прил
ситиһиилээх

прил.
кыайыылаахтык ситиһиилээх, кыайыылаах

сыһ. Кыайыылаахтык, үрдүк көрдөрүүлээхтик. ☉ Производительно, продуктивно, эффективно
Михаил Иванович кэлиҥҥи кэмҥэ …… хаһааҥҥытааҕар да таһаарыылаахтык үлэлиирин билиннэ. Н. Лугинов
Холкуостаахтар дьаныардаахтык уонна таһаарыылаахтык үлэлииллэр. И. Данилов
Төһөнөн иллээх, эйэлээх буолабыт да, соччонон таһаарыылаахтык үлэлиибит, айабыт. «Кыым»

сыһ. Ордук табыллан, үчүгэй көрдөрүүлээхтик, хотоойутук, кыайыылаахтык. ☉ Успешно, результативно, эффективно
Бүгүн күн аҥаара тохтообокко тахсыылаахтык үлэлээтэ. Н. Лугинов
Суруйааччылар аныгы олоҕу кэпсээннэргэ уонна сэһэннэргэ тахсыылаахтык көрдөрөллөр. «ХС»
Билиҥҥитэ З. Егоров ордук тахсыылаахтык оонньоон иһэр. «Кыым»

биэр диэнтэн атын
туһ. Түөкүнү өссө кулаак оҥоруллуо, үчүгэй кытаанах түһээннэри бэриллиэ, оччоҕо билиэ кини биһиги туохпутун. Күндэ
Уобараһа бэргэн, ис хоһооно судургу, тыла чиҥ буолан, таабырын киһи өйүттэн тахсымтыата суох, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн иһэр. Саха фольк. Кини [Күннүк Уурастыырап] хоһоонноругар айылҕа эҥин эгэлгэ өттүлэрэ тыыннаах хартыына буолан бэриллэллэрэ. Софр. Данилов
Кэнники сылларга биһиги оройуоммутугар от хомуурун кыайыылаахтык ыытарга суолта бэриллэр буолла. «Кыым»

сыһ. Кими эмэ өлөрөр-өһөрөр курдук, кыайыылаахтык (сэриилэс, охсус). ☉ Так, чтобы сразить наповал, до победы (биться, драться)
Күтүөтүм күүстээх холгунан Киэҥ-киэҥник далайтаатаргын Сууһарыылаахтык сууллартыаҥ этэ. И. Гоголев. Куралай Кустук сэттэ сиринэн сиикэй баастанан, алта сиринэн аһаҕас баастанан айалыы-дьойолуу турар солото суох сууһарыылаахтык сотуста, сэтэрэн туран сэриилэстэ. Д. Апросимов
— Эйигин артиллерийскай училищеҕа үөрэттэрэ ыытыахпыт. Улахан халыыбырынан сууһарыылаахтык ытарга үөрэниэххэ наада. И. Егоров

даҕ., кэпс. Түргэнник, кыайыылаахтык туттар, үлэни түргэнник бүтэрэр-оһорор. ☉ Быстрый, хваткий в работе
Тутуулаах булчуттар эҕирийиэх түгэнэ сааларын ииттэллэр. Н. Абыйчанин
Мөрүөн биирдэ тиэйэн кэлиэр диэри, Кууһума иккитэ кырынар буолара, дьэ, тутуулаах, кыайыгас киһи! Д. Таас
Тутуулааҕын тутуулаах Туораах, ураҕаһын бүтэй ортоку сиэрдийэтигэр уура охсоот, моҕотойу тоһуйан турда. В. Башарин

аат., э. ахс. Биир судаарыстыба атын судаарыстыбаҕа саба түһэн сирин-уотун, баайын-дуолун былдьыыр уонна бэйэтин былааһын күүһүнэн олоҕурдар сыаллаах сэриилэрэ, дьоно. ☉ Те, кто нападают на другую страну с целью захвата её территории и насильственного подчинения своей власти, захватчики
Ньиэмэс талабырдьыттарын биһиги хотор кыахтаахпыт, хотуох тустаахпыт. Амма Аччыгыйа
Испания талабырдьыттара Америка норуоттарын былыргы култууратын кыыллыы эспиттэрэ. АЕВ ОҮИ
Нуучча уонна Украина норуоттара холбоһоннор шведскэй талабырдьыттары утары кыайыылаахтык охсуспуттара. УРКХ

туохт.
1. Туох эмэ аанын киэҥник ас, арый. ☉ Широко раскрыть, распахнуть двери или окна
Сыллай хатамматах халҕаны тэлэйэ тэбэн «дир» гыннарда. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор тура охсон, тирии бүрүөһүннээх аанын тэлэйэ баттаата. Л. Попов
[Александр] турда, олордо уонна, «Маша ханна буолла?» — дии санаат, ааны тэлэйэн эмиэ тахсан барда. М. Доҕордуурап
2. көсп. Туох эмэ саҥаны кыайыылаахтык саҕалаа, суолла ас. ☉ Открыть что-л. новое, проложить путь для чего-л.
Атомы араарыҥ, космоһы тэлэйиҥ. Эллэй
Икки атах сайдыытыгар, Иннин диэки хардыытыгар Саҥа суолу тэлэйдибит. Күннүк Уурастыырап

прил. кыайыылаах.

прил
кыайыылаах