Якутские буквы:

Якутский → Русский

кыҥкынас

звонкий; кыҥкынас куолас звонкий голос.

кыҥкынас=

соем. от кыҥкынаа =; кыталыктар кыҥкынаһаллар звонко поют стёрхи.

Якутский → Якутский

кыҥкынас

I
кыҥкынаа диэнтэн холб. туһ. Көрбүккүт дуо, истибиккит дуо …… Былыр-былыргыттан саха сириниин Бырастыылаһан кыталыктар барахсаттар Дьикти кырыымпалыы кыҥкынаһан Дьиэлэр үрдүлэринэн ааһалларын? Эллэй
II
даҕ. Кыҥкынаан иһиллэр, синньигэс (куолас, тыас). ☉ Тонкий, звонкий (голос, звук)
Кынтаҕар быһыылаах, Кыҥкынас ырыалаах Кылбаа маҥан дьүһүннээх Тыһы кыталык кыыл буоланнар, Таҥнары дайан Намылыһан түһэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бииктэр санаатыгар лыҥкынас дорҕооннор, кыҥкынас кылыһахтар чыычаах буолан көтөр, сибэкки буолан ыһыллар курдуктар. Л. Попов
Онуоха үөһэттэн, үрдүктэн Олус да үчүгэй, нап-намыын Кырыымпа кылларын этитэн Кыҥкынас ырыа сатыылыыр. С. Дадаскинов

кыҥкынас-лыҥкынас

I
кыҥкынаа-лыҥкынаа диэнтэн холб. туһ. Көмүс былыт кытыытыгар Көтөн тахсыҥ, кыталыктар! Кыҥкынаһыҥ-лыҥкынаһыҥ! Кынаккытын кылбаҥнатыҥ! П. Тобуруокап
II
даҕ. Синньигэстик, хатаннык иһиллэр (тыас, куолас туһунан). ☉ Тонкий, звонкий (звук, голос)
Кылбаарар үөһэнэн сырыылаах, Кыҥкынас-лыҥкынас ырыалаах, Кыыс курдук кынтаҕар быһыылаах Кыталык сураҕын иһиттиэҥ? Күннүк Уурастыырап

Еще переводы:

кыҥкынаа=

кыҥкынаа= (Якутский → Английский)

v. to clink; кыҥкынас a. clinking

кынтаҕар

кынтаҕар (Якутский → Якутский)

даҕ. Көнө уҥуохтаах, төбөтүн чоноччу тутта сылдьар. ☉ Стройный, с высоко поднятой головой
Кыталык кыыл курдук Кынтаҕар бэйэҕин Кырыктана санаан Кыыһырдыам суоҕа. А. Софронов
Кылбаарар үөһэнэн сырыылаах, Кыҥкынас-лыҥкынас ырыалаах, Кыыс курдук кынтаҕар быһыылаах Кыталык сураҕын иһиттиэҥ? Күннүк Уурастыырап
Таҥара табатын курдук Чаҕылхай бэйэлээх, Кыыл таба курдук Кынтаҕар уҥуохтаах Ыйдааҕар сырдык Ыраас ньуурдаах Кыыс дьахтар Кылбайан таҕыста. С. Васильев

кыҥкыр

кыҥкыр (Якутский → Якутский)

I
тыаһы үт. т. Кыракый ылтаһын эбэтэр өстүөкүлэ оҥоһук кытаанахха (хол., аспаалга) түһэр тыаһа. ☉ Звук падения небольшого жестяного или стеклянного предмета на твердую поверхность.
II
кыҥкынас II диэн курдук
Бу күлүм күннэри Кыыс таптаан ыллаата, Улуу хайаны таҥнары Кыҥкыр куолас тарҕаата. Таллан Бүрэ

хааҕынас

хааҕынас (Якутский → Якутский)

I
хааҕынаа диэнтэн холб. туһ. Хабыс-хараҥа халлааҥҥа туруйалар хаһыытаһаллар, хоҥордор хааҕынаһаллар уонна кус кынатын тыаһа куһугурайар. М. Шолохов (тылб.)
II
даҕ. Кэһиэҕирбит, хааҕынаан иһиллэр. ☉ Сиплый, хриплый
Аныгы тыл барыта хардырҕас, хааҕынас, кыҥкынас эбэтэр иһиирэр. Амма Аччыгыйа
Бөлгөөнөй көстөр дьүһүнүнэн мөкү, нүксүгүр уҥуохтаах, хааҕынас саҥалаах ымсыы, киһиргэс киһи этэ. КДМ ОККО
Субуоталарга хаһыллан хаалбыт хааҕынас тыастаах быластыыҥкаларынан доҕуһуолланан үҥкүү биэчэрдэрэ ыытыллаллар. «ЭК»

кылбаҕар

кылбаҕар (Якутский → Якутский)

даҕ. Туох да мэҥэ, харата суох хаар маҥан, сандаархай. ☉ Сияющий белизной, без единого пятнышка, яркий
Кыҥкынас куоластаах, Кырыыппалыы ырыалаах, Кынталлыбыт быһыылаах, Кылбаҕар дьүһүннээх Кыталыктыыр кыылым. Саха нар. ыр. I
Мап-мап маҥхаҕар Баай кыраай манньыата, Кып-кып кылбаҕар Кыраһам көмүһэ [таба туһунан]. Эллэй
Күһүҥҥү сылааһа кэхтэн эрэр сырдык күн уһуу сардаҥалара, саҥа сулламмыт, кыыс оҕо харытын курдук, кылбаҕар эттээх сэргэни кууһан ылан, ууруу-сыллыы тула көттүлэр. В. Титов. Тэҥн. кылбаҥ, кылбар I, кылбараҥ
♦ Кырса эрэ кылбаҕар, субата эрэ туртаҕар — тас дьүһүнүнэн эрэ үчүгэй, оттон ис дьиҥэ куһаҕан (киһи). ☉ Красив только снаружи, лишь внешне (о человеке). Көрдөххө кырсыҥ эрэ кылбаҕар, субаҥ эрэ туртаҕар. Саха фольк.

кыҥкыр-лыҥкыр

кыҥкыр-лыҥкыр (Якутский → Якутский)

I
тыаһы үт. т. Ылтаһынтан, өстүөкүлэттэн оҥоһуллубут кыра эттиктэр бэйэ-бэйэлэригэр охсуллан тыаһыылларын курдук тыас. ☉ Звук, производимый стуком друг о друга мелких предметов из жести, стекла
Улуу ойуун Хаҥыл буурдуу Быыратта ойуоккалыыр. Кыҥкыр-лыҥкыр, Чылырчылыр Кыаһааннара кылырдыыр. В. Лебедев (тылб.)
II
1. даҕ. Кыҥкынас-лыҥкынас (куолас, саҥа туһунан). ☉ Звонкий, тонкий (о голосе)
Гитара, эн Кыҥкыр-лыҥкыр куоласкынан Кыталыкка дьүөрэҕин. А. Бродников
2. сыһ. суолт. Кыҥкыначчы-лыҥкыначчы (саҥар, ыллаа). ☉ Звонко, нежным звонким тонким голосом (петь)
Кылбаҥ маҥан кыталык …… кыҥкыр-лыҥкыр саҥаран, Кылбалдьыйа көппүтэ. М. Хара
Сотору соҕус буолаат, кыҥкыр-лыҥкыр ыллыы-ыллыы халлаантан сэттэ кыталык …… ырааһыйа ортотугар кэлэн кынтас гына олоро түстүлэр. Г. Угаров

кып

кып (Якутский → Якутский)

I
туохт., кэпс. Үксүн кыраны, киһи биирдэ илдьэ барарын, биллэрбэккэ ыл, уор. ☉ Выкрасть, стянуть какую-л. мелочь, которую можно схватить одним движением
Манна биһиги дьоммут уорбаттар. Хата, ити ааһан иһэр ол-бу быртахтар кыбар идэлээхтэр. С. Никифоров
Уопсай дьиэҕэ бэл мин мааныга кэтэр былаачыйабын кыппыттара. «ХС»
Соторутааҕыта пиибэ собуотугар уонна иис баабырыкатыгар утаасабаа кыралаан кыбар дьон тутулуннулар. «Кыым»
◊ Кып гыннар — тугу эмэ, кыраны, сылбырҕатык, сатабыллаахтык сойбот, уор. ☉ Стянуть, стащить (украсть) какую-л. мелочь (проворно, искусно)
Ити кыһыл бытык собулҕаны булбут суор курдук халаатыыр. Түүлээҕи кып гыннаран баран, буору да симэриттэн айыыргыа суоҕа. И. Гоголев
Биһиги ортобутуттан, хайабыт да иһигэр киллэрбэтэх биир киһиргэс, оттомо суох, онуоха эбии кыралаан кып гыннара сылдьарын сөбүлүүр саллаат баара. ВА
Гаврош …… битириинэҕэ сытар лоскуй мыыланы кып гыннаран ылаары, парикмахерскай иһин кэтээбитэ. В. Гюго (тылб.)
II
Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, кы-, кыы- диэн саҕаланар олохторго сыстар: кып-кыараҕас, кып-кыра, кыпкыҥкынас, кып-кыһыл. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательных, присоединяемая к основам, начинающимся на кы-, кыы-: кып-кыараҕас ‘узенький, слишком узкий’, кып-кыра ‘очень маленький, малюсенький’, кып-кыҥкынас ‘тоненький, очень тонкий (о голосе)’, кыпкыһыл ‘красный-прекрасный’
Оскуолабыт — кыыкынаан аһыллар кып-кыараҕас ааннаах саха балаҕана. А. Бэрияк
Чүөмпэ түгэҕэр муох быыһынан кыпкыра собо оҕолоро, күөнэх, мунду үлүгэр туох да кыһалҕата суох …… дьырыбынаһа сылдьыбыттара. Күндэ
Кини бөлүүн утуйбакка, хараҕа кып-кыһыл буолбут, сирэйэ дарбайа иһэн хаалбыт. Н. Якутскай
Кыталыктар олус үчүгэйдик ыллыыллар, …… саҥалара кып-кыҥкынас буолар. Улуро Адо (тылб.)

кырках

кырках (Якутский → Якутский)

I
аат. Кэҕэртэххэ куртахтан бэлэскэ тахсар аһыы симэһин. ☉ Изжога
Кыркаҕа кыынньар. Кыркахтааҕы аһаабыт.  Сыаны наһаа сиэтэхпинэ, кыркаҕым көбөөччү. М. Шолохов (тылб.)
Кыркаҕа кыынньан, ап-аһыынан силлээн палк гыннарда. Н. Островскай (тылб.)
II
аат.
1. Туох эмэ биллэр-биллибэт эбирэ-чуоҕура. ☉ Незначительное, почти незаметное темное пятно на чистой или светлой поверхности чего-л.
Кыркаҕа суох халлаан.  Кылдьыылаах харахтаах, Кынатын төбөтүгэр кыркахтаах, Кыҥкынас куоластаах Кыталыктыыр кыылым. Саха нар. ыр. I
Хаар онно-манна ыйанан кыркаҕа суох ыраас өҥүнэн хараҕы саатырда кылбаарыйда. П. Аввакумов
2. көсп. Куһаҕан, өстүйэр санаа; ханнык эмэ дьиэк. ☉ Корыстная или враждебная мысль; какой-л. дефект, изъян, отрицательное качество
Чырылык чыычаах дьолугар Албын-дьаһах аастын, Чырылыктыыр дьолугар Кыдьык, кырках кыйданнын. Саха нар. ыр. II
[Субу дьон] кыркаҕын киллэрбэтэх, кыраһаны сыһыарбатах Кыладыйа Хотуҥҥа кыстыктаах [эбиттэр]. ПЭК ОНЛЯ I
[Суоһалдьыйа:] Аан Алахчын дойдуга Кыыс оҕо Кыркаҕа суох тапталын саҕа Кырыыстааҕы көрбөтүм. И. Алексеев
ср. др.-тюрк. хырҕаҕ ‘кайма, кромка (одежды)’

кырааскалаах

кырааскалаах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Кыраасканан сотуллубут, биһиллибит. ☉ Крашеный, выкрашенный в какой-л. цвет
Балаакка айаҕар хара хоруончаха кырааскалаах, үс атахтаах төгүрүк остуолу хантан эрэ булан туруорбуттар. Күннүк Уурастыырап
Кырааскалаах муостаҕа түннүгүнэн күн уота үрүҥ сардаҥатын чаҕылыта куппут. Н. Габышев
Учуутал хара кырааскалаах дуоскаҕа, туус маҥан миэлинэн суруйан барар. В. Протодьяконов
Кырааскалаах уоһун быыһыттан хатыылаах тыллар төлүтэ тэбэн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
2. көсп. Сибэккинэн саба үүммүт, сиэдэрэй, кэрэ (хонуу, кырдал). ☉ Усыпанный цветами, цветущий (обычно о поляне, косогоре)
Кыырай кылдьыы былыкка Кыталыктар иһэллэр, Кырааскалаах кырдалга Кылбаҥнаһан түһэллэр. И. Эртюков
«Бөрө бастаах» сайылык, Кырааскалаах кырдалгар Кылбайбыт сэргэтэ туруорууй! С. Васильев
3. нор. поэз. Кыһыл өҥнөөх. ☉ Красного цвета
Кылдьыылаах харахтаах, Кырааскалаах атахтаах Кыталык ыллаабыт, Туруйа оонньообут, Үрүмэтийэн көрбөт Үүт сүндэлэ күөллээх эбит. П. Ойуунускай
Кырааскалаах атахтаах, Кырыылардаах тумустаах, Кырыымпалыыр куоластаах Кыталык көтөр Кыҥкынас саҥата Кылыгырайан иһилиннэ. П. Ядрихинскай
4. көсп. Туох эрэ ураты дэгэттээх, ураты өҥнөөх, толбонноох. ☉ Имеющий особый колорит, особые оттенки и нюансы
Биһиги айымньыларбыт ордук күүстээх куормалаах, ордук чаҕыллар кырааскалаах, ордук киэҥ-дириҥ далааһыннаах буолуохтаахтар. П. Ойуунускай
Норуот ырыаһыта былыргы фольклор баай кырааскалаах палитратынан туттубакка буолбат. Эрчимэн
Оччолорго эдэр суруйааччы айымньыта үгүс өрүттээх уонна баай кырааскалаах буолар чинчилээҕэ тута сабаҕаламмыта. «ХС»
△ Тупсарар, ньалҕарытар. ☉ Приукрашивающий
Суругун дьиэк биэрбэт оҥорон, Сокуон үөрбэтин ытаһалаабыт, Кыһанан ситэрэн-хоторон, Кырааскалаах тылынан дуйдаабыт. С. Васильев

умат

умат (Якутский → Якутский)

  1. умай диэнтэн дьаһ. туһ. [Бырдаахап:] Эмээхсиэн, болтуобун ылан кулу, таҥараҕа чүмэчитэ умат. Н. Неустроев
    Арапыай тымтыгынан табах уматан аҕалан маҥнай Иваҥҥа тартарда. Амма Аччыгыйа
    Лаампаны уматан баран, олорунан кэбистэ. Н. Габышев
    Бачыгыратар туран талан-талан биир көмүс таҥара иннигэр чүмэчини уматта. Эрилик Эристиин
  2. Тугу эмэ уоттаа, уотунан суох гын. ☉ Уничтожать огнём, поджигать, сжигать
    Маачаха ийэтэ дьиэни умаппытын Күөрэгэй [кыыс аата] биллэ. Т. Сметанин
    Өстөөх тааҥкатын умаппытым иһин биэрбиттэрэ. М. Доҕордуурап
    Чоочоҕо төһө да өстөммүтүм иһин, оту умаппытым сыыһа эбит. МНН
  3. көсп. Сырдат, күндээрт. ☉ Давать свет, светить, освещать
    Дьүкээбил уота халлааны Дьиктитик да уматар. С. Данилов
    Сааскы түүн уматта Күөх төлөн уоттарын. П. Тобуруокап
    Күн уота Амма сүүрүгүн Уматар да уматар... Эллэй
  4. көсп. Кимиэхэ эмэ туох эмэ күүстээх, өрө күүрүүлээх санааны, иэйиини күөдьүт, сах, иит. ☉ Возбуждать, зажигать в ком-л. сильные чувства, вдохновлять, воодушевлять
    Үйэм миэхэ аат ааттаан Этигэн хомус биэрбитэ: «Ыччат сүрэҕин уматар Ырыата ай!» — диэбитэ. С. Данилов
    Бу мин хоһоонум буолбатах — Биэрэккэ бигэнэр уу тыаһа, Сүрэх уоттарын уматар Кыталык кыҥкынас ырыата. Баал Хабырыыс
    Кини сүрэҕин туох эрэ улахан үөрүүлээх суол өрө күүртэ, хараҕар сырдык мичээри уматта. М. Доҕордуурап