Якутские буквы:

Якутский → Русский

кэпсэл

1) сказание, сказ; былыргы кэпсэл древнее сказание; 2) слух, молва, толки; ону-маны кэпсэл оҥоһун = распространять всякие слухи.

Якутский → Якутский

кэпсэл

аат.
1.
кэпсээн 1 диэн курдук. Кини хара хараҕа, Кырасыабай дьүһүнэ, Кийиит дьахтар кэпсэлигэр Кэмэ суох кэрэхсэнэр. И. Чаҕылҕан
Мин бастаан суруммахтаан иһэн, кини кэпсэлигэр ылларан, бүүс-бүтүннүү истэр кулгаах олордум. ВВ ТТ
Дьэ маннык мин эйиэхэ кэпсэлим. «ХС»
2. Киһиттэн киһиэхэ бэриллэн иһэр, элбэхтик кэпсэнэр кэпсээн, сонун, сурах о. д. а. Рассказ, новость, слухи и т. д., многократно пересказываемые, передаваемые из уст в уста
Бөһүөлэк дьонун кэпсэлэ наар сааскы булка ким хайдах бэлэмнэнэн эрэрин, кэлээри турар булт хайдах буолуохтааҕын тула эргийэр. С. Тумат
Дэлэҕэ даҕаны «Ньукулаас курдук иистэнньэҥ», «Ньукулаас курдук асчыт» диэн дьиэ аайы кэпсэлгэ, холобурга сылдьыа дуо? С. Никифоров
Хайа сылга ханнык туонаттан төһө хоппо балык муҥхаҕа кэлбитин туһунан кэпсэл нэһилиэнньэҕэ киэҥник биллэр. И. Сосин
3. Былыргы олох туһунан кэпсээн, номох. Сказ, сказание, рассказ исторического содержания
Айыылар тустарынан биирдии айымньылары (кэпсэллэри, тойуктары) миф диэн ааттанар. Саха фольк. Остуоруйаны, сэһэни, Олоҥхону да кэпсэли Олус таттаран иһиллиир Оҕо остуолга кэккэлиир. И. Эртюков
Софрон Данилов Манчаары туһунан новеллаларынан суруллубут сэһэнигэр урукку кэпсэллэр үгүс өттүгэр бэркэ туһаныллан, аныгы өйгө-санааҕа хабаатыннаран таһаарыллыбыттар. СГС ӨСҮДь
4. Сахалар көрүстэхтэринэ эҕэрдэлэһэн туттар тыллара (кэпсээниҥ? кэпсээҥҥит? диэн курдуккөр кэпсээн). Приветственное слово якутов при встрече (то же, что кэпсээниҥ? кэпсээҥҥит?) Көхсүн этиппэхтээн, уоһун соттумахтаан баран: «Кэпсэлгит?» — диэн сөҥ куолаһынан ыйытар. Н. Якутскай
Үөрэ-көтө тиэтэлинэн Илиититтэн ылабын, Саха дьонун идэтинэн: «Кэпсэлиҥ», — диэн барабын. П. Тобуруокап
[Мэхээлэ оҕонньор:] Кэпсиэ. [Хара Наһаар:] (олорбохтоон баран). Суох, эн кэпсэлиҥ? Күндэ
Кэпсэл оҥоһун (гын) — кэпсээн оҥоһун (гын) диэн курдук (көр кэпсээн)
Кинини киһи үксэ билэр. Киэн тутта кэпсэл оҥостоллор. И. Эртюков
Мин көрдөһүүбүн ылыннаххына, эн үтүө санааҥ туһунан бар дьоммор кэпсэл оҥостуом, эн күлүккэр үҥүөмсүктүөм! Г. Угаров
Ол сайдыыбытын соруйан көрө, өйдүү сатаабатахха, киһи сөҕүөҕэ, кэпсэл гыныаҕа суох курдук, барыта буолуох буолбутун, кыаллыах кыаллыбытын курдук көстөр. ЧКС ОДьКИи
Кэпсэлгэ сырыт (киир) — кэпсээҥҥэ киир (сырыт) диэн курдук (көр кэпсээн). Биһиги да киэн туттардаахпыт, кэпсэлгэ киирэр сэһэннээхпит. И. Данилов
Дьэ били кэпсэлгэ сылдьар кураанах бөстүөн хаата ньаалбаан уон тииҥҥэ турара онно. Н. Заболоцкай
Эйэҕэһин, үчүгэй эмчитин туһунан кини билиҥҥэ диэри кэпсэлгэ сылдьар. «Кыым»

Якутский → Английский

кэпсээн, кэпсэл

n. story;


Еще переводы:

галиматья

галиматья (Русский → Якутский)

ж. разг. таак кэпсэл, лахсыыр; нести галиматью таагы кэпсээ.

шуметь

шуметь (Русский → Якутский)

несов. 1. тыаһаа, тыаһаа-ууһаа; 2. разг. (браниться) айдаар, этис, үөҕүс; 3. разг. (много говорить, волноваться) айдаар, айман; 4. разг. (привлекать внимание) кэпсэл буол, кэпсэлгэ сырыт.

чепуха

чепуха (Русский → Якутский)

ж. разг. 1. (глупости, вздор) хойгур, мээнэ тыл, таак быпыы; городить чепуху, нести чепуху хойгуру хэпсээ; 2. (пустяк) дуона су ох, таак, кэпсэл буолбат суол.

өрүкүнэһии

өрүкүнэһии (Якутский → Якутский)

өрүкүнэс диэнтэн хай
аата. Эписиэрдэр ортолоругар үөрүү-көтүү, өрүкүнэһии. Н. Якутскай
Көҕөн — кустар бэриэччиктэрэ, бастакы булт буолан, кэпсэлгэ киирэр, өрүкүнэһии бөҕө буолар. Багдарыын Сүлбэ

күлүгүрэй

күлүгүрэй (Якутский → Якутский)

туохт. Тохтоло суох саҥар да саҥар буол. Говорить о чем-л. без умолку
Дьиибэ да баҕайы эбит. Аҕалара, кэпсэлэ киирдэҕинэ, күлүгүрэйэн, сүрдээх киһи быһыылаах. П. Аввакумов
«Эппиттэрэ дуо? Хаһан? Ханна?» — Хаппытыан күлүгүрэйэн барда. А. Сыромятникова

насмешить

насмешить (Русский → Якутский)

сов. кого күллэр; он насмешил нас своим рассказом кэпсэлинэн кини биһигини күллэртээтэ.

бэриэтчит

бэриэтчит (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Бастаан иһээччи, инники иһээччи; аан бастаан кэлээччи. Тот, кто идет впереди, в переднем ряду
    Боруукай оҕонньор бүгүһүн били мин аатырар бэриэтчиппин, Муҥур Кулгааҕы, уларсан ылан баран бөрөҕө туттаран, үс атах оҥорбута. Болот Боотур
    Көҕөн. Кустар бэриэтчиттэрэ, бастакы булт буолан, кэпсэлгэ киирэр, өрүкүнэһии бөҕө буолар. Багдарыын Сүлбэ
    Хотоҕойдоох бииһиттэн туналы маҥан туллук барахсан — бэриэтчит. «Кыым»
  3. Туох эмэ буоларын, кэлэрин бэлиэтэ, чинчитэ. Приметы, признаки наступления чего-л.
    Үрдүк сыыр Тахсыытыгар Сүүһүнэн сыллар Аттарын туйахтара, Ынахтарын ыыраахтара Ыллыкка кубулуйан, Буору кытта булкуһан Ааспыт олохпут Кэрэһитэ, Кэлэрбит бэриэтчитэ Буолбуттар. «ХС»
  4. даҕ. суолт. Бастакы, инники иһэр, бастаан иһэр (үксүгэр ыт, таба көлө туһунан). Передовой, идущий впереди (обычно о собаке или олене в упряжке)
    Дьиэтигэр төннөрдүү бэриэтчит ытын салайда, ыттарын таһыйталаан орулатта-сарылатта. Болот Боотур
    Настя кыһаммат. Кини туманнааҕар буолуох буурҕаҕа ылларара да бэриэтчит ыта Күөртэй баччааҥҥа диэри муннара илигэ. Н. Якутскай
    Оок-сиэ, сүрүн ньии! Саатар, бэриэтчит ыт кулгааҕа көстүбэт буоллаҕа. Бу буурҕа таҥнары сатыылаан, сири-дойдуну, үрүҥ тумарыгынан өрүкүттэ. Эрчимэн
мичилий

мичилий (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туохтан эмэ көнньүөрэн, ис киирбэхтик үөрэн, сирэйдиин-харахтыын уларый. Светиться улыбкой, лучиться радостью
Кини тэтэркэй иҥнээх этиргэн сирэйэ мичилийбит. Софр. Данилов
Кыыс Хотун мичилийэн, өйө-санаата арыллан, атын буола оҕуста. А. Сыромятникова
Ис киирбэхтик күл-оонньоо, үөр-көт. Ра д оваться искренне, от души
Суох, бу урукку, мэлдьи үөрэн-көтөн мичилийэ сылдьар Катя буолбатах… Атын Катя. Н. Лугинов
Улита Афанасьевна …… өрүү күлэн-үөрэн мичилийбит, сырдык сэбэрэлээх …… кэпсэлгэ-хайҕалга сылдьар дьоһун хаһаайка этэ. ДьИэБ
Сэмэн ийэтэ олус ыалдьытымсах киһи, куруук мичилийэ сылдьар сэбэрэлээх. «ХС»
2. поэт. Көрүөхтэн кэрэ, олус үчүгэй буолан көһүн. Предстать во всей красе
Халлаан уоттаах сулуһа чыпчылыйар биһиэхэ, Сыһыы кэрэ симэҕэ Мичилийэр биһиэхэ. Эллэй
Алаас-сыһыы сибэккитэ Арылыйа мичилийдэ. С. Васильев
Сылаас самыыр түһэр, түһэр. Күөл үрдэ мичилийэр. Чэчир-72

сип гын

сип гын (Якутский → Якутский)

биирдэм тыас туохт.
1. Чэпчэкитик, тииһиҥ быыһынан («си» диэн эрэр курдук) тыаста таһаар. Издать лёгкий свистящий звук
Марба …… алтан хамсатыгар табах ууран сип гына тарда-тарда санааҕа түстэ. Күндэ
2. көсп. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ кистээн, сибигинэйэн эт, сибис гын. Сообщить кому-л. о чём-л. тихо, тайком, шепнуть
Түүлээх Уллуҥах сип гынан Наһаары дьиэ таһыгар ыҥыран таһаарда. Суорун Омоллоон. Хата, эн, үөрэхтээх оҕо, ханна эмэ сип гыннаргын… М. Доҕордуурап
«Сип» гыммыты ситиигэ тиһэр («сап» гыммыты сапка тиһэр) — тугу истибитин барытын, тиспит курдук өйгө тутар, онтун кэпсэл оҥостор (хобу-сиби таһааччы). Собирает сплетни, толки и разносит их (букв. всякое шушуканье на верёвочку нанизывает, всякое шептание на нитку нанизывает)
Сип гыммыты Ситиигэ тиһэ сылдьан, Ситэрэн сэһэргээн сэргэҕэлэтэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Били дьахтар, Балбаара, сип гыммыты ситиигэ, сап гыммыты сапка тистэҕэ. И. Никифоров
Бэрт куһаҕан быһыынан …… сип гыммыты ситиигэ тиһии, сап гыммыты сапка тиһии, атыннык эттэххэ, араас хобунан-сибинэн дьарыктаныы буолар. ЧКС ОИиСТ

ыйыстар

ыйыстар (Якутский → Якутский)

  1. аат., кэпс.
  2. Туох эмэ киһи сиирэ, аһыыра. Что-л. съедобное, то, что можно пожевать
    Инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан эрэ аһаан-сиэн олорбуттара. Кимиэхэ туох эмит ыстыыр, ыйыстар баарын үллэстэн бүтэрбиттэрэ ырааппыт. ЯАМ ҮүСС
    Ыйыстарбыт баранна, аһыырбыт бүттэ. «Чолбон»
    [Огдуус:] Оҕо сааспыттан умналаан аһаан тыыннаах сылдьар сордооххо туох кэпсэлэ кэлээхтиэй? Хата, туох эмэ ыйыстардааххыт дуо? ХКК
  3. түөлбэ. Куолай. Пищевод. Ыйыстарым ыарыйда
  4. даҕ. суолт. Тугу эмэ куолайынан аһарар, аһыыр (уорган). Соединяющий полость рта с желудком. Киһи ыйыстар уоргана куолай диэн ааттанар. Ыйыстар уоргаҥҥын харыстыыр буол
    Ыйыстар хараҥа — кыра да сырдык хаалбат гына саба бүрүүкүүр ыысбүтэй хараҥа. Полный мрак, кромешная тьма
    Ыас хара түүн. Ыйыстар хараҥа. П. Тобуруокап
    Ыйыстар ыар хараҥа иһиттэн …… былыттар бэрт бытааннык сыылан усталлара. М. Горькай (тылб.)