кыскый диэнтэн тиэт
көрүҥ. Тымныы тыал кыскыйбахтыы үрэр. А. Федоров. Кыыдааннаах силлиэнэн Кыскыйбахтыыр кыһыннаах буоламмын, мин сахабын. И. Алексеев

кыра диэнтэн нор
поэз. Кыыдааныктыыр кыһыммыт Кыһайаахтаан кыаһаата, Кыралыыра дьоннорбут Кыһалҕата кыһайда. А. Софронов
Кыр муус эркиннээх, Кыыдааннаах тымныылаах, кытыы быстах олохтоох Кыралыыра омуктарым. Е. Иванова

туохт. Улахан кыһалҕаҕа киллэр. ☉ Причинять много бед, создавать проблемы, трудности
Кыыдааннаах кыһын үгүс ыаллар балааккаларга симсэн олорбуттара. Кыһарыйан-хабырыйан кыһалҕалаах да кыһын ааһаахтаабыта. С. Руфов

тыаһы үт. туохт. Иһиирэр тыаһы таһаар. ☉ Производить свистящий звук, свистеть
Кыыдааннаах сата кынаттаах Кылыс тыал урааҕа кыскыйбыт. Күннүк Уурастыырап
Кыыдааннаах кыһын кыскыйда, Кыстыкка киирэргэ кыһайда. Эллэй
Киһини курдаттыы охсор сытыы тыал кыскыйара. И. Сосин
Быдаммыт былытым халлааҥҥа сырсарын Сирбиэтиир силлиэ тыал үүрэн кыскыйар. М. Лермонтов (тылб.)
ср. тув. кышкыр ‘пронзительно кричать, вопить’

кыйдаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Кыыдааннаах уһун кыс Кыайтаран кыйданна, Ампаарга маҥан тыс Этэрбэс ыйанна. Эллэй
Халлааҥҥа мааҕын үөмэхтэспит былыттар хайыыүйэҕэ кыйдаммыттар. С. Никифоров
[Алмаас көһүннэҕинэ] күөх далай көмүс хатырыктааҕа тимириэ, хара кырымахтаах кылааннааҕа кыйданыа. Н. Туобулаахап

көр кырымах
Кылыс тыалгынан кыладыйа, Кырамах хааргынан кыскыйа Кыыдаанныра абараҕын, Кыйахана сытаҕын? Күннүк Уурастыырап
Кырыыстаах Кыскыйа хаан аартык Кырамах хаар тыыннаах, Кыыдааннаах сата тылларын Кынаттарынан быһыта кырбаатылар. Күннүк Уурастыырап
[Саһыл:] Долгуннурар түүлэрбит Толбонноро тубустун, Кылааннардаах уорҕабыт Кырамаҕа хойуннун! Н. Ефремов

аат., эргэр. Саха сиригэр нууччалар кэлиэхтэрин иннинэ хотугулуу-арҕаа олорбут биис ууһа. ☉ Племя, проживавшее на северо-западе Якутии до прихода русских
Кинилэртэн [майаат омуктартан] арҕаа, анысханнаах Анаабыр өрүскэ, кыыдааннаах Кыатаа өрүскэ уонна Баай Түбэҕэ ыт сүөһүлээх саамай, дьураак, мандаадыр омуктар олороллоро. Далан
Сахалар өссө онно тиийиэхтэрин иннинэ тумат, майаат, дьураак диэн эрдэтээҥҥи биис уустара олоро сылдьыбыттарын кэпсиир сэһэннэр суруллубуттара. «Кыым»

сыһ. Кырыктаахтык, киһи этин сааһа аһылларын курдук (көр, саҥар). ☉ Пронизывающим холодом взглядом (смотреть), злобно (говорить)
Боруогу атыллаат, [Мила] ааныттан Дьыбардаахтык тыынан, эригэр Кыйыдыйа сыһыаннаспыт, Кыыдааннаахтык тылласпыт. Р. Баҕатаайыскай. [Моҕой кыыл] хара дириҥ, чыпчылыйбат харахтарынан Куралай Кустук түөһүн тылын дьыбардаахтык, өһүөннээхтик тобулу көрөн, …… уһуктаах кутуругун куймаҥнатан ылла. Д. Апросимов
Дьылҕалаах андаҕар ылынаммын Дьыбардаахтык эттим-тыынным. С. Васильев

туохт. Ханнык эрэ көрүҥнээх гын. ☉ Делать кого-что-л. каким-л. по виду, придавать кому-чему-л. какой-л. вид
Кыһын кыыһа кыскыар сата Кыыдааннаахтык айаннаата …… Туруу бараан дойдуну Туман-будул көрүҥнээтэ. Күннүк Уурастыырап
Сирэйигэр, торучча туораҕын ыспыттыы, эбирдээх этэ. Ол кини сирэйин балайда тупсарара, сайаҕас көрүҥнүүрэ. М. Доҕордуурап
Кэрэхсэтэр туһугар уустук, ыарахан дьыаланы оонньуу көрүҥнээн саҕалыыр үчүгэй. ЧКС ОИиСТ

күрэн диэнтэн хай
аата. Бэйиэт айылҕаҕа таптала — олох тыыннаах чахчыларын туойартан күрэнии буолбатах. Софр. Данилов
Көмүс күһүн Күрэниитэ Күүскэ харааһыннарар, Кыыдааннаах кыһыны Кынчарыйбат буоллум. В. Гольдеров
Үүт курдук тунаарыҥнаан, Үрүҥ түүммүт күрэниитэ, Имэ кэйэн, илин халлаан Отуу уотунуу сирэлийдэ. С. Тимофеев