I
аат. Дьиэ таһын хомуллубатах бөҕө-сыыһа. ☉ Мусор, сор вокруг жилья
Дьиэ таһын курута. ПЭК СЯЯ
II
Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, ку- диэн саҕаланар олохторго сыстар: куру-кутаҕар. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательных, присоединяемая к основам, начинающимся на ку-: куру-кутаҕар ‘пузатый-препузатый’
Куру-кутаҕар сыһыы баһын быһан, ньим курдук түҥ ойуурга киирэн хааллыбыт. С. Федотов
Ийэлэрин бааһа оһон эрэр буолан баран, билигин да сэниэтэ суох, сирэйэ кумааҕы курдук куру-кубаҕайа ааһан быстыбат. Айталын
III
куру-дьири (дьиби, кэри, сири) — санаарҕаабыт, курутуйбут курдук. ☉ Грустно, печально
Дьиэ иһин эргиччи көрдөххө, туох да сэргэх сэпсэбиргэл көстүбэт куру-кэри курдук. А. Софронов
[Сөдүөччүйэ:] Хайа, Баһылаай, тоҕо куру-дьири буоллуҥ? [Манчаары:] Бэйэм... В. Протодьяконов
Курулас ардах куттаҕына, Куру-сири бэйэбит, Күн күлүмнүү тыктаҕына, Күлэнүөрэн кэлэбит. С. Тимофеев
Халдьаайы саҕатыгар самналлыбыт туруорбах балаҕан куру-дьири туттан турара. «ХС»

I
аат. Киһи синньигэс биилинэн таҥас таһынан баанар, тимэхтэнэр тирии, таҥас балаһата, лиэнтэтэ. ☉ Пояс, ремень
Тогойкин наһаа тото-хана аһаабыт киһи курдук туттан, сонун көннөрүннэ, курун оҥоһунна. Амма Аччыгыйа
Кыһыҥҥы суол хатыс куру субуйбуттуу, сыыйыллан, кинини сиэтэн иһэргэ дылы. М. Доҕордуурап
◊ Кур тыла — кур киһи биилигэр сөптөөх буоларыгар анаан кур хайаҕаһыгар киирэн хатыыр чорбоҕор тимир. ☉ Язычок пряжки
Эргэ эра үйэтин саҕана кыһыл көмүстэн кутуллубут кур тылыгар биһиги олоҥхобут сюжетыгар хабааннаах ойуу оҥоһуллубут. Эрчимэн
тюрк. кур.
II
даҕ.
1. Эргэ, ааспыт сыллааҕы. ☉ Прошлогодний, старый, лежалый, несвежий
Айдар, ыскамыайкаҕа сыстыбыт былырыыҥҥы кур сэбирдэҕи, көмнөҕү бэрчээккитинэн сотон, иккиэн сэргэстэһэ олордулар. Н. Лугинов
Хочо арҕаа хордоҕоһугар биэрэстэнэн төгүрүктээх түөрт үүт бүтэйдээх күрүөҕэ кур оттор, хайа курдук, кэккэлээн кубарыйан көстөллөр. М. Доҕордуурап
ср. монг. хур ‘прошлогодний’
III
даҕ. Анаан уотуллубут (сүөһү, оҕус). ☉ Откормленный (напр., бык)
Албын бааһынай биир кур оҕустаах. Суорун Омоллоон
Икки байтаһын ынаҕы, үс кур оҕуһу өлөрөн, ыһыах-уруу тэрийбиттэр. Н. Якутскай
казах., кирг. кур ‘жирный, упитанный, откормленный (о лошади)’
IV
тыаһы үт. т. Туох эмэ кытаанах эттик үлтүрүйэн, бытарыйан тохтуутун тыаһа. ☉ Подражание звуку, возникающему при осыпании, обрушении мелких частиц твердого тела.

туохт. Үөһэттэн быстан тохтон түс. ☉ Обрушиться, падать сверху с шумом
Куустуспутунан кур гына түстүлэр, Кулан дьэллик майгыланан Кумахтаспытынан бардылар. П. Ойуунускай
Овсяников долгууса сыарҕалыын, кэннигэр олорор уоллуун, атыныын хаспахха кур гынан хаалбыта. И. Тургенев (тылб.)

тыаһы үт. т. Туох эмэ ыарахан эттик тыастаахтык түргэнник ууга түһүүтүн үтүктүү тыаһа. ☉ Подражание звуку падения массивного предмета в воду
Ол курдук аллара куугунаан ууга кур-бар түстүбүт. М. Пришвин (тылб.)

туохт. Эмискэ тыастаахтык ууга түс. ☉ С шумом шлепнуться в воду
Дьон ууга кур-бар гына түстүлэр. Н. Якутскай
Ынах муустаах ууга ойоҕоһугар тиийэ соҕотохто курбар гына түһээт, чачайан тохтуу түстэ. Н. Заболоцкай

тыаһы үт. т. Туруйа хаһыыта, турууктааһына. ☉ Подражание курлыканию журавля
Үүт туман быыһыттан туруйа элиэтии, Үөһэттэн, ыраахтан Турууктуур: «кур-лии». А. Бродников

тыаһы үт. т. Туох эмэ үлтүркэйи алдьатыы тыаһа. ☉ Подражание звуку, возникающему при раздавливании чего-л. очень сухого и хрупкого
Куруҥ тыаһа кучу оту Кур-хар үктүүр Курдук тугуй? К. Туйаарыскай
Бэйэтэ буоллаҕына хаас этин арыыга былыыбылыы хабыалаһа, уҥуоҕун кур-хар ыстыырын эрэ истиэхпит. Д. Фурманов (тылб.)

саҥа алл. Аты уоскутар, тохтотор тыл. ☉ Возглас, которым приманивают и успокаивают лошадей
Икки бухатыыр умса холоруктаан: «Курукуру», — диэн аттарын хоруотууллар. П. Ойуунускай

даҕ. Санаа түһүүлээх, санньыар, хобдох. ☉ Грустный, невеселый, унылый
Кэрэхсэтэр өттө суох Кэри-куру соҕус күн Кэлэн ааһан хаалара. Күннүк Уурастыырап
Кыһын кэри-куру күннэр …… бэйэ-бэйэлэрин солбуһан, улугурбуттуу бытааннык усталлар. Болот Боотур
Сардаана Михайловна дьиэтин иһин эргиччи көрдө, үөһэ тыынна …… Аҕата суох ыал кэри-куру дьиэтэ. С. Никифоров
◊ Кэри-куру буол — санаарҕаа, мунчаар; мунчааран саҥаҕыттан мат. ☉ Быть грустным, унылым, невеселым; быть подавленным и неразговорчивым
Микиитэ күлүүк бэйэтэ кэри-куру буолла. Амма Аччыгыйа
Михаил Прокопьевиһы атаарарбытыгар биһиги бары даҕаны кэрикуру буолбуппут. И. Никифоров

тыаһы үт. т. Туох эмэ кытаанах аһы, хаппыты хампы ыстыырга тахсар тыас. ☉ Звук, возникающий при разжёвывании твёрдой или засохшей еды (сухарей, овощей и др., а также костей — хищниками), хруст, треск
Куоска обургу ойон турда, Харбаан ылла, хар-кур сиэн кэбистэ. П. Ойуунускай
Чубуку Дьэкиим уонна Сааска, луугу хар-кур ыстыы-ыстыы, эмпэни таҥнары сырсан түспүттэрэ. Д. Таас
[Кулут — ыт аата] сылаас хабдьылар төбөлөрүн, атахтарын быраҕан биэрдэҕинэ, аҕыйахта хар-кур ыстаан, дьүккүлдьүтэн кэбиһэр. СЮ ЫБ

I подр. звуку, возникающему при осыпании, обрушивании твёрдых частиц; кур гын = с шумом обрушиться; сыыр хааһа сууллан кур гына түстэ край обрыва вдруг с шумом обвалился.
II пояс; ремень; кушак; солко кур шёлковый пояс; саллаат кура солдатский ремень.
III 1) старый, залежалый; кур уҥуох старая, высохшая кость; кур табаар залежалый товар; 2) прошлогодний, припасённый впрок; кур от прошлогоднее сено; кур оҕус бык, откормленный за год или за несколько лет (для убоя); кур бэйэтэ кубулуйбатах погов. его прошлогодний вид не изменился (т. е. он с годами не меняется).

удручённое состояние, огорчение; куру-кэри буолла он огорчился, он удручён.

нареч. печально; огорчённо; кэри-куру буолла он стал печальным; он огорчился.

a. arid, dry, stale, old; куруй= v. to become stale

n. belt, strap