побуд. от куоҕаҥнаа =; төбөҕүн куоҕаҥнат = медленно покачивать головой (на длинной тонкой шее).

куоҕаҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Күүстээх тыал тугу эрэ күүппүт курдук иһийэн турар отумаһы куугуната үрэн куоҕаҥнаппыта. П. Аввакумов
Бэс сип-синньигэс чэчинньиэрдэрэ сөхпүттүү чыпчаалларын куоҕаҥнаталлара. Г. Николаева (тылб.)

таймаҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Аартык иччитэ] кэлин ордубут үс атаҕын аргыый таймаҥнатта, төбөтө эрэ бүтүн ордон чолоҥнуу-куоҕаҥныы. Кини даҕаны буоллар өлөн барда. Д. Апросимов

дьүһ. туохт. Түргэн-түргэнник хоҥкуллан, куоҕаҥнаан ыл. ☉ Делать быстрые наклоны головой в разные стороны
[Ойуун] дүҥүрэ лөҥ-лөҥ тыаһаамахтаан кыыран сахсылынна, кутуран куоҕайыктанна. В. Яковлев
Оҕо сааспар, Оттомо суохпар Төҥүлгүөн төгүрүк иитинэн …… Туолан ахан турдаҕына Куйуурдаан Куоҕайыктаммытым. К. Туйаарыскай

куоҕаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Баран истэҕинэ эмискэ сүрдээх тыал түһэр
От-мас барыта мөхсө, куоҕаҥнаһа түһэр. Суорун Омоллоон
Сиккиэр тыал сымнаҕас бигээһинигэр үөрэнэн хаалбыт аарыма тииттэр сүрэҕэлдьээбиттии куоҕаҥнаһаллар. Эрилик Эристиин

дьүһ. туохт. Имигэстик, бытааннык киэмсийэ туттан, куоҕаҥнаан хаамп (уһун, көнө уҥуохтаах киһи туһунан). ☉ Двигаться медленно, изящно, плавно покачиваясь (о высоком, стройном человеке)
Ниночка дуоҕалдьыйан, кыталык курдук кынтаччы туттан бу тиийэн кэллэ. В. Ойуурускай
Кини солууру тарбаҕын төбөтүгэр тутан, киэмсийэ соҕус туттан, хааман дуоҕалдьыйан кэлэн, ааны тэлэччи аһар. «ХС»

даҕ., поэт. Аллара намылыйан түспүт, наҕыллык куоҕаҥнаан хамсыыр (үксүгэр хойуу лабаалаах мас туһунан). ☉ Слегка, мерно качающийся, покачивающийся (обычно о густой ветке)
[Аал Луук Мас] Үрдүк нуоҕал бэйэ лээх Үһүс үтүө салаата, Соҕуруу халлааммынан Субуруйан үүнэн барда. Саха нар. ыр. III
Улуу Молуода хочотун Оһуор-бичик отун Уйгу нуоҕал маһын Уһун унаар уорҕатын Одуулаанкөрөн тураммын, Ыллаан эрэбин. Нор. ырыаһ.

дьүһ. туохт.
1. Тыалтан биир тэҥ өрүтэ түллүтэлээ, күөгэлдьий (хол., уу ньуурун туһунан). ☉ Равномерно колебаться, волноваться от ветра (напр., о водной поверхности)
Киэҥ муора урсуна бүттүүн хамсыыр, эппэҥнии долгуҥнуур. И. Эртюков
Ол икки ардыгар Улуу Өлүөнэ хотун Ортотунан өрүтэ түллэҥнээтэ, Кытыытынан эппэҥнии долгуҥнаата. С. Васильев
2. Тыалтан биир тэҥ куоҕаҥнаа, эйэҥнээ (хол., бурдуктаах бааһына). ☉ Равномерно качаться, колыхаться от ветра (напр., о ниве, густой траве)
Үрдүк уктаах үтүө бурдук Үрдэ тыалтан долгуҥнуур. Дьуон Дьаҥылы. Эҥкилэ суох дэхси хонуу үрдүнэн киһини сототунан охсуллар хойуу от долгуҥнуу оонньуур П. Филиппов
Талах ойуур лабыкчата Тыалга хамсаан долгуҥнаата. С. Васильев

1. хончой диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Улахан уулуссалар сорох муннуктарыгар биирдии эмэтэ городобуой хончоҥнуу түһэн баран, иттэ баран хаалар. Болот Боотур
   «Оойуут!» …… уолбут сирэн сир диэки олоҥнуу, куоҕаҥныы, хончоҥнуу турда дии! КАЕ НТ
2. Эриллэҥнии, кыймаҥныы мөҕүс (үөнү-көйүүрү, кыра харамайдары этэргэ). ☉ Активно шевелиться, извиваясь вверх-вниз, сплетаясь, кишеть (о множестве мелких насекомых)
   [Эт] маҥнай диэки сыттанар, тас өҥө улам өлөн, өлбөөдүйэн барар, аны муус маҥан төбөлөөх үөн ыһан хончоҥноон киирэн барар. Н. Заболоцкай
   Кур эмэх өһүөҕэ Үрүҥ үөн ыһара, Хончоҥнуу сыыллара. С. Васильев
   Тохтоон блеснабын тимирдэбин, тэҥҥэ ибирдэтэн, кинини оонньотон хостуубун — иҥсэлээх балык хончоҥнуу мөхсөр. «ХС»
   ♦ Үөнэ-күрдьэҕэтэ хончоҥнуур — туох эмэ куһаҕаны, курдьаҕаны таһаарар. ☉ Плести интриги, строить каверзы
   [Кураанап] араас үөнэ-күрдьэҕэтэ хончоҥнуура, хонон турдаҕын ахсын, улам үксээн иһэр. Айталын
   Харчыбын ирдиирбинэн эрэ тохтуом суоҕа, туох баар хончоҥнуур үөнүн хостуом. М. Попов

1. аат.
2. Тыалтан уу ньуура долгуйан хамсыыр халҕаһата, эбирэ. ☉ Волна (водяной вал)
   Кылбачыгас ини долгуҥҥун кытыыларыгар ини тиэрдээрий. Күннүк Уурастыырап
   Киэҥ Ленатын наҕыл долгуннара оргууй долгулдьуһа бигииллэр. Н. Лугинов
   Аллара Ала Соболоох күөлэ, көмүс мөһүүрэ курдук, быдьына долгунунан үрүмэтийэр. М. Доҕордуурап
3. Тыалтан аргыый долгуйан, күөгэлдьийэ хамсааһын (от-мас туһунан). ☉ Волнообразное движение, покачивание (напр., от ветра), колыхание (о ветках деревьев, траве)
   Хотуура утары сыппыт от долгунун барытын төрдүттэн лөглү быһыталыыр. Амма Аччыгыйа. Араҕас долгун буолан бааһына силэллэ хамсыы устар. Дьүөгэ Ааныстыырап
4. физ. Туох эмэ күүс салгынынан тарҕаныыта (хол., электромагнитнай араадьыйа долгуннара). ☉ Волна (форма распространения колебаний в среде), а также распространение таких колебаний
   Электромагнитнай долгун. Араадьыйа долгуна. Аан дойдуну кууһан ааһар Араадьыйа долгуннара Киһи аймах кулгааҕар Сахам сирин Хайҕаан, сөҕөн ааттаатылар. П. Тобуруокап
5. көсп. Туох эмэ аймалҕана, быһылааннаах дохсун уларыйыыта-тэлэрийиитэ. ☉ Сильная тревога; социальные потрясения, изменения
   Олох долгуна. Хаарты, арыгы долгунугар хас да төгүл хаайыллыбыта. М. Доҕордуурап
   Урукку уоттаах сэрии долгуна ааста. Н. Түгүнүүрэп
   Петроградка от ыйын үстүөрт күннэригэр буолбут быһылааннар оннооҕор Дьокуускайга улахан долгуну үөскэппиттэрэ. СБТТ
6. даҕ. суолт., поэт. Уу ньуура, долгуйан хамсыырыгар маарынныыр, долгун курдук. ☉ Похожий на тронутую волнами поверхность, волнообразный
   Туллук курдук кыыс оҕо Долгун өҥнөөх былаата Тунаарарын саната Туман үөһэ уһунна. Күннүк Уурастыырап
   Долгун солко мутукча Томтор үрдүн киэргэтэр. П. Тулааһынап
   ◊ Көмүс мөһүүрэ долгун (долгуннар) поэт. - күн уотуттан күлүмүрдүү устар долгуннар. ☉ Волны, играющие солнечными бликами
   Күөх оттоох көлүйэ күөлүм Көмүс мөһүүрэ долгунун ортотугар Куба кыылым долгуйа устан, Куоҕаҥныы-куоҕаҥныы туналыйа сырытта. П. Ойуунускай
   Уу кэллэр кэлэн …… көмүс мөһүүрэ долгунунан Күлэ-үөрэ, мичилийэ сытта. М. Доҕордуурап. Үрүмэ долгун (долгуннар) - үмүрүҥнүүр, дьиримниир кыракый долгуннар. ☉ Легкое колебание водной поверхности, зыбь
   Тыы анныттан үрүҥ көмүс үрүмэ долгун оонньоон тахсан истэ. М. Доҕордуурап
   От үрэх чарылыыр сүүрүгүн Оҕолор сөтүөлээн чалбыыллар, Күн уота күлүмнүүр көмүһүн Үрүмэ долгун чаҕыллар. П. Тулааһынап. Халҕаһа долгун - күргүөмүнэн түллэҥнии устар улахан долгуннар. ☉ Высокие волны, набегающие валом
   Онно халҕаһа долгуннар Муус хайалары кыйдыыллар. С. Данилов
   Арыт халҕаһа долгуннар катербыт тумсугар кэлэн охсуллан, үрдүбүтүнэн уу күдээрийэн ааһар. И. Федосеев. Эрэһэ долгун (долгуннар) - чэпчэкитик кэрдиистэнэ, эрилийэ сүүрэр кыра долгуннар. ☉ Легкие волны, бегущие ряд за рядом, рябь
   Бэс чагда анныгар Амма эбэ үрүҥ көмүс эрэһэ долгунунан дьиримнии сытар. М. Доҕордуурап
   Уҥуор, күөл куулатыгар, Ойуур күлүгэ барыйар, Ыраахтан эрэһэ долгуҥҥа Ый сандаара сыдьаайар. С. Васильев