Якутские буквы:

Якутский → Русский

кыһыйыы

и. д. от кыһый = 1) скобление, выскабливание, выскрёбывание; 2) зуд, зудение; 3) перен. раздражение; чувство досады.

кыһый=

1) скоблить, выскабливать, скрести, выскребать; кири кыһый = выскрести грязь; 2) зудеть, чесаться; ыалдьар сирэ кыһыйар больное место зудит; 3) перен. раздражаться; досадовать; кыайтарыыттан кыһый = досадовать, потерпев поражение; кыһыйыах иһин модальное словосочет. к огорчению, к досаде, как назло; кыһыйыах иһин , кыра да тыы суох буолла к огорчению, не оказалось даже маленькой ветки (лодчонки).

Якутский → Якутский

кыһыйыы

кыһый II диэнтэн хай
аата. Манньыаттарым сиргэ түһэтүһэ муох буолан хааллылар… Хомойуу бөҕөнү хомойдум, кыһыйыы бөҕөнү кыһыйдым. П. Ойуунускай
[Куобаҕы] ытан бытарытарыҥ, сыыһан кыһыйыы, табан үөрүү. Е. Неймохов
Сиһилии биир тэҥник кыһыйыыга тирии субата барсар, өҥө лаппа чарааһырар. АНП ССХТ

кыһый

I
туохт.
1. Тугу эмэ сытыы, биилээх тугунан эмэ кыһыахтаан ыл. Скоблить что-л. чем-л. острым
Эмээхсиннээх кыыс били өлөрбүт табаларын тириитин сомоҕо маска иилэ бырахпыттара уонна быһаҕынан түүтүн кыһыйбыттара. Далан
Дайыыла тииҥ тириитин кыһыйа олорбут быһаҕын өрө туппутунан, соһуйан, киһитигэр эргиллэ түстэ. Софр. Данилов
Ньукуһуок оҕонньор …… хамсатын ыаһын кыһыйан ылан, эмэххэ былаан ууруна-ууруна, ону-маны саныы олордо. Болот Боотур
2. Туохтан эмэ тарбаныах курдук буол, кычыгылан. Зудеть, чесаться
— Мин үөрэр хааһым кыһыйбыта, — диир мин ийэм. Далан
[Федор Тимофеевич] табаах тардыан баҕаран, күөмэйэ кыһыйда. Л. Попов
[Чыычаах] бэл ытыһа кыһыйбыта, атаҕын сүһүөхтэрэ дьырыласпыттара. И. Гоголев
др.-тюрк. кичи
II
туохт. Туох эмэ табыллыбатаҕыттан, тугу да гынар кыаҕыҥ суоҕуттан кыыһыра санаа. Досадовать на кого-что-л. из-за неудачи, злиться, раздражаться из-за своей беспомощности
Ваня анараа киһитэ кыһамматыттан наһаа кыһыйар. Амма Аччыгыйа
[Хараҥаччы] өссө мин үрдүбүнэн ааһан иһэн, куһаҕанын таммалатта. Мин кыһыйдым. И. Федосеев
[Киппирийээн] махсыын тыла кинини хомуруйуу курдук иһиллибититтэн эбии кыһыйда. Д. Таас
Илиитэ кыһыйар (кычыгаланар) көр илии
Мин итини саныы-саныы, ытыһым кыһыйар!.. Харыбын ньыппарынан баран, түүннэри-күнүстэри үлэлиэхпин баҕарабын! И. Гоголев
Тутааччы киһи манныгы [буорунан өрүкүйбүт чаппаны] көрдөҕүнэ илиитэ кыһыйар. Биһиги бу куораты хат эдэригэр түһэриэхпит. Н. Заболоцкай

кыһый-абар

туохт. Туохтан эмэ олус күүскэ кыыһыр. Сильно разозлиться на кого-что-л., испытывать чувство большой досады, возмущаться
Алтан Харах онтон кыһыйан-абаран, Болтоһуну иин курдук иҥнэрэн баатта үһү. Күннүк Уурастыырап
Дьэллик кыһыйа-абара саныы истэ. Н. Заболоцкай
Суоппар Алик кыһыйан-абаран өрө мөхсө түстэ. П. Егоров

кыһый-аһый

кыһый-абар диэн курдук
Кыһыйбыт-аһыйбыт иһин тэҥнэһиэҥ дуо — сыҥааххын быһа ытыстан олороҕун. П. Ойуунускай
Күөлүн диэки эргиллэн көрбүтэ — тыыта умса түһэн сытара. Кыһыйбытын-аһыйбытын иһин туох истиэ баарай?! И. Федосеев
[Аҕаҥ] кыһыйан-аһыйан тылласпытын итэҕэйимэ. С. Ефремов

Якутский → Английский

кыһый=

v. to itch, to be vexed; кыһыт= v. to vex, to make itch


Еще переводы:

педикюр

педикюр (Русский → Якутский)

м. педикюр (атах тыҥыраҕын о/госту у уонна чэрин кыһыйыы).

зуд

зуд (Русский → Якутский)

м. I. кыпыы; вызывать зуд кыпыт; 2. перен. разг. (непреодолимое стремление к ^чему-л.) кыһыйыы, баҕарыы.

сүттү

сүттү (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Туохтан эмэ улаханнык кыйаханыы, кыһыйыы-абарыы. Чувство раздражения, недовольства, сильной досады
Дьэ, бу киһи аба бөҕөнү абаланна, сүттү бөҕөнү сүттүлэннэ. ПЭК ОНЛЯ III

куруһун

куруһун (Якутский → Якутский)

аат. Туох эмэ атаҕастабылтан, туох эмэ табыллыбатаҕыттан абарыы, кыһыйыы; хомолто, кутурҕан. Горечь, досада (от обиды, неудачи); скорбь
Дьэ, бу маҥай аллаах, айаҕын абатын, куолайын куруһунун көрөллөр, көрбөттөр оҕолор! Ньургун Боотур

хойуулааһын

хойуулааһын (Якутский → Якутский)

хойуулаа диэнтэн хай
аата. Бу [аллергия] ыарыы сорох оҕолорго хойуулааһыннара биир тэҥэ суох кэлиитин, хотуолааһын эбэтэр тирии бааһырыытын, кыһыйыытын курдук буолуон сөп. ХМВ ОБДА

хастааһын

хастааһын (Якутский → Якутский)

хастаа диэнтэн хай
аата. Хаппыт тирии, тыс субатын кыһыйыы, хастааһын тыаһа-ууһа да намыраабат. Хомус Уйбаан. Остуолбаны саас мас сүмэһинэ сүүрүүтэ хатырыгын хастааһын, этин алдьаппакка суллааһын үйэтин уһатар, үлэтэ да чэпчиир ПАЕ ОС
Кыбартыыраны өрөмүөннээһиҥҥэ биир ыарахан үлэ — эргэ обуойдары хастааһын буолар. ДьХ

оок-сиэ

оок-сиэ (Якутский → Якутский)

саҥа алл.
1. Дьиктиргээһини, сөҕүүнү көрдөрөр. Выражает удивление, иногда с оттенком осуждения (ах, ох, ну и ну). Оок-сиэ, кэрэ да дойду! Оок-сиэ, итини сатаабаккын дуо?
Оок-сиэ! Бу оҕонньор бытыга сүрүөн! Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Абарыыны, кыһыйыыны көрдөрөр. Выражает досаду (эх). Оок-сиэ, мээнэттэн даҕаны соһуйбуппун!
Ооксиэ, ыттар да эбиттэр! Бу барыта Никифоров кинээс хара санаата! М. Доҕордуурап

быыралаа

быыралаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Киэҥник атыллаан, түргэнник сүүр, ыстаҥалаа. Бегать, прыгать быстро, стремительно
Кини чугаһынан эниэни таҥнары, чэпчэки сылбырҕа Саввин быыралыыр. А. Сыромятникова
Хаар түһүөн иннинэ маҥхайбыт куобах от-мас төрдүттэн үргэн туран быыралаан эрэрин тутуу баттаһа ытан бытарытарыҥ, сыыһан кыһыйыы, табан үөрүү. «ХС»
2. көсп. Олохтоох, олохсуйбут сиргиттэн тэйэн, ыраах сырыт, тэскилээ, күрэн, тэлэһий. Уйти, уехать с места жительства (обитания), бродяжничать, шататься
Дьокуускай уокуругун улуустарыттан быыралаан кэлэ сылдьар дьэлликтэр эдэр уолу арыгыга, хаартыга уһуйа сатыыр дьаллыктаахтар. В. Протодьяконов
Торҕон эһэ быыралаан сырыттаҕа, оннук эһэ киһиэхэ-сүөһүгэ кутталлааҕын булчут бэркэ билэр буолан салынна. Д. Таас
Архип Харитонов ыаллыы Өркөн оройуонугар быыралаан сылдьымахтаан баран, кэлин Бырама иһигэр кэлэн олохсуйбута. В. Яковлев
3. түөлбэ. Бааһырбыт эбэтэр көппөт көтөрү батыһан, эккирэтэн бултаа. Охотиться, преследуя раненую птицу или птенцов
Көтө илик кус оҕотун былыр, тыынан быыралаан, ураҕаһынан дэлби охсон ылаллара. СГФ СКТ
«Оттоох» диэн түгэҕэ биллибэт улахан күөл ортотугар сырсан киирэн, андытын быыралаан хайаан даҕаны сиһин булгу анньан ылара. В. Чиряев

тай

тай (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Көтөөрү гын, көтүөхчэ буол (уу кырсын эбэтэр сир үрдүн атаҕынан таарыйан кынатынан сапсынар көтөр туһунан); ыараханнык, нэһиилэ көт (көтөр оҕотун, бааһырбыт кус туһунан). Энергично замахать крыльями, перебирая лапками по поверхности земли или воды, пытаясь взлететь; тяжело взлетать (о птенце или подстреленной птице)
[Мохсоҕол] хатан муос тыҥырахтарынан халтарыйа-халтарыйа, хаһыытаан баран, таас устун тайан лачырҕаата. П. Ойуунускай
Ийэлэрэ кинилэри [кус оҕолорун] лаһыгырыы тайарга, күлүбүрүү көтөргө, устарга, умсарга үөрэтэр. Н. Габышев
2. көсп. Олус түргэнник, чэпчэкитик сырыт. Очень быстро и легко передвигаться
Уолан эрэт дьонум Унаар тыанан тайан, Көтөлүнэн киллэриҥ Күндү түүлээх бэрдин. Д. Апросимов
Өссө аллара — күөх күлүктэр, Ой тыалар. Табалар тайаллар, чыычаахтар ыллыыллар. А. Пушкин (тылб.)
Ырааҕынан тэлэһийэ, киэҥ сиринэн эргийэ сырыт. Объезжать обширную территорию, колесить
Көмүһү ылыахха, туттуохха айылаах Амырынан тайар атыыһыт диэн, Хайа, мин эрэ да буоллаҕым дии. Суорун Омоллоон
фольк. Кими эмэ туһулаан эрчимнээхтик көт (сытыы уһуктаах сэби этэргэ). Лететь в цель (напр., об остром холодном оружии)
Көхсүн хараҕын үүтүнэн, Көбүөхтүүр сүрэҕинэн Үөрбэ тайан эрдэҕинэ …… Аһара охсон биэрдэ. П. Ойуунускай
Татаар тыллаах Таба таайбатын Үөрбэ түспэтин, Атара тайбатын. П. Ойуунускай
ср. др.-тюрк. тарых ‘подниматься, взбираться’, кирг. тай ‘скользить’
II
саҥа алл.
1. Соһуйуу, дьиктиргээһин, кыһыйыы, абааһы көрүү холбоспут күүстээх иэйиини көрдөрөр. Выражает удивление с оттенком досады, раздражения
Тай, доҕор, оттон оннук сыаналааҕы Тыыҥҥытын да харыстаабакка көрдөөн, Ама буллугут ини. С. Зверев
— Испирдиэҥкэлэри мин иитиэм үһү дуо? — Тай, уонна ким? Э. Соколов
ср. алт. таҥ ‘возглас удивления, изумления’

алы

алы (Якутский → Якутский)

алы буол — кыыһырыыны, кыһыйыыны, куһаҕан санааны аһаран сымнаан, амарахсыйан кэл (хол., көрдөһүүнү ылынан, алы гыныыттан). Сменить гнев на милость (вняв просьбе от деликатности, любезности)
Ааны сабан тахсаат, Атаһыгар сипсийдэ: Абааһыны алҕаатахха Алы буолар диэн баар. А. Бэрияк. Алы гын — албыннаһан, сымнаан эйэҕэһимсийэн ким эмэ санаатын түөкэйдээ, санаатын көнньүөрт (хол., санаата алдьаммыт, кыыһырбыт киһини эбэтэр холустук өһүргэтэрдии быһыыламмыты көннөрөөрү). Смягчить, сглаживать (напр., свою резкость); деликатничать, уступать (чтобы не обидеть); говорить любезности, успокаивая (чтобы поднять дух, настроение кого-л.)
«Оонньоон этэбин», — диэн Охоноос алы гынан кэбистэ [өһүргэнэ сыспыт Сөдүөччүйэни]. Амма Аччыгыйа
Медницкэй туох эмэ үтүөнү оҥорон, Захаренконы алы гынан, санаатын көннөрүөн баҕарбыта, оннук түбэлтэ көстөн биэрбэтэҕэ. Н. Якутскай
Солуута суох өһүргэппиппин дьэ өйдөөн, хайдах эрэ алы гынан, уоскутуохпун баҕардым. «ХС»