т. Сметанин
2. Сурукка тыл сорҕотун атын строкаҕа суруйуу. ☉ Перенос (части слова на другую строку). Көһөрүү бэлиэтэ. Көһөрүү быраабылата

I
намый диэнтэн холб. туһ. Кубалыы субуһан, соҕуруу туһаайан, Хаар маҥан былыттар намыһан бардылар. А. Абаҕыыныскай
II
аат., түөлбэ. Көмүк, халыҥ хаар. ☉ Большой, глубокий снег
Сүрдээх намыс түспүтэ. ДСЯЯ

арыаллаа диэнтэн атын
туһ. Уон икки кыталык курдук кыргыттарынан арыалланан туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо барахсан, таҥас бүтэй этэ сандааран, кубалыы устан, киирэн кэлэр. Суорун Омоллоон
Мин Ханньайым, байанай буолан көрсөн, алҕаан хаалыаҕа. Эн, айыыһыт буолан, алта кыыс арыалланан, алта уол доҕуһуолланан көрсүөҕүҥ. П. Ойуунускай

фольк., поэт. Олус сырдык, сырдаан көстөр. ☉ Очень светлый, ясный, такой гладкий, чистый, что блестит, лучезарный
Тоҕус туналҕаннаах Туналы маҥан күммүт Туйаара ойор буолбут. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сотору толоон үрдүнэн Туналҕаннаах ый тахсыаҕа: Күөлгэ күлүгүн көрүнэн, Көмүс дуйун суурайыаҕа. Күннүк Уурастыырап
◊ Туналҕаннаах ньуурдаах көр ньуур
Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо барахсан …… үрүҥ күннүү туналыйан, кубалыы устан, киирэн кэлэр. Суорун Омоллоон

туохт.
1. Көтөн иһэр курдук чэпчэкитик сүүр, хаамп (хол., эдэр кыыһы этэргэ). ☉ Легко передвигаться, как бы порхая (обычно о юных девушках)
Күөх оту тосту үктээбэтэх килбик кыыс оҕо дайан эрэр кубалыы тайаарыйан кэлэн уолан киһи моонньугар иилистэ түстэ. Амма Аччыгыйа
2. Киэҥ сири сабардаан, арыллан нэлэһийэн көһүн (хол., тайҕаны үөһэттэн көрүүгэ). ☉ Широко раскидываться, быть, казаться бесконечным (напр., о виде тайги с гор)
Тыа диэки көр: аар тайҕа өрө тайаарыйан тахсан, халлаан үрдүк өрөһөтүттэн иҥнэ түспүт. Амма Аччыгыйа

дьүһ. туохт.
1. Ким эмэ диэки үчүгэмсийэн, үтүөмсүйэн хараххын кыаратан көрүтэлээ. ☉ Кокетливо, игриво поглядывать на кого-л. из-под опущенных век
Били тылбыҥнаабыт харахтаах эдэр дьахтар сүүрэн тиийэн, Чурапчы бөҕөһүн иэдэһиттэн убураан «чоп» гыннарда. И. Гоголев
Көрсүө куоска албынныыр: Көрөр-көрбөт тылбыҥныыр, Түүнэн үктээн сыбдыйар, Түүнүн эрэ бултаһар. Е. Васильев
[Мэхээс:] Ол эн хаппырыыс куо-мэтэкэҥ бэйэтэ манна тылбыҥнаан кэлэн көрдүн. Пьесалар-1978.
2. Уһун синньигэс кынаккынан биир тэҥник далбаатаан көт (хол., хоптону этэргэ). ☉ Летать, размеренно размахивая длинными тонкими крыльями (напр., о чайке)
Онно, Кубалыыр долгун баалларын, Тыы курдук тылбыҥныы тэлээрэн, Хопто доҕорбут кыната кырыйар. В. Чиряев